Кіріспе
Чехиядағы католик шіркеуі – әлемдік католик шіркеуінің бір бөлігі болып табылады және Рим Папасының рухани жетекшілігінде, Римдегі курия мен Чехия епископтары конференциясының басшылығымен жұмыс істейді.
The Catholic Church in the Czech Republic is part of the worldwide Catholic Church, under the spiritual leadership of the Pope, curia in Rome, and the Conference of Czech Bishops.
Шолу
2021 жылғы халық санағында 741 000 адам өзін римдік католиктер деп атады, тағы 8 309 адам грек католиктері деп көрсетті, ал тағы 236 000 адам жай ғана католиктер екенін айтты. Барлығы бірге, бұл Чехия халқының 9% астам бөлігін құрайды. Елде сегіз дін аймағы бар, оның ішінде екі архиепархия. Сонымен қатар, Византия дәстүріндегілер үшін Чехияның русин католик апостолдық экзархаты деп аталатын жеке юрисдикция бар. Католик шіркеуі – елдегі ең ірі жеке діни ұйым.
Протестанттық Богемия мен Габсбургтер
1415 жылы Ян Густың қайтысынан кейін чехтердің көпшілігі гуситтерге айналды, бұл католик шіркеуі еретик деп санайтын түрлі секта болды. Гусит соғыстары Богемиядағы діни бостандық үшін болды, себебі Папаның бұйрығымен жасалған бес крест жорығы сәтсіз аяқталды. Гуситтердің (утракистердің) көп бөлігі 1485 жылғы Кутна-Гора діни келісімінде Риммен бітістікке келді. Дегенмен, 1457 жылы құрылған «Бауырластық Бірлігі» радикалды бағытын сақтап, кейіннен протестанттық реформацияда және оның қағидаларын кеңінен таратуда маңызды рөл атқарды. 16 ғасырдың соңына қарай халықтың 20 пайызынан азы католик қалды. 1620 жылғы Ақ тау шайқасында жеңіліске ұшырағаннан кейін Богемия мен Моравия императорлық билік тарапынан күштеп католицизмге қайта ауыстырылды, ал протестантизм жоғалып кетті. Чехтер Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана қайтадан католиктердің көпшілігіне айналды, сол кезде ұлттық антигермандық сезімдер мен шіркеуді тарихи жау деп қараған ұлттық жаңару шіркеуден жаппай шығуға себеп болды.
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін
1920 жылы жаңадан құрылған Чехословакия шіркеуі (1971 жылдан бастап Чехословакия гуситтер шіркеуі деп аталады) және Чех бауырлары (1918) Католицизмнен бұл жаппай шығудың басты иегерлері болды. Бұл, екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ұйымдасқан дінге сенімнің күрт төмендеуіне дейін жалғасты. Сонымен қатар, бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Чехия шекарасында қалған судет немістерінің көпшілігі католиктер болды, және екінші дүниежүзілік соғыстан кейін олардың қуылғаны шіркеудің ықпалын азайтты. 1910 жылы халықтың 90% астамы католик болса, қазір Чехияда бұл көрсеткіш шамамен 10% ға дейін төмендеді.
Коммунистік режим
1948 жылы сол кездегі Чехословакияда билікті басып алған коммунистік режим шіркеулерге тиесілі барлық мүлікті тәркіледі және көптеген дін қызметкерлерін қуғынға түсірді. Шіркеулерге мемлекеттің қатаң бақылауы мен қадағалауында ғана жұмыс істеуге рұқсат берілді, ал дін қызметкерлерінің жалақысы мемлекеттен төленді. Ғибадатханалар тартып алынды, дін қызметкерлері түрмеге жабылды немесе атылды, ал құдай қызметтерін өткізуге рұқсат алғандар құпия полицияның бақылауында болды. Барқыт революциядан кейін кейбір шіркеулер мен монастырлар қайтарылды, бірақ шіркеулер шаруашылықтар, орман және ғимараттар сияқты басқа да мүліктерін қайтаруға ұмтылып келеді. Коммунистік режим кезінде әртүрлі жасырын католик қозғалыстары болды. Олардың ішінде епископ Феликс Давидек басқаратын Коинотес тобы бар, оның бас викариі Людмила Яворова болды, ол оны пресвитератқа бекітті.
2012 жылғы шіркеу мүлкін қайтару туралы келісім
2012 жылдың қаңтар айында Чехия үкіметі бұрынғы тоталитарлық режим шіркеуден тартып алған мүліктері үшін миллиардтаған доллар көлемінде өтемақы төлеуге келісім берді. Өтемақы жоспары ретінде белгілі болған «Чех Республикасындағы шіркеу мүлкінің қайтарылуы туралы келісімге» қол қойылды. Бұл процесс 30 жылға созылды. Аталған жоспар бойынша, елдегі 17 шіркеу, оның ішінде католик, протестант және православие шіркеулері мемлекеттік меншіктегі бұрынғы мүліктерінің 56 пайызын – шамамен 75 миллиард коруна (3,7 миллиард доллар) және келесі 30 жыл ішінде 59 миллиард коруна (2,9 миллиард доллар) көлемінде қаржылық өтемақы алуға тиіс. Қаржының және мүліктің 80 пайызы ең ірі алушы – католик шіркеуіне бөлінеді. Сондай-ақ, мемлекет келесі 17 жылдың ішінде олардың шығындарын кезең-кезеңімен тоқтатуды жоспарлап отыр. 2008 жылы үкімет ұқсас заң жобасын бекіткен, бірақ парламент оны қабылдамады.