Кіріспе

Ислам құқығындағы ұғым

Ислам құқығы терминологиясында балиғ (بالغ, ересек) немесе мукаллаф (مكلف, жауапкершілігі бар) немесе мухаллақ (محلاق, ақыл-есі жетілген) немесе мурахиқ (مراهق, жасөспірім) немесе мухталим (محتلم, шағылысқан) – ислам заңдары бойынша толық жауапкершілікке ие болған, есейген немесе жас жеткен адамды білдіреді.

Құран

Құранның 6:152; 12:22; 17:34; 18:82; 22:5; 28:14; 40:67; 46:15 аяттарында ересектеу кезеңге (балиғат шағы) қатысты айтылған. Ал 24-ші тарауда, «Ан-Нур» (31, 58, 59) аяттарында ересектеу кезеңіне жетпеген баланың жыныстық мәселелер туралы хабарсыздығы айтылады, бұл оған ересектерге ұялмастан киімі ашық киген ересектермен бірге болуға мүмкіндік береді. Бір аятта, әйелдерге қарағанда киім кию ережелері жеңілдетілген адамдардың тізіміне ересектеу кезеңіне жетпеген балалар да кіреді (Ан-Нур, 24:31). Екінші аятта ересектеу кезеңіне жеткен және жетпеген балалардың арасында айырма жасалады, соңғылары киімсіз жүрген ата-аналарына қол жеткізе алады. «Әй, иман келтіргендер! Құлдарың мен ересектеу кезеңіне жетпегендерің таң намазынан бұрын, ортаңғы ыстықта киімдерін шешкенде және кешкі намаздан кейін үш рет рұқсат сұрасын. Міне, осы үш уақытта ғана сіздер киімсіз болады. Ал қалған уақытта сіздер де, олар да бір-біріңмен еркін сөйлесе беріңдер. АЛЛАҺ сіздерге аяттарын осылай түсіндіреді. АЛЛАҺ толық білуші, әрі ғибратты. Егер балаларың ересектеу кезеңіне жетсе, бұрынғылар рұқсат сұрағандай, олар да рұқсат сұрасын. АЛЛАҺ сіздерге аяттарын осылай түсіндіреді. АЛЛАҺ толық білуші, әрі ғибратты.» (Құран, Ан-Нур, 24:58-59)

Хадис

Балиғатқа толмаған адамның қателіктері мен қылмыстары хадис бойынша, әдетте, өтелмейтін деп есептелмейді.

Өмір сүру ұзақтығы

Әбу Ханифа мен Шафиидің пікірінше, ұл балаларда ересек болудың ең төменгі жасы шамамен 12 ай жыл, ал белгілер байқалмаса, шамамен 15 ай жылдан 18 ай жылға дейін қарастырылуы мүмкін, немесе географиялық аймаққа қарай өзгеріп отыруы мүмкін. Ұл балаларда ересек болудың белгілері – жамбас шашының өсуі және шәует сұйығының бөлінуі (жасыл түстер). Қыз балаларда ересек болудың ең төменгі жасы шамамен 9 ай жыл, ал белгілер табылмайтын жағдайда, шамамен 15 ай жылдан 17 немесе 18 ай жылға дейін қарастырылуы мүмкін, немесе географиялық аймаққа қарай өзгеріп отыруы мүмкін. Қыздарда ересек болудың белгілері – жамбас шашы, менструация, жасыл түстер және бала көтеру қабілеті. Дегенмен, Науавидің сөзіне сүйенсек, 15 ай жылға толған ұлдар мен қыздар толыққанды ересек болып есептеледі.

Некеде

Ислам заң терминологиясында "балиғ" дегеніміз – кәмелетке толған, жасөспрім шаққа жеткен немесе ересек болған және ислам заңы бойынша толық жауапкершілікке ие адамды білдіреді. Заңгер-теоретиктер ерлер мен әйелдер үшін осы жағдайға жету үшін әртүрлі жас және критерийлер белгілейді. Әйелдер үшін жыныстық жетілудің балиғ екендігі менструация арқылы білінеді. Дегенмен, қызға күйеуінен сыйлық ретінде берілетін мүлікке ие болу үшін, одан бөлек "рушд" деп аталатын, яғни өз мүлкін басқаруға жететін ақыл-ой жетілуіне қол жеткізуі қажет.