Ислам мемлекетінде мұсылман емес азаматтардың құқығы

Кіріспе

Ислам мемлекетінде өмір сүретін мұсылман емес адамдар (ذمي, жекелеген түрде, немесе ұжымдық أهل الذمة / "соглашение жасаған халық") немесе (معاهد) – тарихи термин. Сөздің тікелей мағынасы – "қорғалған адам", мемлекеттің шариғат бойынша әрбір адамның өмірін, мүлкін, сондай-ақ дін бостандығын қорғау міндеттемесін білдіреді. Бұл, мемлекетке адалдық таныту және жизя салығын төлеу шартымен жасалады, мұсылман халқы төлейтін парызды садақа – закаттан өзгеше. Диммилер, жизя төлеген жағдайда, мұсылмандарға ғана арналған міндеттерден босатылды, бірақ мүлік, келісім-шарт және міндеттемелер тұрғысынан тең құқықтарға ие болды. Тарихи тұрғыдан, димми мәртебесі алғаш рет яһудилерге, христиандарға және ислам теологиясында "Кітап халқы" деп есептелетін сабиандарға қолданылды. Кейіннен бұл мәртебе зороастрийлерге, сикхтерге, индуистерге, джайнистерге және буддистерге де таратылды. Яһудилер мен христиандар жизя төлеуге міндетті болды, ал қалғандары, төрт мадхабтың әртүрлі үкімдеріне сәйкес, исламды қабылдауға, жизя төлеуге, елден қуылғанға немесе өлтірілгенге ұшырауы мүмкін. Хабас әулетінің онінші халифі әл-Мутавакил билік еткен кезеңде, диммилердің екінші дәрежелі азаматтық мәртебесін күшейтетін көптеген шектеулер енгізілді және олардың қауымдастықтары геттоларға қоныстандырылды. Омардың шарты бойынша, оларға жаңа шіркеулер мен синагогтар салуға немесе ескілерін жөндеуге рұқсат етілмеді. Шариғат бойынша, димми қауымдастықтары мұсылман қауымына қатысты кейбір заңдардың орнына өз заңдарымен басқарылатын. Мысалы, Мединедегі яһуди қауымына өздерінің халахикалық соттарын құруға рұқсат берілді.

Non Muslims living in an Islamic state

(ذمي , , collectively أهل الذمة / "the people of the covenant") or (معاهد) is a historical The word literally means "protected person", referring to the state's obligation under sharia to protect the individual's life, property, as well as freedom of religion, in exchange for loyalty to the state and payment of the jizya tax, in contrast to the zakat, or obligatory alms, paid by the Muslim subjects. Dhimmi were exempt from certain duties assigned specifically to Muslims if they paid the poll tax (jizya) but were otherwise equal under the laws of property, contract, and obligation. Historically, dhimmi status was originally applied to Jews, Christians, and Sabians, who are considered "People of the Book" in Islamic theology. Later, this status was also applied to Zoroastrians, Sikhs, Hindus, Jains, and Buddhists. Jews and Christians were required to pay the jizyah while others, depending on the different rulings of the four Madhhabs, might be required to accept Islam, pay the jizya, be exiled, or be killed. During the rule of al Mutawakkil, the tenth Abbasid Caliph, numerous restrictions reinforced the second class citizen status of dhimmīs and forced their communities into ghettos. They were not permitted to build new churches or synagogues or repair old churches according to the Pact of Umar. Under Sharia, the dhimmi communities were usually governed by their own laws in place of some of the laws applicable to the Muslim community. For example, the Jewish community of Medina was allowed to have its own Halakhic courts,

Some Muslims reject the dhimma system by arguing that it is a system which is inappropriate in the age of nation states and democracies. There is a range of opinions among 20th century and contemporary Islamic theologians about whether the notion of dhimma is appropriate for modern times, and, if so, what form it should take in an Islamic state. There are differences among the Islamic Madhhabs regarding which non Muslims can pay jizya and have dhimmi status. The Hanafi and Maliki Madhabs generally allow non Muslims to have dhimmi status. In contrast, the Shafi'i and Hanbali Madhabs only allow Christians, Jews and Zoroastrians to have dhimmi status, and they maintain that all other non Muslims must either convert to Islam or be fought.

Кейбір мұсылмандар ұлттық мемлекеттер мен демократия дәуірінде дхимма жүйесінің орынсыз екенін айта отырып, оны қабылдамайды. 20-шы ғасырдағы және қазіргі заманғы ислам теологтарының арасында дхимма ұғымының қазіргі заманға сәйкес келуі және егер сәйкес болса, ислам мемлекетінде қандай формада болуы керек деген мәселелер бойынша әртүрлі пікірлер бар. Ислам мадхабтарының арасында мұсылман емес адамдар жизя төлеп, димми мәртебесіне ие бола алатыны туралы да келіспеушіліктер бар. Ханафи және Малики мадхабтары мұсылман емес адамдарға димми мәртебесін беруге жалпы алғанда рұқсат береді. Ал Шафии және Ханбали мадхабтары димми мәртебесіне тек христиандарды, яһудилерді және зороастрийлерді ғана қабылдайды, ал қалған мұсылман емес адамдардың исламды қабылдауы немесе олармен соғыс жүргізілуі керек деп санайды.

"Димма келісім-шарты"

Құран аяттары мен ислам дәстүрлеріне сүйене отырып, шариғат мұсылмандарды, басқа Ыбырайым діндерінің ізбасарларын және басқа көпқұдайлы діндерге жататын адамдарды ажыратады. Монотеисттер ретінде яһудилер мен христиандар дәстүрлі түрде «Кітап халқы» деп саналады және теориялық келісімшарттан туындаған «дхимма» немесе «салық төлеу үшін тұру құқығы» деп аталатын ерекше құқықтық мәртебеге ие болды. Шариғат заңдарына негізделген исламдық құқықтық жүйелер христиандардың, яһудилердің және индустардың діни заңдарын және соттарын қамтыды, бұл ерте халифат, әл-Андалус, Үнді субконтиненті және Османдық Миллет жүйесінде көрінді. Йемендік яһуди деректерінде Мұхаммед пен оның яһуди азаматтары арасындағы Хижраның 17-ші жылында (638 жыл) жасалған «хитаб ḏиммат әл-наби» деп аталатын келісімшарт сақталған. Онда Арабияда тұратын яһудилерге сенбі күнін сақтауға және шаштарды өсіруге рұқсат берілген, бірақ олар өздерін қорғау үшін жыл сайын джизья (жеке салық) төлеуге міндеттелген. Инду бассейніндегі мұсылман үкіметтері Үндістанның индустар мен буддистеріне дхимма мәртебесін тез арада берді. Ақырында, ислам құқық ғылымының ең ірі мектебі бұл терминді Мекке төңірегіндегі қасиетті аймақтан тыс, мұсылман жерінде тұратын барлық мұсылман емес адамдарға қолданды. Орта ғасырлардағы ислам қоғамдарында қади (ислам судьясы) әдетте мұсылман емес адамдардың істеріне араласпады, егер тараптар өз еріктерімен ислам заңдары бойынша сотталуды қаласа ғана. Сондықтан ислам мемлекеттерінде тұратын дхимма қауымдастықтарының шариғат заңдарынан тәуелсіз өз заңдары болды. Бұл соттар басқа діни топтарға қатысты істерді, өлім жазасын көздейтін қылмыстарды және қоғамдық тәртіпке қауіп төндіретін істерді қарастырмады. Алайда, 18 ғасырға қарай дхимма жиі Осман мұсылман соттарына баратын, онда мұсылмандар оларға қарсы іс қозғайтын немесе олар мұсылмандарға немесе басқа дхиммаға қарсы іс қозғайтын. Осы соттарда дхимма берген анттар олардың сенімдеріне сәйкес келетін. Мұсылман емес адамдарға ислам заңымен тыйым салынған кейбір амалдарға (мысалы, алкоголь және шошқа етін тұтыну) қатысуға рұқсат етілді, тіпті, шын мәнінде, шарабын төккен немесе күштеп тартып алған кез келген мұсылман өтемақы төлеуге міндетті. Кейбір ислам теологтары шариғат бойынша қандастық неке саналатын зороастрийлердің «өз-өздеріне үйленуіне» де жол беру керек деп есептеді. Ибн Қайым әл-Жаузия (1292–1350) ханбали мектебінің көптеген ғалымдары мұсылман емес адамдар мұндай амалдарға құқылы екенін, егер олар шариғат соттарына ұсынылмаса және олар туралы діни азшылықтар рұқсат берсе, айтты. Бұл шешім ислам пайғамбары Мұхаммед зороастрийлермен байланысқа келгеніне және осы амал туралы білгеніне қарамастан, зороастрийлер арасында мұндай өз-өздеріне үйленуді тыйым салғандығы туралы ешқандай жазбалардың болмауына негізделген. Діни азшылықтар өз үйлерінде қалағандарын жасауға ерікті болды, егер олар қоғамдық моральға қауіп төндіретін заңсыз жыныстық қатынасқа түспесе. Мұндай жағдайлар рим және яһуди заңдарында да кездеседі. Макгилл университетінің заң профессоры Х. Патрик Гленннің айтуынша, «бүгінде дхиммалар «мұсылмандық артықшылықтардан шеттетіледі, бірақ екінші жағынан олар мұсылмандық міндеттерден де шеттетіледі», ал (бұл жерде шетелдіктерге қатысты батыс мемлекеттік және жеке құқықтағы қарым-қатынаспен айқын ұқсастықтар бар) «басқа жағдайларда мұсылман мен дхимма мүлік, келісімшарттар және міндеттемелердің барлық заңдарында тең». Құрандағы «Христиандар біздің Інжілдегі хабарымызға сәйкес үкім шығарады» деген мәлімдемеге сілтеме жасай отырып, Мұхаммед Хамидулла ислам заң мен әділдікті орталықсыздандырғанын және «қоғамдастырғанын» айтады. Алайда, классикалық дхимма келісімшарты енді күші жойылды. Мұсылман әлеміне батыстың ықпалы «дхимма» келісімшартының шектеулерін және қорғанысын жоюда маңызды рөл атқарды.

Based on Quranic verses and Islamic traditions, sharia law distinguishes between Muslims, followers of other Abrahamic religions, and Pagans or people belonging to other polytheistic religions. As monotheists, Jews and Christians have traditionally been considered "People of the Book", and afforded a special legal status known as dhimmi derived from a theoretical contract—"dhimma" or "residence in return for taxes". Islamic legal systems based on sharia law incorporated the religious laws and courts of Christians, Jews, and Hindus, as seen in the early caliphate, al Andalus, Indian subcontinent, and the Ottoman Millet system. In Yemenite Jewish sources, a treaty was drafted between Muhammad and his Jewish subjects, known as kitāb ḏimmat al nabi, written in the 17th year of the Hijra (638 CE), which gave express liberty to the Jews living in Arabia to observe the Sabbath and to grow out their side locks, but required them to pay the jizya (poll tax) annually for their protection. Muslim governments in the Indus basin readily extended the dhimmi status to the Hindus and Buddhists of India. Eventually, the largest school of Islamic jurisprudence applied this term to all Non Muslims living in Muslim lands outside the sacred area surrounding Mecca, Arabia. In medieval Islamic societies, the qadi (Islamic judge) usually could not interfere in the matters of non Muslims unless the parties voluntarily chose to be judged according to Islamic law, thus the dhimmi communities living in Islamic states usually had their own laws independent from the sharia law, as with the Jews who would have their own rabbinical courts. These courts did not cover cases that involved other religious groups, or capital offences or threats to public order. By the 18th century, however, dhimmi frequently attended the Ottoman Muslim courts, where cases were taken against them by Muslims, or they took cases against Muslims or other dhimmi. Oaths sworn by dhimmi in these courts were tailored to their beliefs. Non Muslims were allowed to engage in certain practices (such as the consumption of alcohol and pork) that were usually forbidden by Islamic law, in point of fact, any Muslim who pours away their wine or forcibly appropriates it is liable to pay compensation. Some Islamic theologians held that Zoroastrian "self marriages", considered incestuous under sharia, should also be tolerated. Ibn Qayyim Al Jawziyya (1292–1350) opined that most scholars of the Hanbali school held that non Muslims were entitled to such practices, as long as they were not presented to sharia courts and the religious minorities in question held them to be permissible. This ruling was based on the precedent that there were no records of the Islamic prophet Muhammad forbidding such self marriages among Zoroastrians, despite coming into contact with Zoroastrians and knowing about this practice. Religious minorities were also free to do as they wished in their own homes, provided they did not publicly engage in illicit sexual activity in ways that could threaten public morals. There are parallels for this in Roman and Jewish law. According to law professor H. Patrick Glenn of McGill University, "[t]oday it is said that the dhimmi are 'excluded from the specifically Muslim privileges, but on the other hand they are excluded from the specifically Muslim duties' while (and here there are clear parallels with western public and private law treatment of aliens—Fremdenrecht, la condition de estrangers), '[f]or the rest, the Muslim and the dhimmi are equal in practically the whole of the law of property and of contracts and obligations'." Quoting the Qur'anic statement, "Let Christians judge according to what We have revealed in the Gospel", Muhammad Hamidullah writes that Islam decentralized and "communalized" law and justice. However, the classical dhimma contract is no longer enforced. Western influence over the Muslim world has been instrumental in eliminating the restrictions and protections of the dhimma contract.

Дима келісім-шарты мен шариғат

Дхма шарты дәстүрлі ислам құқығының ажырамас бөлігі болып табылады. 9-шы ғасырдан бастап дәстүрлі ислам қоғамдарында құқықты түсіндіру және жетілдіру билігі ғалымдардың (уламалардың) қолында болды. Биліктің бөлінуі билеушінің мүмкіндіктерін шектеуге қызмет етті, ол өздігінен заң шығара немесе қайта түсіндіре алмай, қоғамның қолдауын күте алмады. Келесі ғасырлар мен империялар бойында уламалар мен билеушілер арасындағы тепе-теңдік өзгеріп, реформаланды, бірақ билік тепе-теңдігі ешқашан түбегейлі өзгермеді. 19-шы ғасырдың басында Өнеркәсіптік революция мен Француз революциясы Еуропаның әлемдік гегемония дәуірін енгізді, оның құрамына мұсылман елдерінің көп бөлігі кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуынан кейін Еуропа елдері империяларын сақтап тұруға жеткіліксіз күш тапты. Үкімет формаларының, құқық жүйелерінің, жаңашылдыққа қатысты көзқарастардың және шариғатты түсіндірудің алуан түрлілігі мұсылман әлеміндегі тәуелсіздік пен жаңаруға ұмтылыстың нәтижесі болып табылады. Мұсылман мемлекеттері, ағымдар, мектептер және жеке тұлғалар шариғат құқығының мәнін әртүрлі түсінеді. Қазіргі таңда мұсылман мемлекеттері құқықтық жүйелердің кең спектрін пайдаланады. Көптеген мемлекеттер шариғаттың белгілі бір аспектілерін іске асыратын, бірақ конституцияның басымдығын мойындайтын аралас жүйені қолданады. Түркия сияқты бірнеше мемлекет өзін зайырлы деп жариялаған. Кейбір мәселелерде жергілікті және дәстүрлі құқықтар басымдыққа ие болуы мүмкін. Ислам құқығы полинормативтік болып табылады және соңғы жылдары кері кету оқиғаларына қарамастан, либералдануға бейімділік байқалады. Адам құқықтары және азшылықтардың мәртебесіне қатысты мәселелерді мұсылман әлеміне қатысты жалпылауға болмайды. Оларды нақты саяси және мәдени контексте, тарихи негізде қарастыру қажет.

Dhimma келісім-шартының аяқталуы

Диммилердің мәртебесі "христиандар ұзақ бойы мойындап, қабылдады, ал яһудилер ризашылық білдірді", бірақ христиандық әлемнің күшейіп келе жатқан күші және француз революциясының радикалды идеялары христиан диммилерінің арасында наразылық толқынын тудырды. Еуропалық державалардың үздіксіз және артып келе жатқан қысымы мен мұсылман реформаторларының ықпалы мұсылмандар мен мұсылман емес халықтар арасындағы теңсіздікті бірте-бірте азайтуға көмектесті. 1856 жылдың 18 ақпанында 1839 жылғы жарлыққа сүйене отырып, 1856 жылғы Османдық реформа жарлығы жарияланды. Бұл Франция, Австрия және Ұлыбритания елшілерінің қысымы мен күш-жігерінің нәтижесінде болды, олардың елдері Қырым соғысында одақтас ретінде қажет болды. Жарлық мұсылмандар мен мұсылман емес халықтардың теңдігі принципін қайта жариялады және осы мақсатта көптеген нақты реформалар жүзеге асырылды. Мысалы, джизья салығы жойылды және мұсылман емес халықтарға әскерге қатысуға рұқсат берілді.

Қазіргі заманғы ислам ғалымдарының ислам қоғамындағы мұсылман еместердің мәртебесі туралы пікірлері

Ирандық шиит мұсылман аятолла Рухолла Хомейни өзінің «Ислам үкіметі: заңгерлердің басқаруы» атты кітабында мұсылман емес адамдардан бас салығы төлеуді талап ету керектігін, ал олар мемлекеттің қорғауы мен қызметтерінен пайда көреді, бірақ саяси процеске қатысудан мүлдем шеттетіледі дейді. Бернард Льюис Хомейнидің Шах Мохаммад Реза Пахлавиге қарсы басты наразылықтарының бірі – оның заңдары мұсылмандарға саяси немесе сот билігін жүзеге асырудың теориялық мүмкіндігін бергендігі болды. Мысырлық теолог Юсуф әл-Карадави, Халықаралық мұсылман ғалымдары одағының төрағасы, «Аль-Жазира» телеарнасының «Шарият және өмір» бағдарламасында (35-60 миллион көрерменге жетеді деп есептеледі) былай деді: «Біз dhimmi (ahl al dhimma) десек, олар Алланың және Оның елшісінің, сондай-ақ мұсылман қауымының келісімі мен жауапкершілігінде (daman) болады, оларды қорғау – әркімнің міндеті, сөздің мағынасы осы. Қазіргі уақытта көптеген бауырларымыз dhimmi сөзінен ренжіді, мен кітаптарымда жазғандай, қазіргі исламдық ижтихадтың dhimmi сөзін тастап, оларды мұсылман емес азаматтар деп атауына ешқандай кедергі жоқ деп санаймын». Тағы бір мысырлық исламшы Мохаммад Салим әл-Ава dhimmi ұғымын мысырлық ұлтшылдық контекстінде қайта қарастыру қажет деп мәлімдеді. Әл-Ава және басқа мұсылман ғалымдары бұрынғы dhimmi жағдайы исламдық жаулап алудан туындаса, қазіргі Египет мемлекеті мұсылман-христиандық бірлескен науқанының нәтижесінде құрылғанын айтады. Қазіргі Египетте конституция dhimmi шартының орнын басады. 20 ғасырдың шиит ғалымы Мұхаммед Хусейн Табатабаи dhimmiлерге «жақсы және лайықты» қарау керек деп жазды. Ол dhimmiлерге жақсы қарау Құранның 9:29 аятымен жойылды деген пікірге қарсылық ретінде, бұл аяттың dhimmiлерге жақсы қараумен тікелей қақтығысы жоқ екенін айтады. Пакистандық теолог Джавед Ахмад Гамиди «Мизан» журналында Құранның кейбір нұсқаулары тек Мұхаммед пен оның замандастарына қатысты екенін жазды. Басқа нұсқаулармен қатар, науқан Арабияның көпқұдайшыларын Исламға мойынсұнуға шақыруды, ал қалғандарын – jizya төлеуге және мұсылмандардың саяси билігіне бағынуға шақырды, бұл оларды өлім жазасынан және әскери қорғаудан босататын еді. Сондықтан Мұхаммед пен оның серіктерінен кейін Исламда Исламды тарату немесе күштеп енгізу үшін соғыс жасауға міндеттейтін ешқандай ұғым қалмады. Ирандық шиит заңгері, Ұлы аятолла Насер Макарем Ширази «Тафсир Немоне» таңдауында jizya философиясының негізгі мақсаты – мемлекеттің қауіпсіздігін және dhimmiлердің өмірін мен мүлкін қорғаумен шұғылданатын мұсылмандарға қаржылық көмек көрсету екенін айтты. Фахми Хууаиди және Тарек Эль Бишри сияқты көрнекті ислам ойшылдары ислам мемлекеттерінде мұсылман емес азаматтардың толық құқықтарын Мұхаммедтің Мәдина Конституциясында белгіленген үлгімен негіздеді. Олар бұл жарғыда Кітап иелерінің dhimmiлерге қарағанда азаматтар (muwatinun) мәртебесіне ие екенін, мұсылмандармен тең құқықтар мен міндеттерді бөлісетінін айтады. Заң ғалымы Л. Али Хан да 2006 жылғы «Мәдина Конституциясы» атты зерттемесінде Мәдина Конституциясын ислам мемлекеттері үшін алға басу жолы ретінде қарастырады. Оның пікірінше, алғашқы ислам мемлекетінде діндер мен нәсілдердің мәртебесін реттеген бұл көне құжатта еврей тайпалары «мұсылмандармен тең» деп танылған және «дін бостандығы» берілген, ол қазіргі ислам мемлекетінде азшылықтардың құқықтарын, теңдігі мен діни бостандығын қорғау үшін негіз бола алады. Оксфорд университетінің исламтану профессоры Тарик Рамазан ислам заңын реформалау және қазіргі жағдайларды шешу үшін академиялық пәндер мен ислам қоғамын, сондай-ақ дәстүрлі ислам ғалымдарын бірге жұмыс істеуге шақырады. Ол шариғат заңдарының жоғары мақсаттарына адал болу қажеттігін айтады. Ол діни және мәдени жағынан алуан түрлі исламдық (немесе басқа) қоғамда лайықтылық, әл-ауқат, бостандық, теңдік және әділеттілік туралы жалпыға бірдей құқықтарды ұсынады және классикалық фикһте нақты прецеденті жоқ болса да, қазіргі «азаматтық» термині туралы диалогты ұсынады. Ол осы диалогта «азамат емес», «шетелдік», «тұрғын» және «көшпенді» терминдерін қосады және тек исламды ғана емес, сонымен қатар қазіргі өркениетті тұтастай алғанда, расизм, кемсітушілік және қанаушылық мәселелеріне қатысты осы ұғымдармен мағыналы түрде келісуге шақырады.

The Iranian Shi'a Muslim Ayatollah Ruhollah Khomeini indicates in his book Islamic Government: Governance of the Jurist that non Muslims should be required to pay the poll tax, in return for which they would profit from the protection and services of the state; they would, however, be excluded from all participation in the political process. Bernard Lewis remarks about Khomeini that one of his main grievances against the Shah, Mohammad Reza Pahlavi, was that his legislation allowed the theoretical possibility of non Muslims exercising political or judicial authority over Muslims. The Egyptian theologian Yusuf al Qaradawi, chairman of the International Union of Muslim Scholars, has stated in his Al Jazeera program Sharia and Life, which has an estimated audience of 35 to 60 million viewers: "When we say dhimmis (ahl al dhimma) it means that [ ] they are under the covenant of God and His Messenger and the Muslim community and their responsibility (ḍamān), and it is everyone's duty to protect them, and this is what is intended by the word. At present many of our brethren are offended by the word dhimmis, and I have stated in what I wrote in my books that I don't see anything to prevent contemporary Islamic ijtihad from discarding this word dhimmis and calling them non Muslim citizens." Another Egyptian Islamist, Mohammad Salim al Awa argued the concept of dhimmi must be re interpreted in the context of Egyptian nationalism. Al Awa and other Muslim scholars based this on the idea that while the previous dhimma condition result from the Islamic conquest, the modern Egyptian state results from a joint Muslim Christian campaign to end the British occupation of Egypt. In modern day Egypt, he argues, the constitution replaces the dhimma contract. Muhammad Husayn Tabataba'i, a 20th century Shia scholar writes that dhimmis should be treated "in a good and decent manner". He addresses the argument that good treatment of dhimmis was abrogated by Quranic verse 9:29 by stating that, in the literal sense, this verse is not in conflict with good treatment of dhimmis. Javed Ahmad Ghamidi, a Pakistani theologian, writes in Mizan that certain directives of the Quran were specific only to Muhammad against peoples of his times, besides other directives, the campaign involved asking the polytheists of Arabia for submission to Islam as a condition for exoneration and the others for jizya and submission to the political authority of the Muslims for exemption from capital punishment and for military protection as the dhimmis of the Muslims. Therefore, after Muhammad and his companions, there is no concept in Islam obliging Muslims to wage war for propagation or implementation of Islam. The Iranian Shia jurist Grand Ayatollah Naser Makarem Shirazi states in Selection of the Tafsir Nemooneh that the main philosophy of jizya is that it is only a financial aid to those Muslims who are in the charge of safeguarding the security of the state and dhimmis' lives and properties on their behalf. Prominent Islamic thinkers like Fahmi Huwaidi and Tarek El Bishry have based their justification for full citizenship of non Muslims in an Islamic states on the precedent set by Muhammad in the Constitution of Medina. They argue that in this charter the People of Book, have the status of citizens (muwatinun) rather than dhimmis, sharing equal rights and duties with Muslims. Legal scholar L. Ali Khan also points to the Constitution of Medina as a way forward for Islamic states in his 2006 paper titled The Medina Constitution. He suggests this ancient document, which governed the status of religions and races in the first Islamic state, in which Jewish tribes are "placed on an equal footing with [ ] Muslims" and granted "the freedom of religion," can serve as a basis for the protection of minority rights, equality, and religious freedom in the modern Islamic state. Tariq Ramadan, Professor of Islamic Studies at the University of Oxford, advocates the inclusion of academic disciplines and Islamic society, along with traditional Islamic scholars, in an effort to reform Islamic law and address modern conditions. He speaks of remaining faithful to the higher objectives of sharia law. He posits universal rights of dignity, welfare, freedom, equality and justice in a religiously and culturally pluralistic Islamic (or other) society, and proposes a dialogue regarding the modern term "citizenship," although it has no clear precedent in classical fiqh. He further includes the terms "non citizen", "foreigner", "resident" and "immigrant" in this dialogue, and challenges not only Islam, but modern civilization as a whole, to come to terms with these concepts in a meaningful way with regards to problems of racism, discrimination and oppression.

Дими қауымдастықтары

Ертедегі мұсылман билігі кезінде өмір сүрген яһудилер мен христиандар дхиммилер деп саналды, бұл мәртебе кейіннен индустар мен буддистер сияқты басқа да мұсылман емес топтарға да таратылды. Оларға "өз дінін еркін өзгеге жария етуге және кең ауқымды қоғамдық тәуелсіздікке ие болуға" рұқсат берілді, сондай-ақ жеке қауіпсіздігі мен мүліктің қауіпсіздігі кепілдендірілді, оның орнына олар салық төлеп, мұсылман билігін мойындады. Ислам заңы мен дәстүрі ислам билігінің астындағы жерлерде еркін дхиммилерді құлдыққа салуға тыйым салады. Дхиммилерге мұсылман билігіне өткен кездегі салық салу, олардың бұрынғы биліктерге төлеген салықтарының "жалғасы болды" (бірақ мұсылман билігі кезінде одан да төмен болды). Дхимми қауымдарының өздерінің басшылары, соттары, жеке және діни заңдары болды және "жалпы алғанда, мұсылманның сенімсіздерге көрсеткен төзімділігі 17 ғасырда секуляризмнің пайда болуына дейін христиан әлеміндегі жағдайдан әлдеқайда жақсы болды". "Мұсылмандар мұсылман мемлекетіне адал болған және жеке салық төлеген жағдайда, оларға құлшылық ету және күнкөріс жасау бостандығы кепілдік берілді". Уақыт өте келе, күшейтілген, содан кейін жұмсақталған тәртіпті сақтау үрдісі қалыптасты. Ислам тарихшысы Маршалл Ходжсон жоғары халифат дәуірінде (7-13 ғасырлар) шариғатқа берілген мұсылмандар дхиммилерге қатысты символдық шектеулердің кодексін қуана кеңейткенін жазады. Исламдық құқық тұрғысынан, қорғауға берген уәде дхиммилерге өз дінін өзгеге жария етуге мүмкіндік берді және оларды мәжбүрлеп дін ауыстырудан сақтады. Дхиммилер сонымен қатар түрлі пайдалы мақсаттарға қызмет етті, көбінесе экономикалық, бұл заңгерлерді алаңдатқан тағы бір мәселе болды. Діни азшылықтар өз үйлерінде қалағандарын жасауға ерікті, бірақ "қоғамдық моральға қауіп төндіретін жария түрде заңсыз жыныстық қатынасқа баруға болмады". Кейбір жағдайларда мұсылмандар ұнатпаған діни амалдарға рұқсат етілді. Мысалы, зороастрийлердің "өз-ара неке" салты, онда ер адам анасымен, әпкесімен немесе қызымен некеге тұруға болады. Исламның танымал заң ғалымы Ибн Қайым әл-Жаузия (1292–1350) бойынша, мұсылман емес адамдар мұндай діни амалдарға қатысуға құқылы болды, тіпті бұл мұсылмандарды ренжіткенімен, егер мұндай жағдайлар ислам шариғат соттарына ұсынылмаса және бұл діни азшылықтар осы амал өз діндері бойынша рұхсат етілгеніне сенсе. Бұл шешім Мұхаммед пайғамбардың зороастрийлермен байланысқа түскенімен және олардың амалдарынан хабардар болғанымен, олардың арасындағы мұндай некелерге тыйым салған жоқ екендігіне негізделген. Арабтар, әдетте, жаулап алынған аумақтардағы қалалардың сыртында гарнизондарды орналастырды және салық жинаудан басқа мақсаттарда жергілікті дхимми халқымен өте аз байланысқа түсті. Жеңіп алынған христиан, яһуди, мазда және будда қауымдары бұрынғыдай өмір сүруге қалдырылды.

Jews and Christians living under early Muslim rule were considered dhimmis, a status that was later also extended to other non Muslims like Hindus and Buddhists. They were allowed to "freely practice their religion, and to enjoy a large measure of communal autonomy" and guaranteed their personal safety and security of property, in return for paying tribute and acknowledging Muslim rule. Islamic law and custom prohibited the enslavement of free dhimmis within lands under Islamic rule. Taxation from the perspective of dhimmis who came under the Muslim rule, was "a concrete continuation of the taxes paid to earlier regimes" (but much lower under the Muslim rule The dhimmi communities had their own leaders, courts, personal and religious laws, and "generally speaking, Muslim tolerance of unbelievers was far better than anything available in Christendom, until the rise of secularism in the 17th century". "Muslims guaranteed freedom of worship and livelihood, provided that they remained loyal to the Muslim state and paid a poll tax". and a pattern of stricter, then more lax, enforcement developed over time. Marshall Hodgson, a historian of Islam, writes that during the era of the High Caliphate (7th–13th Centuries), zealous Shariah minded Muslims gladly elaborated their code of symbolic restrictions on the dhimmis. From an Islamic legal perspective, the pledge of protection granted dhimmis the freedom to practice their religion and spared them forced conversions. The dhimmis also served a variety of useful purposes, mostly economic, which was another point of concern to jurists. Religious minorities were free to do whatever they wished in their own homes, but could not "publicly engage in illicit sex in ways that threaten public morals". In some cases, religious practices that Muslims found repugnant were allowed. One example was the Zoroastrian practice of incestuous "self marriage" where a man could marry his mother, sister or daughter. According to the famous Islamic legal scholar Ibn Qayyim Al Jawziyya (1292–1350), non Muslims had the right to engage in such religious practices even if it offended Muslims, under the conditions that such cases not be presented to Islamic Sharia courts and that these religious minorities believed that the practice in question is permissible according to their religion. This ruling was based on the precedent that Muhammad did not forbid such self marriages among Zoroastrians despite coming in contact with them and having knowledge of their practices. The Arabs generally established garrisons outside towns in the conquered territories, and had little interaction with the local dhimmi populations for purposes other than the collection of taxes. The conquered Christian, Jewish, Mazdean and Buddhist communities were otherwise left to lead their lives as before.

Мәсіхшілер

Тарихшылар Льюис пен Стиллманның айтуынша, Сирия, Ирак және Египеттегі жергілікті христиандар халькедондық емес еді және көптегендері Константинопольдің византиялық православиесінен гөрі ертедегі мұсылман үкіметі астында жақсырақ сезінген болуы мүмкін. 1095 жылы папа II Урбан батыс еуропалық христиандарды Палестина христиандарына көмектесуге шақырды. Соңынан болған крест жорықтары римдік католик христиандарын православие христиандарымен байланыстырды, олардың сенімдері өздерінікінен өзгеше екенін анықтады, мүмкін олар ойлағаннан да көп, ал мұсылман Фатимид халифатының билігі астындағы олардың жағдайы күткеннен кем қиын болды. Осының салдарынан шығыс христиандары крестшілерге күткеннен аз қолдау көрсетті. Араб Шығысы 16 ғасырда Осман үкіметіне өткенде, христиан халқы мен ырысықтары айтарлықтай жақсарды. Османдықтар христиан және еврей азшылықтарымен ұзақ тәжірибе жинақтады және бұрынғы мұсылман билеушілеріне қарағанда діни азшылықтарға көбірек төзімділік танытты. Дегенмен, ислам үкіметі астында өмір сүрген христиандар заң бойынша белгілі бір кемшіліктерге ұшырады және кейде қуғынға түсті. Осман империясында мұсылман елдерінде қолданылатын димми жүйесіне сәйкес, оларға, басқа христиандар мен яһудилер сияқты, белгілі бір бостандықтар берілді. Осман империясындағы димми жүйесі негізінен Омар шартының негізінде құрылған. Осы клиенттік мәртебе мұсылман емес адамдардың мүлікке, күнкөріске және дін бостандығына құқығын бекітті, бірақ олар империяда екінші дәрежелі азаматтар ретінде қарастырылды және түрік тілінде "кәпір" немесе "сенбеуші" деген мағынаны білдіретін "кавур" деп аталды. Омар шартының мұсылман емес адамдарға жаңа құдай орындарын салуға тыйым салатын ережесі Осман империясының кейбір қауымдарына тарихи түрде жүктеліп, жергілікті биліктің қалауы бойынша басқа жағдайларда ескерілмеді. Діни геттоларды міндетті түрде бекітетін заңдар болмаса да, бұл мұсылман емес қауымдардың дін үйлерінің маңына жиналуына әкелді. Басқа да заңдық шектеулермен қатар, диммилер, оның ішінде христиандар мұсылмандармен теңестірілмеді және оларға бірнеше тыйымдар салынды. Олардың мұсылмандарға қарсы куәліктері сотта қабылданбады, егер мұсылман жазаланатын болса; бұл олардың куәліктері тек коммерциялық дауларда қарастырыла алатындығын білдірді. Оларға қару-жарақ алып жүруге немесе жылқы мен түйелерге мінуге тыйым салынды. Олардың үйлері мұсылмандардың үйлерінен биік болмауы керек еді; ал олардың діни амалдары қатаң шектелді (мысалы, шіркеу қоңырауларын соғуға қатаң тыйым салынды).

According to historians Lewis and Stillman, local Christians in Syria, Iraq, and Egypt were non Chalcedonians and many may have felt better off under early Muslim rule than under that of the Byzantine Orthodox of Constantinople. In 1095, Pope Urban II urged western European Christians to come to the aid of the Christians of Palestine. The subsequent Crusades brought Roman Catholic Christians into contact with Orthodox Christians whose beliefs they discovered to differ from their own perhaps more than they had realized, and whose position under the rule of the Muslim Fatimid Caliphate was less uncomfortable than had been supposed. Consequently, the Eastern Christians provided perhaps less support to the Crusaders than had been expected. When the Arab East came under Ottoman rule in the 16th century, Christian populations and fortunes rebounded significantly. The Ottomans had long experience dealing with Christian and Jewish minorities, and were more tolerant towards religious minorities than the former Muslim rulers, the Mamluks of Egypt. However, Christians living under Islamic rule have suffered certain legal disadvantages and at times persecution. In the Ottoman Empire, in accordance with the dhimmi system implemented in Muslim countries, they, like all other Christians and also Jews, were accorded certain freedoms. The dhimmi system in the Ottoman Empire was largely based upon the Pact of Umar. The client status established the rights of the non Muslims to property, livelihood and freedom of worship but they were in essence treated as second class citizens in the empire and referred to in Turkish as gavours, a pejorative word meaning "infidel" or "unbeliever". The clause of the Pact of Umar which prohibited non Muslims from building new places of worship was historically imposed on some communities of the Ottoman Empire and ignored in other cases, at discretion of the local authorities. Although there were no laws mandating religious ghettos, this led to non Muslim communities being clustered around existing houses of worship. In addition to other legal limitations, dhimmis, including the Christians among them, were not considered equals to Muslims and several prohibitions were placed on them. Their testimony against Muslims was inadmissible in courts of law wherein a Muslim could be punished; this meant that their testimony could only be considered in commercial cases. They were forbidden to carry weapons or ride atop horses and camels. Their houses could not overlook those of Muslims; and their religious practices were severely circumscribed (e. g., the ringing of church bells was strictly forbidden).

Индустар мен буддистер

10 ғасырда Орталық Азия түркілері Үнді даласына жорық жасады және Үндістанның солтүстік-батыс аймақтарында ислам дінін таратуға ықпал етті. 12 ғасырдың соңында мұсылмандар Ганг жазығына жылдам ілгеріледі. Бір онжылдықта түркі құлдары бастаған мұсылман әскері Лахор маңындағы қарсылықты басып, Солтүстік Үндістанды, тіпті Бенгалияға дейін мұсылман үкіміне бағындырды. Осы түркі құлдарынан сұлтандар шықты, оның ішінде Дели сұлтанатын құрған басшы да болды. 15 ғасырға қарай Солтүстік Үндістанның көп бөлігі мұсылман билеушілерінің билігінде болды, олардың көпшілігі жаулап келгендерден тараған. 16 ғасырда Үндістан моғолдардың ықпалына көшті. Моғол империясының алғашқы билеушісі Бабур солтүстікте бекініп, оның мұрагерлерінің одан әрі кеңеюіне жағдай жасады. Моғол императоры Акбар әмбебаптылыққа ұмтылғанмен, көптеген моғол императорлары жергілікті индуист, буддист және кейінірек сикх халқына қатыгездік танытты. Әурангзеб ерекше түрде радикалды көзқарас ұстанды.

Шектеулер

Диммилерге қатысты бірқатар шектеулер болды. Қазіргі заманғы тұрғыдан алғанда, дхиммилерді екінші дәрежелі азаматтар деп сипаттауға болады. Тарихшы Маршалл Ходжсонның айтуынша, ерте кезден мұсылман билеушілері диммилерді (әдетте христиандар немесе ислам дінін қабылдамаған яһудилер) жиі қорлап, жазалаған. Ресми саясат бойынша, диммилер өзін төмен сезінуі және өз орнын білуі керек еді. Диммилерге діни рәсімдерін орындауға рұқсат болғанмен, олар мұсылмандарға көзге түспейтіндей етіп орындауға міндетті болды. Олар дауыстап дұға етуге, шіркеу қоңырауларын соғуға және шофарды (яһудилердің мүйізден жасалған духовой аспабы) үрлеуге тыйым салынды. Сондай-ақ, мұсылмандардың келісімінсіз шіркеулер мен синагогаларды салуға немесе жөндеуге рұқсат етілмеген. Мамлюк Египетінде, мамлюк емес мұсылмандарға жылқы мен түйеге мінуге тыйым салынған болса, диммилерге қала ішінде есекке мінуге де рұқсат берілмеген. Кейде мұсылман билеушілері диммилердің үйлеріне ерекше белгілер қоюды талап ететін ережелер шығарған. Шектеулердің көпшілігі әлеуметтік және символикалық сипатта болды. Ира М. Лапидус былай деді: "Жылдық салық төлеуі тұрақты болған сияқты, бірақ басқа міндеттер үнемі орындалмады және көптеген мұсылман емес адамдардың маңызды саяси, іскерлік және ғылыми тұлғалар болуына кедергі келтірмеді. IX ғасырдың соңы мен X ғасырдың басында еврей банкирлері мен қаржыгерлері Аббасидтер сарайында маңызды рөл атқарды". Ислам шариғатының заңгерлері мен ғалымдары диммилерге адал қарауға шақырып, олардың құқықтарын қорғады. Мұсылман еркегі яһуди немесе христиан димми әйеліне үйлене алады, ол өз дінін сақтай алады (бірақ оның балалары автоматты түрде мұсылман болып есептеліп, сондай болып тәрбиеленуі керек), ал мұсылман әйелі димми еркегіне үйлене алмайды, егер ол исламға өтпесе. Диммилерге мұсылмандарды дінге көндіруге тыйым салынған, бұл үшін оларға қатаң жаза беріледі, ал мұсылмандар диммилерді исламға шақыруға ынталандырылады. Сенімсіз дереккөз: күні=2021 жылдың қыркүйегі.

Құқық қорғау

Діни плюрализм ортағасырлық ислам заңдары мен этикасында болған. Христиандық, иудаизм және индуизм сияқты басқа діндердің діни заңдары мен соттары, әдетте исламдық құқықтық шеңберге енгізілген, мысалы, Халифат, Аль-Андалус, Осман империясы және Үнді субконтинентінде. Ортағасырлық ислам қоғамдарында қади (исламдық судья) тараптар өз еркімен ислам заңдары бойынша сотталғысы келмесе, мұсылман емес адамдардың істеріне араласа алмайтын. Ислам мемлекеттерінде тұратын дхимми қауымдастықтарының, әдетте, шариғат заңдарынан тәуелсіз өз заңдары болды, мысалы, яһудилердің өз Халаха соттары болды. Дхиммилерге өздерінің сот жүйесін жүзеге асыруға рұқсат берілді. Дегенмен, дхиммилер өз қауымдастықтарындағы мүлік және бизнес мәмілелерін тіркеу үшін мұсылман соттарына жиі жүгінетін. Мұсылмандарға, басқа дхиммилерге және тіпті дхиммидің өз отбасы мүшелеріне қарсы да іс қозғалды. Дхиммилер неке, ажырасу немесе мұрагерлік мәселелерін мұсылман соттарына апарып, шариғат заңдары бойынша шешілгенін қалаған. Дхиммилердің мұсылман соттарында берген анттары кейде мұсылмандардың анттарымен бірдей, ал кейде дхиммилердің сенімдеріне бейімделген. Мұсылман еркектер кітап иелері саналатын дхимми әйелдеріне үйленуге құқылы болған, бірақ ислам ғалымдары мұсылман емес еркектердің мұсылман әйелдеріне үйлену мүмкіндігін қабылдамады. Бернард Льюис «Византия империясының заңдарында да осындай жағдай болған, онда христиан еркек яһуди әйелге үйлене алатын, бірақ яһуди еркек христиан әйелге үйленсе, өлім жазасына кесілетін» деп атап көрсеткен. «Сендерге – өз діндерің, маған – өз дінім» деген сөз, плюрализм мен бірлесудің дәлелі ретінде жиі келтіріледі және ислам мемлекетінде мұсылман емес азаматтардың бейбіт өмір сүру құқығының негізі ретінде қарастырылады. Әнуар Шах Кашмири Сахих әл-Бухариға арналған «Файд әл-Бари» түсіндірмесінде осы хадис туралы былай деп жазады: «Мұсылманды өлтірудің қаншалықты үлкен күнә екенін білесіз, себебі оның жиреніштілігі күпірлік деңгейіне жеткен және ол [кісі тозақта] мәңгі қалады. Мұсылман емес азаматты өлтіру де аз қылмыс емес, себебі оны жасаған адам жұмақтың хош иісін сезбейді».

Religious pluralism existed in medieval Islamic law and ethics. The religious laws and courts of other religions, including Christianity, Judaism and Hinduism, were usually accommodated within the Islamic legal framework, as exemplified in the Caliphate, Al Andalus, Ottoman Empire and Indian subcontinent. In medieval Islamic societies, the qadi (Islamic judge) usually could not interfere in the matters of non Muslims unless the parties voluntarily chose to be judged according to Islamic law. The dhimmi communities living in Islamic states usually had their own laws independent from the Sharia law, such as the Jews who had their own Halakha courts. Dhimmis were allowed to operate their own courts following their own legal systems. However, dhimmis frequently attended the Muslim courts in order to record property and business transactions within their own communities. Cases were taken out against Muslims, against other dhimmis and even against members of the dhimmi's own family. Dhimmis often took cases relating to marriage, divorce or inheritance to the Muslim courts so these cases would be decided under sharia law. Oaths sworn by dhimmis in the Muslim courts were sometimes the same as the oaths taken by Muslims, sometimes tailored to the dhimmis' beliefs. Muslim men could generally marry dhimmi women who are considered People of the Book, however Islamic jurists rejected the possibility any non Muslim man might marry a Muslim woman. Bernard Lewis notes that "similar position existed under the laws of Byzantine Empire, according to which a Christian could marry a Jewish woman, but a Jew could not marry a Christian woman under pain of death". The phrase "Unto you your religion, and unto me my religion. ", from has been used as a "proof text for pluralism and coexistence". is cited as a foundation for the right of non Muslim citizens to live peacefully and undisturbed in an Islamic state. Anwar Shah Kashmiri writes in his commentary on Sahih al Bukhari Fayd al Bari on this hadith: "You know the gravity of sin for killing a Muslim, for its odiousness has reached the point of disbelief, and it necessitates that [the killer abides in Hell] forever. As for killing a non Muslim citizen [], it is similarly no small matter, for the one who does it will not smell the fragrance of Paradise."

Хайбар келісімі

Дхма шартының үлгісі Мұхаммед пен яһудилер арасындағы Хайбар шайқасынан кейін Мәдинаның жанындағы оазисте жасалған келісіммен қаланды. Хайбар – мұсылмандар шабуылдап, жаулап алған алғашқы аумақ болды. Хайбар яһудилері қоршаудан кейін Мұхаммедке бас ие берген соң, Мұхаммед оларға Хайбарда тұруға рұқсат берді, бірақ жылдық егістіктерінің жартысын мұсылмандарға беру шартымен.

Умар келісім-шарты

Дәстүрлі түрде халифа Омар мен жетінші ғасырда жаулап алынған Иерусалим христиандары арасында жасалған деп есептелетін Омар шарты, дхиммилерге қатысты ережелердің тағы бір көзі болды. Алайда, батыс шығыстанушылары осы шартының нақтылығына күмән келтіріп, бейбіт келісім шарттарын жеңілгендер емес, жеңімпаздар таңдайды деген пікірде. Сондай-ақ, араб тілін білмейтін және ислам дінінен хабары жоқ адамдардың мұндай құжатты жасай алмайтынын айтады. Академиялық тарихшылар Омар шартының қазіргі түрі кейінгі заңгерлердің өнімдері екенін, олар оны Омарға жатқызып, өз пікірлеріне қосымша құқық беру үшін жасаған деп санайды. Омар шарты мен Шығыс Рим империясының Теодосиан және Юстиниан кодекстері арасындағы ұқсастықтар, Омар шартының көп бөлігі кейінгі ислам заңгерлері осы бұрынғы кодекстерден алынған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Шартының кейбір тармақтары алғаш рет Омейяд халифасы Омар II немесе ерте Аббасид халифалары тарапынан енгізілген шараларды қайталайды.

Мәдени өзара іс-қимыл және мәдени айырмашылықтар

Орта ғасырларда ислам елдері бойынша футува клубтары деп аталатын жергілікті бірлестіктер пайда болды. Әрбір қалада әдетте бірнеше футува болды. Бұл клубтар әртүрлі мүдделерді, негізінен спортты қамтыды және ерекше киім-кешек пен салты бар болуы мүмкін. Олар жомарттығымен, идеалдық ұстанымдарымен және топқа адалдығымен белгілі болды. Көбінесе олардың әскерилік сипаты да болды, мүшелерін өзара қорғау мақсатында құрылған. Бұл клубтар әдетте әлеуметтік топтардың арасын біріктіріп, жергілікті беделді адамдар, зиммилер және құлдарды қатарына қосатын, бірақ жергілікті билеушімен немесе әмірмен байланысы бар адамдарды қабылдамайтын. Мұсылмандар мен яһудилер кейде саудамен айналысып, мұсылмандар жұма күні, ал яһудилер сенбі күні демалысқа шығар еді. Эндрю Уиткрофт кейбір әлеуметтік әдет-ғұрыптардың, мысалы, кір және тазалық туралы әртүрлі түсініктердің, мұсылмандық немесе христиандық үкімділік астында діни қауымдардың бірге өмір сүруін қиындатқанын айтады.

Қазіргі уақытта

Дхма және джизья салығы мұсылман көпшілігі тұратын елдерде енді қолданылмайды. 21-ғасырда джизья азаматтардың азаматтық құқықтары мен заң алдындағы теңдігі туралы қазіргі заманғы секулярлық ұғымдармен үйлеспейді деп есептеледі, бірақ қақтығыс аймақтарында және саяси тұрақсыздыққа ұшыраған жерлерде діни азшылықтардың джизья төлеуге мәжбүр болғаны туралы хабарлар бар. 2009 жылы өзін «Талибан» деп атаған содырлар тобы Пәкістанның сикх азшылық қауымына джизья салықтарын салған, олардың бірнеше үйлерін басып алып, сикх басшысын ұрлап кеткен. 2013 жылы Мысырда «Мұсылман бауырластығы» Далга ауылының 15 000 христиан коптіне джизья салықтарын салған. 2014 жылдың ақпан айында Ирак және Леванттың Ислам мемлекеті (ИММ) сол кезде бақылап отырған Сирияның Ракка қаласындағы христиандардан джизья алуға ниеттенгенін мәлімдеді. Дхма шартын қабылдамай, салық төлеуден бас тартқан христиандар ислам дініне өтуге, кетіп қалуға немесе өлімге кесілуге тиіс болды. Бай христиандар жылына екі рет жарты унция алтынға, яғни 664 долларға тең сома төлеуге міндетті болды. Орта тап христиандары одан жартысына, ал кедейлері төрттен біріне төлеуге тиіс болды. 2014 жылдың маусым айында Соғысты зерттеу институты ИММ джизья және фай жинағанын хабарлады. 2014 жылдың 18 шілдесінде ИММ Мосулдағы христиандарға дхма шартын қабылдап, джизья төлеуге немесе ислам дініне өтуге бұйрық берді. Егер олар екі таңдаудың бірін де қабылдамаса, олар өлтірілетін.