Кіріспе

Пирс Энтонидің «Адам және манта» трилогиясы – Пирс Энтонидің ғылыми-фантастикалық романдардан тұратын трилогиясы. Ол үш кітаптан құралады: «Омнивор» (1968), «Орн» (1970) және (1975). «Омнивор» романдық сюжеті Жерден алыс Накре планетасына сапар шеккен он сегіз саяхатшының қазасын тергеумен аяқталады. Накре планетасын үш тірі қалған ғалым-зерттеушінің – Кал, Вег және Аквилонның көзімен көреміз. Накре планетасының басым түрлері – саңырауқұлақтар, оның ішінде интеллектісі жоғары манталар бар. Манталар – жұмсақ денелі, жоғары жылдамдықпен ұша алатын, сыртқы түрінен қарағанда шағатай сүңгірге ұқсас жандар. Олар – ет жейтін жануарлар, жалғыз өсімдікпен қоректенетін түрді, басқа, ашкөз түрлерден қорғайды. Планетаның ерекшелігі – қалың атмосферасы, ол ұшуды аз энергия жұмсап орындауға мүмкіндік береді және ауадағы фитопланктонның өмір сүруіне жағдай жасайды. Өсімдіктер планктонды жейді, ал омниворлар – барлық нәрсені. Адам кейіпкерлерінің тамақтану әдеттері олардың жергілікті түрлермен қарым-қатынасында маңызды рөл атқарады. Аквилон қалыпты адамға тән тамақпен қоректенеді – ол омнивор. Вег – вегетариан. Ал Кал медициналық жағдайына байланысты, тірі қалу үшін қан ішуге мәжбүр. «Орн» романында ғалымдар мен манталардың параллель өлшемге, олар «Палео» деп атаған, Жердің қашық болған өткеніне ұқсас саяхаттары баяндалады. Онда олар динозаврлар мен Орн деп аталатын ұшпайтын, интеллектісі жоғары құспен кездеседі. Орн генетикалық жадқа ие, ата-анасының өмірінде болған оқиғаларды есте сақтай алады. Сюжеттік қақтығыстың көп бөлігі басты кейіпкерлер арасындағы махаббат үшбұрышы және олардың ілгерілеуін бақылауға жіберілген, кибернетикалық түрде күшейтілген үкіметтік агенттің сырлы мақсаттарымен байланысты. Романның үшінші бөлімінде үш ғалымның жау машиналар мекендейтін басқа өлшемнен Жерге оралуға тырысуы суреттеледі. Басқа шындықтардан келген адамдар (ғалымдардың үкіметіне ұқсас технологияны қолдана отырып) зерттеушілерге көмектеседі де, кедергі келтіреді. Сонымен қатар, көп өлшемді жасушалық автомат энергиясының, нәресте адам баласымен, Орн түрінің жаңа туған өкілімен және мантаның бірімен ортақ тұруға тырысуы туралы қосымша оқиға айтылады; олардың қарым-қатынасының дамуы оларды өз түрлестерінен оқшаулану себептерін анықтауға жетелейді, бұл ақырында Кал, Вег және Аквилонның оқиғасымен байланысады.

Қабылдау

Лестер дель Рей «Орн» кітабын Энтонидің бүгінгі күнге дейінгі ең әсерлі туындысы деп атады (1972), және оны «Омнивордан көп жағынан» жақсырақ деп бағалады.