Кіріспе
Норвегияның азаматтығын анықтайтын заңда жеке тұлғаның Норвегия азаматы болу шарттары егжей-тегжейлі сипатталған. Бұл талаптарды реттейтін негізгі заң – 2006 жылғы 1 қыркүйекте күшіне енген Норвегияның азаматтығы туралы заңы. Норвегия Еуропа еркін сауда қауымдастығының (ЕЭҚА) және Шенген аймағының мүшесі болып табылады. Норвегияның барлық азаматтары Еуропалық Одақ (ЕО) немесе ЕЭҚА елдерінің кез келгенінде тұруға және жұмыс істеуге автоматты және тұрақты рұқсат алады. Кем дегенде бір ата-анасы норвегиялық болған кез келген адам, туған жеріне қарамастан, дүниеге келген сәттен бастап азаматтыққа ие болады. Шетел азаматтары тұру талабын орындағаннан (әдетте жеті жыл) кейін және норвегия немесе саам тілдерін меңгергенін көрсеткеннен кейін натурализация арқылы азаматтыққа қол жеткізе алады. ЕЭА және Солтүстік елдерінің азаматтары тұру мерзіміне қойылатын талаптар жеңілдетілген жағдайда норвегиялық азаматтыққа ие бола алады.
Norwegian nationality law details the conditions by which an individual is a national of Norway. The primary law governing these requirements is the Norwegian Nationality Act, which came into force on 1 September 2006. Norway is a member state of the European Free Trade Association (EFTA) and the Schengen Area. All Norwegian nationals have automatic and permanent permission to live and work in any European Union (EU) or EFTA country. Any person born to at least one Norwegian parent receives citizenship at birth, regardless of the place of birth. Foreign nationals may naturalise after meeting a residence requirement (usually seven years) and demonstrating proficiency in the Norwegian or Sami language. Citizens of other EEA and Nordic countries may acquire Norwegian nationality with reduced residency requirements.
Еуропалық интеграция
Норвегия 1960 жылы құрылған Еуропа еркін сауда қауымдастығының негізгі мүшесі болды. 1992 жылы Еуропалық Одақ құрылып, одан кейін Еуропалық Одақ азаматтығының енгізілуі, барлық Еуропалық Одақ елдерінің азаматтарына кез келген мүше мемлекетте тұруға және жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Бұл еркін қозғалыс құқықтарының ауқымы 1994 жылы Еуропалық экономикалық аймақ (ЕЭА) құрылғаннан кейін ЕЭА мүшесі барлық мемлекеттердің азаматтарын қамту үшін кеңейтілді, оған Лихтенштейн мен Швейцариядан басқа барлық ЕЭА кірді. 1992 жылы Швейцарияда өткен ЕЭА-ға мүшелікке қатысудан бас тарту жөніндегі референдумнан кейін Лихтенштейн ЕЭА-ға жеке қатысуға мүмкіндік беру үшін Швейцариямен кедендік одақ туралы келісімді қайта жаңартты және 1995 жылы оған қосылды. Швейцария Еуропалық Одақпен 2002 жылы күшіне енген жеке еркін қозғалыс туралы келісімге келді.
Екі жақты азаматтығы
2020 жылдың 1 қаңтарынан бастап Норвегия екі азаматтыққа ие болуға рұқсат береді. Норвегия азаматы шетелдік азаматтық алған жағдайда, Норвегия азаматтығын жоғалтпайды. Осы күнге дейін Норвегия азаматтығын жоғалтқан (басқа елде натурализация арқылы) бұрынғы Норвегия азаматтары, декларация беру арқылы Норвегия азаматтығын қайтадан ала алады.
Туғаннан, асырап алынғаннан немесе ұрпақтан тарағаннан пайда болған құқықтар
Норвегиялық ата-анадан туған адам, туған жеріне қарамастан, дүниеге келген сәттен бастап Норвегия азаматтығын автоматты түрде алады. Норвегияда 18 жасқа толмаған бала Норвегия азаматының асырауына өткен жағдайда, асырау кезінде Норвегия азаматтығын иеленеді. Норвегияда табылған, ата-анасы белгісіз қалған балалар, егер олардың шетелдік азаматтығы анықталмаса, Норвегия азаматтары деп есептеледі. 1979 жылға дейін Норвегия азаматтығы тек Норвегиялық әкелер арқылы берілетін, аналар арқылы берілмейтін.
Ерікті сатып алу
Шетелдіктер соңғы он жылдың ішінде кем дегенде жеті жыл тұрып, кем дегенде бір жылға жарамды жұмыс немесе тұруға рұқсат алғаннан кейін өтініш арқылы Норвегия азаматы бола алады. Өтініш берушілер кем дегенде 12 жаста болуы керек, норвегиялық немесе саам тілінде тиісті білу деңгейін көрсетуі керек (немесе 300 сағаттық норвегия тілі курстарын аяқтауы керек), Норвегияда тұрақты түрде тұруға ниеттенуі керек, жақсы мінез-құлқы болуы керек және қылмыстық жаза тартпауы керек. Егер өтініш беруші Норвегия азаматымен некеде болса немесе ресми тіркелген серіктестікте болса, тұру талабы соңғы он жылдың ішінде үш жылға дейін қысқартылады (кем дегенде бір жылға жарамды жұмыс немесе тұруға рұқсат алған жағдайда). ЕЭА азаматтары бастапқы тұруға рұқсаты кем дегенде бес жылға берілген болса, үш жыл тұрғаннан кейін азаматтыққа үміткер бола алады, ал Солтүстік кеңесінің азаматтары екі жыл тұрғаннан кейін азаматтыққа өтініш бере алады. Норвегияның бұрынғы азаматтары кем дегенде бір жылға жарамды тұруға рұқсат алып, екі жыл тұрғаннан кейін азаматтығын қайта алуға өтініш бере алады. Қылмыстық жазасы бар үміткерлер жасаған қылмысына байланысты азаматтық алу үшін қосымша «карантин» мерзімін күтуі керек. 18 жастан асқан Солтүстік азаматтары Норвегияда кем дегенде жеті жыл тұрғаннан кейін хабарлама арқылы Норвегия азаматы бола алады. Норвегия азаматтығын иеленген және Норвегияда тұратын бұрынғы норвегиялықтар ең аз тұру мерзімі болмастан, хабарлама арқылы Норвегия азаматтығын қайта ала алады. Азаматтығы хабарлама арқылы алынған адамның кәмелетке толмаған балалары да Норвегия азаматы болады. Білікті тұлғалар осы жолмен Норвегия азаматтығына заңды түрде ие болады және өтінім ақысыз жеңілдетілген тәртіппен қарастырылады. Алайда, өтініш арқылы азаматтық беруге келісім мемлекеттік органдардың дискрециялық шешіміне байланысты. 2020 жылдың 1 қаңтарына дейін Норвегия азаматтығын алған кез келген адам бұрынғы азаматтығынан бас тартуға міндетті болды. Осы күннен бастап бұл талап жойылды.
Бас тарту және бас тарту
Норвегиялық азаматтар, егер олар туылғаннан бастап Норвегия азаматтығын алған болса, бірақ Норвегияда 2 жылдан кем немесе Солтүстік кеңес елдерінде 7 жылдан кем тұрса, 22 жасқа толғанға дейін Норвегия азаматтығын сақтау үшін өтініш беруі керек, егер олар басқа елде азаматтығы болмаса. Өтініш берушілер басқа азаматтықтарынан бас тартуға міндетті емес, бірақ Норвегиямен «жеткілікті байланысы» бар екенін көрсетуі керек. Көбінесе Норвегияға жиі сапарлау немесе Норвегияда бір жыл оқу жарамды деп есептеледі. 2019 жылғы 1 қаңтардан бастап, екі азаматтығы бар адамдар соғыс қылмыстары, терроризм, мемлекетке опасыздық немесе тыңшылық сияқты ауыр қылмыстарға қатыстылығы үшін алты жылға бас бостандығынан айырылса, олар азаматтығынан айырылуы мүмкін. Норвегия азаматтары азаматтықтан бас тартуға ресми өтініш берсе, олар да азаматтығынан айырылуы мүмкін. Азаматтықсыздықтың алдын алу мақсатында, Норвегия азаматтығынан бас тартуға тек басқа мемлекеттің азаматы екенін дәлелдеген жағдайда ғана рұқсат етіледі. Норвегия азаматтығын алған шетелдіктер өзінің тегі туралы жалған мәлімдеме жасағаны анықталса, олар азаматтығынан айырылуы мүмкін.