Итальян суретшісі Вивиано Кодацци және архитектуралық пейзаждар өнері

Кіріспе

Вивиано Кодацци (шамамен 1604 – 5 қараша 1670) – итальяндық сәулет суретшісі, барокко дәуірінде жұмыс істеген суретші. Ол сәулеттік суреттерімен, каприччиоларымен, қираған құрылыстарды бейнелейтін туындыларымен және кейбір «ведута» жанрындағы суреттерімен танымал. Ол Неаполь және Рим қалаларында жұмыс істеді. Ескі дереккөздерде оны Вивиано Кодагора немесе ил Кодагора деп те атайды.

Өмір

Вивиано Кодацци шамамен 1604 жылы Бергамо маңындағы Вальсассинада дүниеге келген. 1605 жылы оның отбасы Римге көшіп келді. Вивиано, әдетте, Римде білім алған. 1633 жылға қарай ол Неапольге көшіп, онда туысқан бергамаски Козимо Фанзагомен байланысы арқасында Сан-Мартино ди Сертосада тапсырыстарды орындады. Неапольдегі маңызды тапсырысының бірі – Доменико Гарджоуло салған фигуралары бар Мадридтегі Буэн-Ретриро үшін көне Рим көріністерін бейнелейтін төрт үлкен кенептің сериясы (соның ішінде Колизейде гладиаторлардың жекпе-жегін бейнелейтін сурет). Кодацци сәулетті суреттеген, ал оның композицияларындағы адамдарды әрқашан арнайы суретшілер салған. Неапольде оның фигуралар үшін басты серігі Гарджоуло болды. Суретші 1636 жылдың 3 мамырында неапольдік Кандида Мирандаға үйленді. Олардың жеті баласы болды, олардың екеуі – Никколо мен Антонио суретші болды. 1647 жылы Масаниелло көтерілісінен кейін Римге көшіп келгеннен соң, ол Римдегі голланд және фламанд суретшілерінің тобымен бірлесіп жұмыс істеді, олар «бамбоччианти» деп аталды. Оның ең көп жұмыс істеген серіктестері – Микеланджело Серкьоцци мен Ян Миль. 1660 жылдары Филиппо Лаури, Адриан ван дер Кабель және Винченцо Гинермен де бірлесіп жұмыс істеді. Артемизия Джентилески көптеген картиналарында сәулеттік фонды салу үшін Вивиано Кодацциге сенеді. Мұндай ынтымақтастықтың мысалы – Колумб өнер мұражайындағы Батшеба картинасы. Кодаццидің бірнеше жақын ізбасарлары болды, олардың ішінде Неапольдегі Асканио Лучано мен Андреа ди Микеле, оның ұлы Никколо Кодацци (1642–1693), Винченцо Гинер (испандық) және Доменико Роберти. Солтүстік Еуропада Вильгельм Шуберт ван Эренберг, Якобус Фердинанд Саэй, Якоб Балтазар Питерс, Антон Геринг және Ян Баптист ван дер Стратен сияқты суретшілер де оның туындыларынан шабыттанды немесе әсер алды. Вивианоның ұлы Николо (Неаполь, 1642 – Генуя, 1693) әкесі сияқты сәулеттік суреттер мен каприччиолар салған. Тағы бір ұлы Антонио да суретші болған, бірақ оның туындылары көпке таныс емес. Өнер тарихшылары 17 ғасырдағы Италияда сәулеттік суреттердің танымалдылығының артуын «committente»-ден «acquirente»-ге, яғни тапсырыс бойынша сурет салудан ашық нарықта сурет салуға көшудің нәтижесі деп түсіндіреді. Сәулеттік кенептер, әсіресе 17 ғасырдағы әдеттегі сәндік ансамбльде, қабырғалар әртүрлі типтегі және өлшемдегі суреттермен толық жабылған. Сәулеттік туындылар осындай ансамбльдерге өзінің тақырыбының күшті тік және көлденең элементтерін енгізу арқылы әртүрлілік қосты. Мұндай ведуталардың тамыры 16 ғасырдың суреттерінде, әсіресе үлкен фрескалар мен төбедегі әшекейлердің аясында салынған сәулеттік көріністерде жатыр. Бұл сәулеттік элементтер 17 ғасырдағы суретте маңызды рөл атқарып, жеке суреттердің тақырыбына айналды. Бұл жанрда көптеген суретшілер жұмыс істеді. Алессандро Салуччи – Вивиано Кодаццидің ықпалымен жұмыс істеген жанрдың маңызды өкілі. Кодацци да топография мен археологияның талаптарына қатаң бағынған жоқ. Оның туындылары эстетикалық үйлесімділік тудыратын сәулеттік композицияларды іздеуді көрсетеді. Кодацци 17 ғасырдағы сәулетшілердің арасында ежелгі сәулетші Витрувийге жақын деп есептелді. Оның замандастарының осы мойындауы оның сызықтық перспективаны меңгергенін және антикалық талғамды түсінгенін көрсетеді. Кодаццидің 1636 жылы салған Санкт-Петер базиликасының суреті каприччиодан гөрі ведутаға жақын, яғни топографиялық көрініс. Ол Неапольде салынған және Бернинидің «Скала Регия» мен колоннадасы салынғанда қираған Ватикан сарайының ескі кіреберісін, сондай-ақ Мартино Феррабосконың ешқашан іске аспаған жобасының гравюрасы бойынша сағат мұнараларын (кампанильдерін) көрсетеді. Оның ең танымал туындыларының бірі – 1648 жылы кардинал Бернардино Спаданың тапсырысымен салынған Неапольдегі Пьяцца-дель-Меркатодағы Масаниелло көтерілісінің суреті, онда адамдарды Серкьоцци салған. Бұл сурет қазір Римдегі Спада галереясында сақталуда.

Viviano Codazzi was born in Valsassina near Bergamo around 1604. His family relocated to Rome by 1605. Viviano most likely trained in Rome. He had moved by 1633 to Naples where he worked on commissions at the Certosa di San Martino resulting from his connections with his fellow Bergamasque Cosimo Fanzago. A major commission in Naples was a series of four large canvases representing ancient Roman scenes (including one depicting gladiatorial combats in the Colosseum) for the Buen Retiro in Madrid, with figures by Domenico Gargiulo. Codazzi was a painter of architecture and the figures in his compositions were always painted in by specialist figure painters. In Naples his principal collaborator for the figures was Gargiulo. The artist married on 3 May 1636 Candida Miranda, from Naples. The couple had seven children of whom Niccolò and Antonio became painters. After relocating to Rome following the revolt of Masaniello in 1647, he collaborated with painters from the circle of mainly Dutch and Flemish painters active in Rome who were known as the Bamboccianti. His most frequent collaborators were Michelangelo Cerquozzi and Jan Miel. He further collaborated with Filippo Lauri, Adriaen van der Cabel and Vicente Giner during the 1660s. Artemisia Gentileschi relied on Viviano Codazzi to paint in the architectural backgrounds in a number of her paintings. An example of such collaboration is the Bathsheba in the Columbus Museum of Art. Codazzi had several close followers, including Ascanio Luciano and Andrea di Michele in Naples, his son Niccolò Codazzi (1642–1693), Vicente Giner ( a native of Spain), and Domenico Roberti. In Northern Europe, artists such as Wilhelm Schubert van Ehrenberg, Jacobus Ferdinandus Saey, Jacob Balthasar Peeters, Antoon Gheringh and Jan Baptist van der Straeten were also influenced or inspired by his work. Viviano's son, Nicolo (Naples, 1642 Genoa, 1693) was a painter of architectural paintings and capricci like his father. Another son called Antonio was also a painter but his work is not well known. Art historians interpret the growing popularity of the architectural piece in 17th century Italy as the result of a shift of patronage from 'committente' to 'acquirente', that is, from painting on commission to painting on the open market. Architectural canvases were particularly welcome within the typical 17th century decorative ensemble, where walls were completely covered with paintings of various types and sizes. The architectural piece lent variety to such ensembles by introducing the strong verticals and horizontals of its subject matter. The roots of this type of vedute can be found in 16th century painting, and in particular in the architectural settings that were painted as the framework of large scale frescoes and ceiling decorations known as quadratura. These architectural elements gained prominence in 17th century painting to become stand alone subjects of easel paintings. A number of artists practiced this genre. Alessandro Salucci was an important contemporary practitioner of the genre whose work was influenced by Viviano Codazzi. Codazzi also did not adhere strictly to the dictations of topography and archaeology. His works show a search for architectural arrangements that evoke aesthetic harmony. Codazzi was acclaimed in his time as close to the ancient architect Vitruvius among 17th century painters of architectural views. This recognition by his contemporaries was indicative of his mastery of linear perspective and understanding of antique taste. Codazzi's depiction of St. Peters Basilica dated 1636 is more a veduta, i. e. a topographical view, than a capriccio. It was painted in Naples and shows the old entrance to the Vatican palace, which was destroyed when Bernini's Scala Regia and colonnade were constructed, as well as clock towers (campanili) based on an engraving of a never executed design by Martino Ferabosco. One of his best known paintings is a depiction of the Revolt of Masaniello in the Piazza del Mercato in Naples in which the figures were painted by Cerquozzi. The work was made in 1648 on a commission by Cardinal Bernardino Spada and is now in the Galleria Spada in Rome.