Кіріспе

Пенсильванияның Үкімет Жүйесі – Англия королі Карл II Уильям Пеннге берген Пенсильвания провинциясының, меншікті колониясының алғашқы конституциясы. Бұл Жүйе американдық және әлемдік демократияның дамуындағы маңызды қадам ретінде тарихи маңызы зор.

Тарих

Уильям Пенн, ағылшын квакері, діни төзімділік пен үлкен саяси бостандықпен жаңа қоғам құруға тырысты. Пенннің саяси философиясы 1677 жылғы Батыс Джерси концессиялары мен келісімдерінде бейнеленген деп саналады, бұл Пенсильвания құрылғанға дейін үкіметтік конституцияның алғашқы тәжірибесі болды. Концессияның авторлығы күмәнді болғанымен, ол осы колонияның сенімді тұлғасы ретінде оған толық келісім берген деп есептеледі. Концессиядағы барлық заң шығару өкілеттігі колонияның "тұрғындары, еркін иеленушілер және меншік иелері" сайлаған ассамблеяға берілді. Ассамблея өз атқарушы органы ретінде комиссия тағайындауы керек еді. Батыс Джерсидегі үкімет құрылымы Пенннің қолдаған ағартушылық конституциялық теориясын көрсетті. Республикалық саяси теория мен гуманизмнің әсерімен Пенсильванияның Үкіметінің алғашқы нұсқасы (қазір 1682 жылғы Жарғы деп белгілі) бірнеше жаңа идеяларды қамтыды, олар кейіннен қазіргі конституционализмнің маңызды элементтеріне айналды. Ол өлім жазасын тек қана кісі өлтіру және мемлекетке опасыздық сияқты қылмыстарға қатысты шектеулі түрде қолдануды талап етті. Колониядағы дін бостандығы абсолютті болуы керек еді. Ассамблея губернаторды сотқа беру туралы ұсынысты кеңеске жіберуге құқылы болды. Конституцияға қайшы заңдар жойылды, бірақ соттарға оларды конституцияға қайшы деп жариялау өкілеттігі берілмеді. Заңға түзетулер енгізу үшін заң шығарушы орган мен губернатордың алты жетісі қолдауы қажет болды. Дегенмен, 1682 жылғы Жарғымен көзделген үкімет құрылымы 1677 жылғы Батыс Джерси концессиялары мен келісімдерінен гөрі әлдеқайда либералды емес еді.

1683 жылғы кадр

1683 жылы қабылданбаған 1682 жылғы «Жарғының» орнына жаңа үкімет құрылысын жасау үшін ассамблея шақырылды. 1682 жылғы Жарғыны қабылдамауға себеп болған шиеленіс сақталды. Квакерлер кеңесте басымдық танытса да, ассамблея орындарының жартысын Төменгі округтерден квакер емес адамдар алып, олар квакер элиталарына билікті шоғырландыруға қатысты қарсылық білдірді. Заң шығару процесінде меншік иесінің дауыс беру құқығы үкімет құрудың маңызды мәселесі болды. Король берген колониялық жарғыда заңдарды меншік иесі жасауы тиіс еді. Сондықтан, меншік иесінің заңға вето құқығы болмаса, жарғы бұзылған болар еді. Ұзақ пікірталас барысында Пенн ассамблеяны меншік иесінің вето құқығы қажет екеніне көндірді, бірақ ол осы құқықты кеңестің кеңесі мен келісімімен ғана қолданатынын уәделеді. Ассамблея 1682 жылғы Жарғыны қабылдамаған кезде талап еткендей, өзінің рөлін кеңейтуге тырысып, заң шығаруды бастау құқығын талап етті. Бұл меншік иесі мен кеңес үшін де қабылдауға қиын болғанмен, олар заң қабылдамас бұрын ассамблеямен кеңесе алатынын мойындады. 1683 жылғы үкімет немесе Жарғының келісімге келген нұсқасы ақырында ассамблеямен бекітілді. Онда барлық заңдар «губернатор мен кеңес және ассамблеядағы еркін адамдар» қатысқан отырыста қабылдануы керек екені, ал губернаторға мақұлдау немесе вето құқығы берілуі көзделді. Алайда, 1683 жылғы Жарғы бойынша көзделген меншік басқаруы 1684 жылы Пенн Англияға оралғаннан кейін тиімді жұмыс істемеді. Ол өзінің болмаған алғашқы жылдарында кеңеске бірлесіп губернаторлық міндетті атқаруды тапсырды. Бірақ кеңес Пенннің конституциялық билігін елемеді және Пенннің немесе корольдің мақұлдауынсыз заңдар шығарды. Соңынан Пенн кеңестің орнына өзінің атқарушы орынбасары ретінде бес комиссар тағайындады. Олардың кез келген үшеуіне заңдарды қабылдауға, жоюға немесе өзгертуге «өзім болғандай» өкілеттік берді және өзінің мақұлдауынсыз қабылданған заңдарды жоюды бұйырды. Алайда комиссарлар бұл тапсырманы орындаған жоқ. 1687 жылы Пенн Джон Блэкуэллді бес комиссардың орнына жеке атқарушы ретінде тағайындады. Агрессивті пуритан губернаторы ретінде Блэкуэлл тағайындалғаннан кейін дереу квакерлер ассамблеясымен қақтығысқа түсті. Пенсильваниядағы тәртіпсіздік және III Уильямның Пеннге деген сенімсіздігінің артуы 1692 жылы Пенннің колониялық меншік иесі ретіндегі жарғысын тоқтатуға әкелді.

1696 жылғы кадр (Маркхэмнің кадрлары)

Пенннің жарғысы 1694 жылы қайта жаңартылды. Ол отарлаушыларын 1683 жылғы Негізгі қағидаларға қайтаруды ниеттенген болуы мүмкін, себебі оның жарғысының қайта жаңартылуының шарттарының бірі – колонияның жеке басқаруда болуы еді. 1694 жылы Пенн тағайындаған вице-губернатор Уильям Маркхэм колонияны империалистік үлгіде басқарды және ассамблеяға қарсы агрессивті әрекеттер жасады. Дегенмен, колониядағы нақты қажеттіліктер саяси құрылымды айтарлықтай өзгертті және осы кезеңде либералды басқаруға алып келді, бұл 1696 жылғы Негізгі қағидаларда (Маркхэмнің Негізгі қағидалары деп те аталады) көрініс тапты. Ассамблея 1690 жылдары өкілеттігін арттыруға тырысты. 1695 жылдың наурыз айында квакерлердің бас сөйлеушісі Дэвид Ллойд 1683 жылғы Негізгі қағидаларға қайта оралудың ешқандай артықшылығы жоқ екенін ескертті және ассамблеяға бақылау құқығын, соның ішінде заң шығаруды бастаудың толық құқығын беретін жарғыны ұсынды. Кеңес патшалық үкіметтің қайта құрылу мүмкіндігін күтіп, билікті өзінен ассамблеяға ауыстыруды қолдады. Кеңеске үстемдік еткен квакерлер Пенннің жарғысы көршілес губернаторлар мен ағылшын үкіметінің шенеуніктері тарапынан қатты сынға ұшырағанын, сондықтан патшалық үкіметтің қайта құрылуының «мүмкін, тіпті ықтимал» екенін түсінді. Ондай жағдайда квакерлер «мүмкін болатын өзгерістерге дайындық ретінде» ассамблеяға «барынша кең өкілеттік беруді» қажет деп санады. Кеңес патшалық губернатор тағайындауы мүмкін болғандықтан, патшалық бақылауға ұшырауы ықтимал еді. Алайда, ассамблея әрқашан сайланатын. Басқа топтардан, соның ішінде англикандықтардан көп болған квакерлер ассамблеяда басымдыққа ие болатындарына сенді. Осылайша, квакерлер кеңеске деген бақылауын жоғалтса да, патшалық бақылауға қарсы тұру үшін ассамблеядан жұмыс істей алатын еді. Квакерлердің өтінішіне жауап ретінде Уильям Маркхэм, вице-губернатор және Англия шіркеуінің мүшесі, квакерлер басымдығы бар ассамблеяны әскери дайындыққа қаражат бөлуге ынтымақтастыру мүмкіндігі ретінде пайдаланды және егер әскери шығындар туралы заң қабылданса, конституциялық реформалар туралы талқылау мүмкін болатынын уәделеді. Зорлық-зомбылыққа қарсы тұруға және соғысқа қатысуға қарсылық білдіргеніне қарамастан, квакерлер осы мәселеде келісімге келді, оның орнына ассамблеяның өкілеттігін арттыруға қол жеткізді. Әскери мақсаттарға 300 фунт стерлингтік қаражат жинау туралы заңмен бірге ассамблея 1696 жылғы немесе Маркхэмнің Негізгі қағидалары деп аталатын жаңа үкіметтік құрылымды қабылдады. Жаңа құрылым заң шығарушы орган ішінде саяси биліктің бөлінуін айтарлықтай өзгертті, заң шығаруды бастау, өздігінен отырыс шақыру және мүшелерінің біліктілігін бағалау құқығын ассамблеяға берді. Сонымен қатар, заң шығарушы органның мөлшерін басқаруға ыңғайлы деңгейге дейін қысқартты – әр округтен кеңеске екі, ал ассамблеяға төрт өкіл сайланды. Бұған қоса, квакерлер еместерді дауыс беруден шығарып тастау үшін дауыс беру талаптарын күшейтті. Адам колонияда екі жыл тұруы керек еді, бұл колонияға жаңадан келген квакер емес иммигранттардың санының өсуін шектеуге бағытталған әрекет болды. Ауылдық жерлерде, квакерлер халықтың басым бөлігін құраған жерлерде, дауыс беру талабы бұрынғыдай 100 акр емес, 50 акр жері бар барлық еркін иеленушілерді қамту үшін жеңілдетілді. Квакерлер еместердің саны өсіп жатқан қалалық аймақтарда дауыс беру талабы 50 фунт стерлингтік борышсыз мүлкі жоқ адамдарды шығарып тастау үшін қатаңдатылды. 1696 жылғы Негізгі қағидалардың заңдылығы күмәнді болды, өйткені Маркхэмтің оны бекітуге құқығы болмады. Пенн де оны ешқашан мақұлдаған емес – шын мәнінде, Пенн оны қатты сынады. Алайда, ол 1699 жылы Пенн Пенсильванияға оралғанға дейін бірнеше жыл бойы колониялық конституция ретінде қолданылды.

1701 жылғы кадр (Премиелер хартиясы)

15 жылдық үзілістен кейін Пенн 1699 жылы Пенсильванияға оралды және жиналыстың оның меншік билігіне қарсы тұрғанын көрді. Оның жекеменшік басқаруды нығайту әрекеттері халыққа ұнамай қалды. Квакер элитасының арасында меншік саясатына деген қарсылық пен заң шығарушы органның тәуелсіздігіне құштарлық басым болды. 1701 жылы, Пенн Лондондағы король алдында колониялық жарғысын қорғау үшін Пенсильваниядан кетпес бұрын, жиналыс оған үкімет құрылымының жаңа жобасын ұсынды, ол кейіннен 1701 жылғы Үлгі немесе Артықшылықтар Жарғысы деп аталды. 1701 жылғы Үлгі жиналыстың бақылаушылық рөлін одан әрі күшейтті. Сайлаулы кеңес заң шығару процесінде тіпті есімдері де аталмады, сондықтан жиналыс жалғыз заң шығарушы билікке айналды. Осы орайда, жиналыс тұңғыш рет конституциялық тұрғыдан бірнеше ағылшын-саксондық стандартты парламенттік артықшылықтарға ие болды: заң жобаларын дайындау, өз шенеуніктерін сайлау, комитеттер құру, өз кезегінде отырыс өткізу, өз мүшелерінің құзыреттілігін бағалау және үкімет шенеуніктерін соттау. Ассамблея жыл сайын еркін азаматтармен сайланатын және әр округтен төрт өкілден тұратын. Губернатор атқарушылық мәселелерде көмектесу үшін кеңес тағайындай алады, бірақ кеңестің заң шығару процесінде рөлі жоқ. Бұдан өзге, 1701 жылғы Үлгіде мүлікке қатысты барлық талаптарды жалпы соттарға бағыттау қажет болды, осылайша меншік жерді басқару орталығы – Меншік Кеңесінің билігі жойылды. 1701 жылғы Үлгідегі тағы бір маңызды жеңілдік – Төменгі округтерге немесе аумақтарға өздерінің ішкі регламенттерін белгілеуге рұқсат берілді. 1705 жылы аумақтар осы мүмкіндікті пайдаланып, өздерінің жиналысын құрды. Пенн 1696 жылғы Үлгіні бекітуден бас тартса да, 1701 жылғы Үлгіге келісті, ол 1696 жылғы Үлгіден тек егжей-тегжейлі мәселелерде ғана ерекшеленді. Кейбір авторлар оның осы уәдесін колонияны бақылауын жоғалтқандығының белгісі деп қарастырды. Ол 1701 жылғы Үлгіні тек көпшіліктің Дэвид Ллойдты "ағылшын әдістеріне жақын, олар жиі сұраған" үкімет нысаны деп сендіргенін көргендіктен ғана мақұлдағанын мойындады. Сондай-ақ, Англия Парламенті колониядағы оның үкімет құқығынан айыруы мүмкін деген болжаммен, көбірек демократиялық үкіметтік құрылым колониядағы квакерлерге еріксіз патша губернаторынан қорғаныс бере алады. 1701 жылғы Үлгі Пенсильваниядағы басқарушы конституциялық құжат ретінде 1776 жылғы Пенсильвания Конституциясы оны алмастырғанға дейін келесі жетпіс бес жыл бойы сақталды.

Сипаттамалары

Пенсильванияның құрылуы Американы отарлаудағы квакерлердің ең табысты жобасы болуы мүмкін. Пенннің Корольдікпен тығыз байланысы оның табысына зор үлес қосты. Пенсильванияны басқаруы негізінен патшалық жарғыға негізделген, бұл оның саяси тәжірибесін шектеді және иерархиялық үкіметтік құрылымға алып келді. Осы келісім Пенн мен оның замандастары қолдаған үкіметтің конституциясындағы либерализмді әлсіретті. Дегенмен, «Үкіметтің негізгі қағидаларындағы» адам құқықтары туралы ережелер колонияда және квакерлікте қалыптасқан адам ойлауына тән маңызды құндылықтарды сәтті бейнеледі және Америкадағы конституционализмнің дамуына септігін тигізді.

Мұра және қабылдау

"Үкімет құру негізі" Америкада демократияға жасалған маңызды қадам ретінде қарастырылды. 1682 жылғы "Негізгі заңның" кіріспесінде жазылған саяси философия жиі сілтеме жасалып, цитата келтіріледі. Вольтер Пенннің күш-жігерін жоғары бағалап, оның "жер бетіне Алтын ғасырды әкелгенін, бұл ғасырдың оның билігінде ғана нақты болғанын" айтты. АҚШ Жоғарғы Соты 2019 жылдың ақпан айында Индиана штатының салған артық айыптарына қатысты шешімінде 1682 жылғы Үкімет құру негізін цитата келтірді.