Кіріспе

Хардгрейп (немесе Хартгрепа; көне норвеж тілінде: , 'Қатты ұстау') – скандинав мифологиясындағы жөтүнн. "Gesta Danorum" бойынша, ол жөтүнн Вагноптус қызы және даниялық батыр Хадингустың күтушісі.

Атауы

Ежелгі скандинав тіліндегі "Harðgreipr" атауы "қатты ұстау" деп аударылған. Бұл сөз "harðr" ("қатты, күшті") сипаттауышы мен "greip" ("қол [бас бармақтары жайылып тұрған], тұтқа") түбірінен құралған күрделі сөз. Бұл мағынаны Хартгрепаның (Harðgreipr) паналауына кіруге тырысып жатқан алып қолды ұстап алған эпизод арқылы түсіндіруге болады. XIII ғасырғы даниялық тарихшы Саксо Грамматикус "Gesta Danorum" еңбегінде оның есімін Хартгрепа деп көрсетеді.

Куәліктер

Gesta Danorum (Даниялықтардың істері) шығармасында Хартгрепа (Harðgreipr) әкесі өлтірілгеннен кейін кек алуды көздеген Дания батыры Хадингустың (Хаддинг) бала күтушісі, сүйіктісі және жолдасы болады. Хартгрепа Хадингусты азғыруға тырысады, бірақ ол: «Оның денесі адам құшағына сыймайды» деп жауап береді. Алайда, ол йотун болғандықтан, Хартгрепа ер адам кейпінде маскировкаланып, Хадингуспен бірге саяхатқа шығады. Кейіннен, «көру қабілетімен құдайлардың құдіретін сынап көргісі келгендіктен», Хартгрепа Хадингуске өлген адамның тіліне «ең қорқынышты сиқырлармен» (мүмкін руналармен) жазылған таяқты салуды бұйырады. Сиқырлы заттың көмегімен, өлік «құлаққа қорқынышты дауыспен» сөйлеп, оны шақырған адамды қарғып, содан кейін «өзінің кінәсімен батқан» Хартгрепаның өлімін болжайды. Келесі эпизодта, Хадингус ұйықтап жатқанда, олардың бұталардан жасалған паналасына кіруге тырысқан алып қолдан қорғанады. Өлік болжағандай, Хартгрепа оған жасаған зұлымдығы үшін жазасын төлейді және «өз тайпаластары [йотнуарлар] арқылы жараланады». Gesta Danorum авторы Саксо Грамматикус: «Оның ерекше табиғаты да, дене бітімі де оған шабуылдаушылардың қатал тырнақтарынан қашуға көмектеспеді» деп қосады. Исландиялық þulur тізімінде Harðgreipr йотнуарлардың арасында кездеседі.

Теориялар

Ғалым Джон Линдоудың пікірінше, Хадингустың "көптеген Одиндік белгілері бар" және "әлбетте, алып әйелмен уақыт өткізу – Одиндік іс-әрекет". Линдоу Хардгрейпрі эпизодын Хадингустың мәйіттің тіліне дұғалар оқуын Одиннің бірінен – некромантиядан бастау ретінде түсіндіреді.

Жорж Думезильдің түсіндірмесі

Георгий Дюмезил "Хадингустың сағасы" еңбегінде Хадингустың жырлары Ньорд құдайы туралы мифтермен көптеген ұқсастықтарын көрсетеді және жалпы алғанда Хадингустың Ванирлермен ортақ белгілері бар екенін дәлелдеуге тырысады. Оның кейбір аргументтері Хадингустың Хартгрепамен қарым-қатынасына байланысты. Эсирлерге бірігуге дейін Ванирлер туысқандық қатынастарға түсетін (мысалы, Фрейр мен Фрейя – Ньорд пен оның қарындасының балалары). Хадингустың Хартгрепамен қарым-қатынасы – дерлік туысқандық, оған Хартгрепа оған анасы сияқты болғанын қоса айтады. Дюмезил сондай-ақ Хадингус/Хартгрепа қарым-қатынасын Фрейр/Гуннар Хельминг пен Фрейрдің жыншысы арасындағы "Ögmundar þáttr dytts" жырларында баяндалған қарым-қатынаспен салыстырады. Ол Ванирлердің "сид" деп аталатын сиқырды қолданғанын да еске салады. Хартгрепаның сиқыры (өлген адамды сөйлетіп алу) сеид практикасына жатпаса да, екеуі де арсыздық деп есептеліп, жазаға тартылуға лайық. Осы тұрғыдан алғанда, Хартгрепаның өлімін Галлвейгті өлтіруге тырысқан Эсирлермен салыстыруға болады.