Кіріспе

Чех композиторы және дирижері Милослав Кабелач (1 тамыз 1908 – 17 қыркүйек 1979) – көрнекті чех композиторы және дирижері. Кабелач – Чехияның ең ірі симфонистерінің қатарында, оның шығармалары кейде Антонин Дворжак пен Богуслав Мартинудің шығармаларымен салыстырылады. Коммунистік кезеңде оның туындылары ресми назардан шетте қалды және сирек орындалды, көбінесе шығармалардың шектеулі тізімінен таңдалып алынды.

Өмір

Кабелач Прагада дүниеге келген. 1928–1931 жылдары ол Карел Болеслав Жирактың оқушысы ретінде Прага консерваториясында оқыды, сонымен қатар (1930–1931 жылдары) Алоис Хабадан да сабақ алды. 1932–1954 жылдары Кабелач Прага радиосында қызмет етті. 1957–1968 жылдары Прага консерваториясында оқытушы болып жұмыс істеді. Өмірі бойы Кабелач «Умелецкая беседа» бірлестігінде, Чехословакия композиторлары федерациясында және басқа да ұйымдарда белсенділік танытты. 1960 жылдары ол Батыс елдерінің заманауи музыкасымен және композиторларымен байланыс орнатуға тырысты, бірақ 1968 жылы Чехословакияға кеңес әскерлерінің басып кіргенінен кейін оның үні тоқтатылды. Одан кейін оның шығармалары тек шетелде ғана орындалды.

Шығармалары

Милослав Кабелач ХХ ғасырдың ең көрнекті чех композиторларының бірі. Ол көп ұзамай өзіндік стиль қалыптастырды, оған әдемі мелодия мен гармония, шеберлікпен жасалған полифония және кіші де, үлкен композициялардың тұрақты архитектурасы тән. Оның ең тереңдік білдірісі – Еуропадан тыс музыкалық мәдениеттерден бастау алған интервалдармен саналы жұмысы болды. Кабелач мұнда, мысалы, жасанды нөмірленген масштабтық режимдерді қолданды, олардың ішкі құрылымы октавадан кеңірек диапазонға ие. Ол сондай-ақ, әсіресе, өзінің экономды мелодиясының музыкалық-теориялық негіздемесі үшін «жасанды тональды музыка» терминін сынады. Интервалдық құрылымда ол «интервалды кеңейту» және «қысқарту», инверсия және басқа да тәжірибелерді, сондай-ақ «Екінші Вена мектебі» деп аталатын мектеп музыкаға әкелген амалдарды зерттеді. Осы стильдегі алғашқы жетілген композициялардың бірі – «Шығып кетпе! (1939)» атты антикантата, ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін алғаш рет орындалды (28 қазан 1945 ж.). Соғыстың басында және оның жылдарында Кабелач камералық шығармаларға (Желді секстет, виолончель мен фортепианоға соната, скрипка мен фортепианоға екі пьеса) және симфониялық шығармаларға (1-ші және 2-ші симфониялар) ден қойды. Уақыт өте келе, ол үлкен құрамдағы шығармалармен айналысты (8-ші симфония, Уақыттың сыры, Толғаныстар), олар оның ең маңызды туындылары, сонымен қатар сол кезде еуропалық сахналарда көрсетілген барабанға арналған әндер («Соққы аспаптарына арналған сегіз ойын»). 1960-шы жылдарда ол мемлекеттік сыйлық пен шетелдік ордендермен марапатталып, кең танылды, сондай-ақ шетелдік авангардтан көптеген ынталандырулар алды, оларды ол композициялық морфологиясына табиғи түрде енгізді. Ол педагогикалық қызметпен де айналысты және Еуропадан тыс мәдениеттерге қызығушылық танытты. Ол Чехословакияда электроакустикалық музыканы насихаттаған алғашқылардың бірі болды. Көптеген хореографтар оның «Соққы аспаптарына арналған сегіз ойын» шығармасын пайдаланды, олардың ішіндегі ең танымалдары – Альвин Эйли және «Америкалық би театры», оның «Ағыстар» атты хореографиясы 1979 жылы Прагада қойылды.

Симфониялар

Симфония № 1 ре мажорда, скрипкалар мен соққы аспаптарға арналған, Op. 11 (1941–42)
Симфония № 2 до мажорда, үлкен оркестрге арналған, Op. 15 (1942–46)
Симфония № 3 фа мажорда, орган, мырыш аспаптар мен литавраларға арналған, Op. 33 (1948–57)
Симфония № 4 ля мажорда, "Камералық симфония", Op. 36 (1954–58)
Симфония № 5 си-бемоль минорында, "Драматикалық", мәтінсіз сопрано және оркестрге арналған, Op. 41 (1960)
Симфония № 6 "Кончертанта", кларнет пен оркестрге арналған, Op. 44 (1961–62)
Симфония № 7 оркестр және композитордың Киелі кітаптан алынған мәтінімен жұмыскерге арналған, Op. 52 (1967–68)
Симфония № 8 "Антифониялар", сопрано, қосымша хор, соққы аспаптар және органға, Киелі кітаптан алынған сөздермен, Op. 54 (1970)

Басқа оркестрлік шығармалар

Овертура № 2 үлкен оркестр үшін, Op. 17 (1947)
Балалық көңіл күйлер. Кішкентай оркестрлік сюита, Op. 22 (1955)
Альт, әйелдер хоры және оркестр үшін Софоклдің «Электра» музыкасынан сюита, Op. 28a (1956)
Уақыт сыры. Үлкен оркестр үшін пассакалия, Op. 31 (1953–57)
Куо Мо жоның «Тоғыз әннің шебері» пьесасына сүйемелдеме ретінде үш мелодрама, рецитатор және камералық оркестр үшін, Op. 34b (1957)
Үлкен оркестр үшін Гамлет импровизациясы, Op. 46 (1962–63)
Кейірімдер. Оркестр үшін тоғыз миниатюра, Op. 49 (1963–64)
II Метаморфозалар, фортепиано және оркестр үшін, Op. 58 (1979)

Фортепианолық композициялар

Пасакалья ТГМ, Оп. 3 (1937)
7 фортепианоға арналған композиция, Оп. 14 (1944–47)
Жеңіл прелюдиялар, Оп. 26 (1955)
Фортепианоға арналған 8 прелюдия, Оп. 30 (1955–56)
Cizokrajné motivy – Шетелдік елдердің мотивтері, Оп. 38 (1959)
Фортепианодағы төрт қолға арналған кішкентай сюита, Оп. 42 (1960)

Орган композициялары

G минорында және D минорында органға арналған фантазиялар, Op. 32 (1957–58)
Органға арналған 4 прелюдия, Op. 48 (1963)

Басқа камералық композициялар

Желді секстет, Op. 8 (1940)
Обои мен фортепианоға арналған сонатина, Op. 24 (1955)
Скрипка мен фортепианоға арналған баллада, Op. 27 (1956)
Саксофон мен фортепианоға арналған сюита, Op. 39 (1959)
Соққы аспаптарына арналған 8 Инвенция, Op. 45 (1962–63)
Соққы аспаптарына арналған 8 Ричеркар, Op. 51 (1966–67)
Флейта мен арфаға арналған 8 багатель "Лamenti e risolini", Op. 53 (1969)
Адамның тағдырлы драмалары. Тромпет, фортепиано және соққы аспаптарына арналған соната, рецитациямен, Op. 56 (1975–76)

Қосымша аспаптармен соло дауысқа арналған композициялар

Моравиялық бала тілмелері сопрано мен камералық оркестр үшін, халық поэзиясының мәтіндеріне негізделген, Op. 20 (1951)
Махаббат әндері сопрано, баритон және фортепиано үшін, Op. 25 (1955)
Альт соло, кішкентай әйел хоры және аспаптық ансамбль үшін немесе альт пен фортепиано үшін халық поэзиясы мәтініндегі алты бала тілмелері, Op. 29 (1955)
Баритон мен 4 мүйіз үшін Аңшылар әндері, Op. 37 (1958–59)
Алыстан естілген үн. Сөздері жоқ альт пен фортепианоға арналған 5 ән, Op. 47 (1963)

Қобызшылар

Ерлер хорына арналған 6 хор, сөздері Жири Волкерге тиесілі, Op. 10 (1939–40)
Көк аспан. Франтишек Хрубиннің өлеңдеріне арналған балалар хорлары, Йозеф Чапектің суреттер циклынан кейін, Op. 19 (1950)
Табиғатқа. Халық поэзиясының сөздеріне негіделген балалар хорларының циклі, Op. 35 (1957–58)

Кантаталар

Қайта шегінбе! Халық мәтіндері мен "Ей, Құдайдың жауынгерлері" хоралының сөздеріне ерлер хоры, үрмелі және соққылы аспаптарға арналған кантата, Op. 7 (1939)
Еуфемия мистерионы (Сайқының құпиясы), грек сөздеріне сопрано және камералық оркестр үшін, Op. 50 (1964–65)
Қоспа хор, соло баритон, ерлер хоры және соло жоғары әйел дауысы үшін ең көне чех хоралының I метаморфозасы, Op. 57 (1979)

Электроакустикалық музыка

E fontibus Bohemicis. (Бөгемиялық көздер) Видениелер алты (чех жылнамаларынан 6 сурет), Op. 55 (1965–72) [латын тілінде: Богемиялық бұлақтардан: алты көрініс]