Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чехословакиялық дирижер және композитор (1908–1973)
Czechoslovak conductor and composer (1908–1973)
Карел Анчерл (11 сәуір 1908 – 3 шілде 1973) – чехословакиялық дирижер және композитор, әсіресе заманауи музыканы орындауымен және чех композиторларының музыкасын түсіндіруімен танымал. Анчерл Оңтүстік Богемиядағы Тучапи ауылындағы жақсы жағдайдағы еврей отбасында дүниеге келген. Прага консерваториясын бітіргеннен кейін, ол Германн Шерхен мен Вацлав Талихтың дирижерлік сабақтарын жалғастырды. 1931 жылы Алоис Хабаның «Ана» операсының Мюнхендегі тұңғыш көрсетілісінде дирижердің көмекшісі болды және 1931–1933 жылдары Прагадағы авангардтық «Освобозенé дивадло» театрының оркестрін басқарды. Чехословакия радиосындағы жұмысы Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан тоқтап, 1942 жылы отбасымен бірге Терезиенштадт концлагеріне қамалып, 1944 жылы Аушвицке жіберілді. Әйелі мен кішкентай ұлынан өзгеше, Анчерл Аушвицтен аман қалды. Соғыстан кейін Анчерл 1950 жылға дейін Прага радиосы үшін дирижерлік етті, содан кейін Чехия филармониясының көркемдік директоры болды және осы қызметті он сегіз жыл бойы сәтті атқарды. 1968 жылы Чехословакияға басқыншылық шаруасынан кейін Анчерл Канаданың Торонто қаласына эмиграциялады, онда Торонто симфониялық оркестрінің музыкалық директоры болып 1973 жылы қайтыс болғанға дейін жұмыс істеді. Дирижер ретінде Анчерл Чехия филармониясында да, басқа да жерлерде чех оркестрлік дыбысын қалыптастыруға көмектесті. Студиялық суретші ретінде де жоғары бағаланған Анчерл «Supraphon» лейблінде көптеген жазбалар жасады, оның ішінде әртүрлі чех композиторларының репертуары (Карел Анчерлдің «Алтын басылымында» қайта жаңартылған).
Karel Ančerl (11 April 1908 – 3 July 1973) was a Czechoslovak conductor and composer, renowned especially for his performances of contemporary music and for his interpretations of music by Czech composers. Ančerl was born into a prosperous Jewish family in the village of Tučapy in southern Bohemia. After graduating from the Prague Conservatory, he pursued his conducting studies under Hermann Scherchen and Václav Talich. He was the assistant conductor at the Munich premiere of Alois Hába's quarter tone opera Mother (1931) and conducted the orchestra of the avant garde theatre Osvobozené divadlo in Prague (1931–1933). Conducting work for Czechoslovak radio was interrupted by World War II which resulted in his being imprisoned with his family in the Theresienstadt concentration camp in 1942 and then sent to Auschwitz in 1944. Unlike his wife and young son, Ančerl survived Auschwitz. After the war, Ančerl conducted for Radio Prague until 1950, when he became artistic director of the Czech Philharmonic, a post he held successfully for eighteen years. Following the 1968 invasion of Czechoslovakia, Ančerl emigrated to Toronto, Canada, where he worked as music director of the Toronto Symphony Orchestra until his death in 1973. As a conductor, Ančerl helped foster a distinctly Czech orchestral sound, both within the Czech Philharmonic and elsewhere. Highly regarded also as a studio artist, Ančerl made a wide range of recordings on the Supraphon label, including repertoire by various Czech composers (remastered in the Karel Ančerl Gold Edition).
Өмір
Ол Оңтүстік Богемиядағы Тучапи ауылындағы өркендеген еврей отбасында дүниеге келді, оның әкесі Леопольд ішімдіктер мен спирттерді көптеп өндіруші болған. Прага гимназиясын бітіргеннен кейін (1918–1924) 1925–1929 жылдары Прага консерваториясында композиция және дирижерлік, сондай-ақ камералық музыка, скрипка және соққы аспаптар пәндерін оқыды. 1931 жылы ол Алоис Хабаның «Ана» операсының Мюнхендегі тұңғыш көрсетіліміне дирижердің көмекшісі ретінде қатысты. Анчерль сонымен қатар Страсбургте Германн Шерхеннен және Прагада Вацлав Талихтан дирижерлік өнерді үйренді. 1933 жылдан 1939 жылға дейін ол Чехословакия радиосының дирижері болды, бірақ оның дирижерлік мансабы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде үзіліске ұшырады. 1942 жылдың 12 қарашасында ол отбасымен бірге Терезиенштадт концлагеріне (Терезин) жіберілді. Онда ол ірі Терезин струнный оркестрінің жетекшісі болды және геттодағы мәдени және музыкалық өмірді ұйымдастыруға кірісті. Оның соңғы өнері лагерь командирі Карл Рамның мәжбүрлеуімен Курт Геррон режиссерлік еткен «Терезиенштадт» атты үгіт фильміне арналды, мақсаты – Қызыл Крестті жаңылыстыру. Фильмде Анчерль Павел Хаас шығармасын ағаш павильонда дирижерлік етіп тұрғаны көрсетілген, ал гүлзарлар оркестрдің көптеген мүшелерінің жалаң аяқ екенін жасырған. Фильмде сондай-ақ Мартин Романның үлкен тобы, «Гетто Свингерлері» де болды. Фильм аяқталғаннан кейін Геррон, Анчерль, Хаас, Роман және фильмге қатысқандардың барлығы 1944 жылдың 15 қазанында Аушвицке соңғы тасымалдау үшін мал вагондарына тиелді. Анчерль Аушвицтен аман қалды, бірақ оның әйелі Вали және ұлы Ян (Терезинде дүниеге келген) газ камераларында қаза болды. 1946–1947 жылдары ол Мемлекеттік операның дирижері болды. Кейін ол 1950 жылы Давид Ойстрахтың ұсынысымен Чехия филармониясының көркемдік директоры болып тағайындалғанға дейін Прага радиосының симфониялық оркестріне дирижерлік етті. Оның осы оркестрмен өткізген он сегіз жылы оркестрдің ең жарқын кезеңі деп есептеледі, ол оған халықаралық деңгейде танымалдық әкелді. 1950 жылы ол Чехословакияның Ұлттық Ұлы Ложасының құрамына кіретін Прагадағы «Dílna lidskosti» масондық ложасына қосылды. 1968 жылдың тамызында Варшава шарты бойынша Чехословакияға басып кіргеннен кейін ол Канаданың Онтарио штатындағы Торонто қаласына эмиграциялауға шешім қабылдады. Ол 1969 жылы Прага көктемгі фестивалінде Чехия филармониясымен өзінің соңғы екі концертін өткізді. 1968 жылдан 1973 жылы Торонтода қайтыс болғанға дейін Торонто симфониялық оркестрін басқарды. Оның қабірі Прагадағы Вышеград зиратында орналасқан. Оның белгілі шәкірттерінің ішінде Брайан Джексон, Штепан Коничек, Либор Пешек, Ян Таусингер және Мартин Турновский бар.
He was born into a prosperous Jewish family in the village of Tučapy in southern Bohemia, where his father Leopold was a large scale producer of liquors and spirits. After graduating from the gymnasium in Prague (1918–24) he studied composition and conducting at the Prague Conservatory between 1925 and 1929, along with chamber music, violin and percussion. In 1931 he participated as assistant conductor at the Munich premiere of Alois Hába's quarter tone opera Mother. Ančerl also studied conducting under Hermann Scherchen in Strasbourg and with Václav Talich in Prague. From 1933 to 1939, he conducted for the Czechoslovak radio, but his career as a conductor was interrupted by World War II. He was sent with his family to the Theresienstadt concentration camp (Terezín) on 12 November 1942. There, he became the leader of the large Terezín String Orchestra and started to organize cultural and music life in the ghetto. His final performance was for the propaganda film Theresienstadt, directed, under coercion of the camp commandant Karl Rahm, by Kurt Gerron to fool the Red Cross. The film showed Ančerl conducting a work by Pavel Haas on a wooden pavilion, with flowerpots hiding the fact that many of the orchestra were barefoot. The film also featured Martin Roman's big band, the Ghetto Swingers. As soon as the film was over, Gerron, Ančerl, Haas, Roman and all those who had participated in the film were herded into cattle trucks for the final transport to Auschwitz on 15 October 1944. Ančerl managed to survive Auschwitz, but his wife Valy and son Jan (born in Terezín) were murdered in the gas chambers. From 1946 to 1947 he was a conductor for The State Opera. Later he conducted for Prague Radio Symphony Orchestra until he was appointed artistic director of the Czech Philharmonic on the recommendation of David Oistrakh in 1950. His eighteen year tenure with this orchestra is often regarded as its greatest period, which brought it much international recognition. In 1950 he joined masonic lodge Dílna lidskosti in Prague, which was part of the National Grand Lodge of Czechoslovakia. In August 1968, after the Warsaw Pact invasion of Czechoslovakia, he decided to emigrate to Toronto, Ontario, Canada. He conducted his last two concerts with the Czech Philharmonic Orchestra at the Prague Spring Festival in 1969. He conducted the Toronto Symphony Orchestra from 1968 until his death in Toronto in 1973. His tomb is located in Vyšehrad cemetery in Prague. Some of his notable pupils include Brian Jackson, Štěpán Koníček, Libor Pešek, Jan Tausinger, and Martin Turnovský.
Стиль
Анчерль дирижер ретінде ерекше чех дәстүрін ұстанды. Вацлав Талих, Карел Шейна, Вацлав Нойман және тағы басқалармен бірге ол ерекше чех оркестрлік дыбысын қалыптастыруға көмектесті. Ритмдік нақтылық, жарқын динамика және айқын дыбыс оның дирижерлік стилінің ерекше белгілері болды. Бұл қасиеттері әсіресе ол өзінің туған оркестрі – Чехия филармониясын басқарғанда айқын байқалды, сонымен қатар ол Торонто симфониясы, Вена симфониясы және Корольдік концертгебу оркестрі сияқты алуан түрлі оркестрлерді ерекше чех дыбысымен ойнауға ықпалдады. Анчерльдің сахнадағы жұмысы репертуардың ұлттық ерекшеліктерін ашып көрсетті, ол әрқашан икемді қалыптастырылған және ең ұсақ бөлшектерге дейін назар аударумен сипатталды. Моцарт, Бетховен, Брамс шығармаларындағы классикалық сезімі де ерекше көзге түсті. Анчерльдің музыкалық өнерінде әсемдік пен өмір мен табиғатқа деген сүйіспеншілікпен сіңген рухани лирика болды – Мартинудың Бесінші және Алтыншы симфонияларын немесе Малердің Тоғызыншы симфониясын Supraphon дискілерінен тыңдаңыз, олар айқын түрде ерекшеленеді. Ол өзінің кейбір ерекшеліктерін соғыс кезінде көрген немесе бастан өткерген қиындықтарға байланысты айтқан болуы мүмкін – осындай пікірді тағы бірнеше адам білдірген. Анчерль жазушы ретінде жоғары бағаланады. Оның чехиялық Supraphon лейблі үшін жасаған кең ауқымды жазбалары Карел Анчерльдің Алтын жинағы үшін мұқият қайта жазылды, және l'Académie Charles Cros ұйымының Grand Prix du Disque сыйлығымен марапатталды. Антонин Дворжак, Бедрих Сметана, Леош Яначек, Бохуслав Мартинов және Милослав Кабелач сияқты чех композиторларының шығармаларын орындаудан басқа, Анчерль Гюстав Малер, Игорь Стравинский, Бела Барток, Сергей Прокофьев және Дмитрий Шостакович сияқты 20 ғасыр композиторларының, сондай-ақ Торонтодағы органшы/композитор Хилли Вилланның туындыларын орындаумен де танымал. Ол Ян Хануш, Иша Кречи, Отмар Маха және Ладислав Вычпалек сияқты кеңінен танылмаған чех композиторларын да қолдады. Бірнеше оркестрмен бірлескен орындаулары Tahra, CBC Records және EMI сияқты лейблдерде жарық көрді. Line Classics 1940 жылдардың соңында Анчерльдің Прагаға оралған кезде жасалған радиожазбаларын шығарды.
As a conductor, Ančerl followed a recognizably Czech tradition. Along with Václav Talich, Karel Šejna, Václav Neumann and others, he helped foster a distinctly Czech orchestral sound. Rhythmic sharpness, vibrant dynamics, and a keenly etched sound were hallmarks of his conducting style. While these characteristics were especially evident when he conducted his home orchestra, the Czech Philharmonic, he also persuaded orchestras as diverse as the Toronto Symphony, the Vienna Symphony and the Royal Concertgebouw Orchestra to play with a distinctive Czech sound. Ancerl's work on the podium brought out the indigenous characteristics of repertoire to which that would apply, and always displayed a flexibly molded and incredibly minute attention to detail. Also remarkable was an innate classical sense to his work in Mozart, Beethoven, Brahms. There was a grace to Ancerl's music making, and a spiritually infused lyricism absorbed by a love of life and of nature sample his discs of Martinu's Fifth and Sixth Symphonies, or Mahler's Ninth on Supraphon that was a clear stand out. He himself may have attributed some of this to the horrors he witnessed or experienced during the war certainly a few others have. Ančerl remains highly regarded as a recording artist. His broad range of recordings for the Czech Supraphon label have been carefully remastered for the Karel Ančerl Gold Edition, which was awarded the Grand Prix du Disque by l'Académie Charles Cros. In addition to performances of Czech composers, including Antonín Dvořák, Bedřich Smetana, Leoš Janáček, Bohuslav Martinů and Miloslav Kabeláč, Ančerl is also admired for his interpretations of 20th century composers such as Gustav Mahler, Igor Stravinsky, Béla Bartók, Sergei Prokofiev and Dmitri Shostakovich, as well as the Toronto based organist/composer Healey Willan. He also championed less widely known Czech composers, such as Jan Hanuš, Iša Krejčí, Otmar Mácha and Ladislav Vycpálek. Performances with several orchestras have appeared on labels such as Tahra, CBC Records and EMI. Line Classics has issued some radio recordings made during the late 1940s, when Ančerl returned to Prague.