Кіріспе

Нью-Йорктегі пуэрто-рикалықтардың тарихы

Пуэрто-рикалықтар Нью-Йорк қаласына көшіп келді және қоныс аударды. Пуэрто-Рико испан колониясы болып, халқы испан поддандылары болған 19 ғасырдың ортасында пуэрто-рикалықтардың алғашқы тобы Нью-Йорк қаласына иммиграция жасады. 1898 жылғы испан-американ соғысынан кейін пуэрто-рикалықтардың келесі толқыны Нью-Йоркке көшті. Пуэрто-рикалықтар енді Испанияның азаматтары емес, Американың иелігіндегі Пуэрто-Риконың азаматтары болды және Құрама Штаттарға саяхаттау үшін паспорт қажет болды. Бұл 1917 жылға дейін жалғасты, ол кезде АҚШ Конгресі Джонс-Шафрот заңын бекітті, ол Пуэрто-Рикодағы пуэрто-рикалықтарға белгілі бір шектеулермен АҚШ азаматтығын берді. Дегенмен, материктік АҚШ-та тұратын пуэрто-рикалықтарға толық американдық азаматтық берілді және олар тұратын штаттарда саяси лауазымдарға ие болуға рұқсат етілді. Екі айдан кейін Конгресс міндетті әскери қызмет туралы заңды қабылдағанда, әскерге шақыру аралда және материктегі пуэрто-рикалықтарға да таратылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 18 жастан асқан пуэрто-рикалық еркектердің АҚШ армиясында қызмет етуі күтілді. 2017 жылдың қыркүйегінде «Мария» дауылы Пуэрто-Риконы қиратқаннан кейін келушілердің саны тағы да өсті. Осының салдарынан Нью-Йорк қаласының агломерациясында пуэрто-рикалық тегі бар «Ньюйоркан» халқының саны едәуір өсті – 2010 жылы 1,177,430 болса, 2016 жылы халық санауы бойынша 1,494,670-ке жетті, бұл Нью-Йорктің Сан-Хуаннан тыс пуэрто-рикалықтар үшін ең маңызды мәдени және демографиялық орталығы екенін айқын көрсетеді.

XIX ғасырдың басында

XIX ғасырда АҚШ-тың шығыс жағалауы мен Пуэрто-Риконың испан колониясы арасында сауда қатынастары болды. Кемелердің тізілімдерінен көрініп тұрғандай, көптеген пуэрто-рикалықтар АҚШ пен Пуэрто-Рико арасында жүретін кемелермен саяхат жасаған. Олардың көпшілігі Нью-Йорк, Коннектикут және Массачусетс сияқты жерлерге қоныстанды. Америка Азамат соғысы басталған кезде, лейтенант Аугусто Родригес сияқты көптеген пуэрто-рикалықтар қарулы күштер қатарына қосылды, бірақ пуэрто-рикалықтар испандықтардың тегінен болғандықтан, олар испандықтар ретінде тіркелді. Нью-Йорктегі пуэрто-рикалықтардың алғашқы анклавы Манхэттенде орналасқан. Осы жерге көшіп келген пуэрто-рикалықтардың көпшілігі жақсы жағдайдағы отбасылардан шыққан немесе аралдан Нью-Йоркке пароходпен саяхаттауға мүмкіндік беретін экономикалық жағдайы бар адамдар болды, бұл қымбат және ұзақ сапар еді. Нью-Йоркке алғаш көшіп келген пуэрто-рикалықтардың арасында испан тәжімен саяси нанымдары мен Пуэрто-Риконың тәуелсіздігі үшін күрескендері үшін жер аударылған ерлер мен әйелдер де болды. 1850 жылға қарай Пуэрто-Рико мен Куба Жаңа дүниедегі соңғы екі испан колониясы болып қалды. Испан тәжі осы екі елдің тәуелсіздігін жақтаған кез келген адамды түрмеге қамап немесе жер аударып жіберетін. Осы жер аударылғандардың екеуі Рамон Эметерио Бетансес және Сегундо Руис Белвис еді, олар Нью-Йоркте "Пуэрто-Рико революциялық комитетін" құрды. Олар Пуэрто-Рикодағы Испанияға қарсы 1868 жылғы қысқа және сәтсіз көтеріліс – Эль Грито де Ларестің жоспарлаушылары болды. 1871 жылы Нью-Йоркке көшіп келген тағы бір белгілі пуэрто-рикалық Артуро Альфонсо Шомбург болды, оны көптеген адамдар "Қара тарихының әкесі" деп санайды. Ол "Пуэрто-Рико революциялық комитетінің" мүшесі болды және Пуэрто-Риконың ғана емес, Кубаның да тәуелсіздігін жақтады.

Пуэрто-Риконың туының пайда болуы

Саяси себептермен Нью-Йоркке көшіп келген тағы төрт пуэрто-рикалық: Мануэль Бесоса, Антонио Велес Альварадо, Хуан Риус Ривера және Франсиско Гонсало Марин. Бұл төрт пуэрто-рикалық Нью-Йоркте орналасқан Куба Азаттық Армиясына қосылды. Кейбір дереккөздер Франсиско Гонсало Мариннің 1895 жылы Нью-Йорктегі Пуэрто-Рико революциялық комитетінің қабылдауына Пуэрто-Рико туының прототипін ұсынғанын көрсетеді. Кейбіреулер Маринді тудың дизайнының авторы деп санайды. Хуан де Мата Террефорте жазған хат бар, онда Маринге құрмет көрсетілген. Хаттың испан тіліндегі түпнұсқа мазмұны былай:

Ағылшын тіліндегі аудармасы: quotebox|Куба туының түстерін кері аударуды патриот Франсиско Гонсало Марин Ямайкадан жазған хатында ұсынған. Мен бұл ұсынысты Пуэрто-Рико патриоттарына "Шымды бөлме" (Chimney Hall) кездесуінде ұсындым, және ол бірауыздан мақұлданды. Пуэрто-Рико революциялық комитетінің мүшесі Мануэль Бесосаның қызы Мария Мануэла (Мима) Бесоса жазған хатта ол туды тіккенін мәлімдеді. Бұл хабар оның әкесі тудың дизайнының авторы болуы мүмкін деген сенімді тудырды. Марин Нью-Йорктегі "Шымды бөлме" қонақ үйінде Пуэрто-Рико туын ұсынғанмен, қазіргі тудың дизайнын кім жасағанын білу мүмкін емес. Бірақ, 1895 жылдың 22 желтоқсанында Пуэрто-Рико революциялық комитеті бүгінгі Пуэрто-Риконың ресми туы болып табылатын дизайнды ресми түрде қабылдады. 1897 жылы Яукодан келген бай кофе плантациясының иесі Антонио Маттей Луберас Нью-Йорктегі Пуэрто-Рико революциялық комитетіне барды. Онда ол Рамон Эметерио Бетансес, Хуан де Мата Террефорте және Аурелио Мендес Мартинеспен кездесіп, бірге ірі төңкеріс жоспарлады. "Интентона де Яуко" деп аталған көтеріліске Бетансес басшылық жасайтын, Аурелио Мендес Меркадо ұйымдастыратын, ал қарулы күштерге Кубадан генерал Хуан Риус Ривера басшылық ететін. 1898 жылы Испания-Америка соғысынан кейін Пуэрто-Рико АҚШ-тың иелігіне өткен соң, Нью-Йоркке саяси көші-қон іс жүзінде тоқтады. Бұл кезеңде Нью-Йоркке 1800 Пуэрто-Рико азаматы (олар 1917 жылға дейін АҚШ азаматы болған жоқ) көшіп келген деп есептеледі.

Бірінші дүниежүзілік соғыс дәуірі

1902 жылы АҚШ Қазынашылық департаменті барлық пуэрторикалықтардың мәртебесін «шетелдіктер» деп өзгертетін жаңа иммиграциялық ережелер шығарды. Исабель Гонсалес екінші баласын күтіп жүрген жас, жалғыз ана болды. Нью-Йорктегі күйеу жігіті оны үйлену үшін шақырды. Гонсалес Нью-Йоркке келген кезде, ол және онымен бірге келген барлық пуэрторикалықтар Эллис аралында тоқтатылып, кіруге рұқсат берілмеді. Оны шетелдік деп айыптады және үйленбеген ата-ана ретінде елдің әлеуметтік қамтамасы жүйесіне салмақ түсіретін адам деп есептеді. Гонсалес «Гонсалес против Уильямс» ісінде АҚШ үкіметіне наразылық білдірді (иммиграциялық қызметкерлер оның тегін қате жазған). Жоғарғы сот Гонсалес иммиграциялық заңдарға сәйкес шетелдік емес деп шешті, демек, Нью-Йоркке кіруден бас тартуға болмайды. Сондай-ақ, Пуэрто-Рико тұрғындары АҚШ азаматы емес, олар «азамат емес ұлттықтар» екенін мәлімдеді. Гонсалес барлық пуэрторикалықтардың мүддесін қорғайтын белсенді болды және Пуэрто-Риконың барлық азаматтарына АҚШ азаматтығын беретін Джонс-Шафрот заңына жол ашты. 1917 жылы АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты, сол жылы АҚШ Конгресі Пуэрто-Риколықтарға АҚШ азаматтығын беретін Джонс-Шафрот заңын бекітті. Пуэрто-Риколықтар енді АҚШ-қа саяхаттау үшін паспортқа мұқтаж болмады және материктік АҚШ-та мемлекеттік лауазымдарға үміткер болуға рұқсат етілді. Аралдағы экономикалық жағдай нашар болды және көптеген дауылдар егістіктерінің көп бөлігін жойғандықтан, жағдай нашарлай берді. Көптеген пуэрторикалық отбасылар АҚШ-қа көшіп келді, олардың көп бөлігі жақсы өмір іздеп Нью-Йоркке барды. Джонс-Шафрот заңына дейін материктік АҚШ-тағы Пуэрто-Рико тұрғындары, барлық басқа азамат емес, тұрақты түрде тұратын адамдар сияқты, Селективті қызмет жүйесіне заң бойынша тіркелуге міндетті болды және олар әскерге шақырылуы мүмкін болды, бірақ Заңның салдарының бірі – барлық пуэрторикалықтар енді әскери «шақыруға» (әскери қызметке алуға) жарамды болды. Сол кездегі әскери бөлімдердің бірі – Нью-Йорктегі 369-шы жаяу әскер полкі. Рафаэль Эрнандес афроамерикандықтардан құралған дерлік бөлімде қызмет еткен пуэрторикалық болды. Бөлім Францияда немістермен соғысты және «Харлем тозақ жауынгерлері» деп танылды. Эрнандес, оның інісі Хесус және тағы 16 пуэрторикалық АҚШ армиясының Гарлем Хеллфитерс музыкалық тобына, «Еуропа оркестріне» тағайындалды. Неро Чен Шығыс Гарлемге қоныс аударған көптеген пуэрторикалықтардың бірі болды. Ол 1917 жылы Манхэттендегі Fifth және Madison Avenues арасында орналасқан Harlem's Palace Casino-да «Панама Джо Гэнс»-ке қарсы күрескенде танымал болған алғашқы пуэрторикалық боксшы болды. 1924 жылдың басында шыққан плакатта көрсетілгендей, Нью-Йорктегі көшіп келгендер бір-бірімен ойнайтын бейсбол командаларын ұйымдастырды. Плакат Бруклиндегі Говард Филдте өткен екі команданың, Сан-Хуан B. B. C. және Манхэттеннің шығыс бөлігінен келген пуэрторикалықтардан құралған Пуэрто-Рико жұлдыздары арасындағы ойынды жариялайды. АҚШ-тағы экономикалық жағдай Ұлы депрессияға дейін нашарлаған кезде, материктегі көптеген пуэрторикалықтар ыдыс-аяқ жуушылар, жөндеушілер және кір жуушылар сияқты білікті емес жұмыс орындары үшін басқа топтармен бәсекелесті. Бұл 1926 жылдың шілдесінде жұмыссыз еврейлер мен пуэрторикалықтар арасында «Харлемдегі тәртіпсіздіктерге» әкелді. Шығыс Гарлемдегі түрлі пуэрторикалық ұйымдар қатысқан топтар арасындағы шиеленісті азайту үшін медиа-наразылық акциясын ұйымдастырды және қала әкімі мен штат губернаторын тәртіпті қалпына келтіруге және аймақты қорғауға шақырды. 1937 жылы Оскар Гарсия Ривера, аға (1900–1969), Майагуэстің тумасы және Шығыс Гарлемнің тұрғыны, Нью-Йорк штатының Ассамблеясына мүше ретінде материктік АҚШ-та мемлекеттік лауазымға сайланған алғашқы пуэрторикалық болды. Пуэрто-Риколықтарға қатысты кемсітушілікке куә болған ол «Жұмыссыздыққа қарсы сақтандыру туралы заң жобасын» жасады, ол жұмыс істейтін адамдар үшін ең төменгі сағаттық төлем мен жалақыны белгілейтін заңдарды қабылдауға жол ашты, Еңбек департаменті ішінде жалақы жөніндегі кеңес құру және қызметкерлердің наразылықтарын ұйымдастыру және келіссөздер жүргізу құқығын қамтамасыз етті. 1956 жылы ол қалалық сот судьясы лауазымына республикалық кандидат ретінде ұсынылған алғашқы пуэрторикалық болды.

Темекішілер

Темекі өндірушілер – табакерос. Темекі өнеркәсібі өте танымал болды, бірақ АҚШ-тың экспорттық үстемдігінің алғашқы онжылдығында танымалдылығы мен өндірісі арта түсті. 1901 жылы Пуэрто-Рико импорттаудан экспортқа көшті, және сигаро жасау өсе бастады. 1920 жылдары Пуэрто-Риконың темекі өңдеу өнеркәсібінің экспорты 1901 жылы басталған сәттен бастап отыз есеге өсті. Бұл мыңдаған көшіп келушілерге АҚШ-қа барып, жақсы экономикалық мүмкіндіктер іздеуге жұмыс табуға мүмкіндік берді. Осы өнеркәсіптік өркендеу кезеңінде Пуэрто-Рико қауымдастығы Нью-Йорк сияқты қалаларда өсті. Бернардо Вега өзінің "Бернардо Веганың естеліктері" атты мемуарларында Нью-Йорктегі Пуэрто-Рико жұмысшыларының өмір салтын, ең әсіресе табакерос мәдениетін сипаттады. Табакерос өздерінің қауымдастықтарында саяси және әлеуметтік тұрғыдан өте белсенді болды және топ ретінде ұйымдастырылып, табысқа жетті. Саяси тұрғыдан табакерос социалистік бағытта күдік тудырды және жұмысшы сыныбының социалистерінің өзара көмек қоғамы болған еврей жұмысшыларының шеңберінен әсер көрді. Табакерос өздерінің жұмысына, сондай-ақ саясат және мәдениет туралы терең білімдеріне мақтан тұтты, оларды жұмыс уақытында және Circulo de Tabaqueros сияқты қауымдастықтардың шараларында үйренді. Сигара жасаушылар сағаттап үстел алдында отырып, әр сигараны қолмен орады. Бұл өте қиын процесс болғандықтан, жұмысшылар аптасына 15-20 цент төлеп, жұмыс істегенде газет немесе кітап оқып беру үшін адам жалдайтын. Бұл Пуэрто-Рико сигара фабрикаларында кең таралған әдет еді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы жұмыс іздеп жүрген көптеген көшіп келушілерге есік ашты. АҚШ-тың еркек халқының көп бөлігі соғысқа жіберілгендіктен, қалған жұмысты орындау үшін күш керек болды. Пуэрто-Риколықтар, әйелдер де, еркектер де, фабрикаларда және кемежайларда жұмыс істеп, тұрмыстық және соғысқа қатысты тауарлар өндірді. Жаңа көшіп келгендер болашақта оларға пайдалы болатын білім мен жұмыс дағдыларын алды. Әскери қызмет тұрақты табыс көзі болды. Әуе қатынасының дамуы Пуэрто-Риколықтарға Нью-Йоркке барудың арзан және жылдам жолын ұсынды. Көшіп келушілердің көпшілігі Пуэрто-Рикодағыдан гөрі жақсы өмір сүруді қалады, және әрқайсысының көшіп кетуіне жеке себептері болғанымен, олардың шешімі көбінесе аралдың кедейлік жағдайына және көшіп кетуді санкциялаған мемлекеттік саясатқа байланысты болды. Ұзақ уақыт өтпей Уильямсбург, Бушвик, Оңтүстік Бронкс, Испандық Харлем және Манхэттеннің төменгі шығыс жағындағы Пуэрто-Риколық "Бариос" "Бодега" (кішкентай азық-түлік дүкендері) және "Пирагуэро" (Пуэрто-Риколық қырқылған мұз сатушылары) бар әр бұрышта "Шағын Пуэрто-Риколарға" ұқсап кетті. 1946 жылдан 1950 жылға дейін Нью-Йоркке жыл сайын 31000 Пуэрто-Риколық көшіп келгені есептеледі.

Нью-Йорктегі Пуэрто-Рико мәдениеті

Пуэрто-рикалықтар Бронкста, Бруклинде және Шығыс Гарлемде (кейін Испан Гарлемі деп аталған) өздерінің шағын "барриоларын" құра бастады. Шығыс Гарлемде Пуэрто-Рикодан келген көшіп келгендер жарқын және әлеуметтік мәдени өмірді қалыптастырды. Олар бокс және бейсбол сияқты спорт түрлеріне де қатысты, бұл спорт түрлері Испан-американ соғысынан кейін американдық қарулы күштер арқылы алғаш рет аралға әкелді. Нью-Йоркке көшіп келген пуэрторикалықтар өздерінің салты мен дәстүрлерін ғана емес, сонымен қатар "пирагуаларын" әкелді – бұл пуэрто-рикалық мұздатылған десерт, пирамида пішіндес, ұсақталған мұздан жасалған және жеміс хош иісті сироппен жабылған. Уинстон Джеймстің "Эфиопияның туын көтеріп ұстау" еңбегінде айтылғандай, пирагуалар Пуэрто-Риколықтармен 1926 жылға дейін Нью-Йоркке әкелінді.

Нью-Йорктегі Пуэрто-Рико музыкасы

Пуэрто-Рико музыкасы Рафаэль Эрнандес пен Педро Флорес сияқты "Трио Боринкано" құрамын құрып, қалада танымал болды. Кейіннен Эрнандестің "Cuarteto Victoria" тобына қосылған Myrta Silva да әнші ретінде аты шу білдірді. Нюйорк тобының жетекшілері Тито Пуэнте мен Тито Родригес 1950-ші және 1960-шы жылдардың басында мамбо стилін танымал етті, ал 1960-шы жылдардың соңында Вилли Колон, Рэй Баррето және Fania Allstars бастаған жас нюйорк музыканттарының буыны сальсаның пайда болуына ықпал етті. Джо Куба және басқа нюйорикандар мамбо мен кубалық би ырғақтарын афроамерикандық ритм-энд-блюзбен біріктіріп, 1960-шы жылдары Нью-Йорк бугалу дыбысын жасады. 1980 жылдары Rock Steady Crew брейк-дансерлері мен DJ Charlie Chase Оңтүстік Бронкстің алғашқы хип-хоп өнерінің қалыптасуына көмектесті. 1950 жылдары Пуэрто-Рикодан Нью-Йоркке көптеген адамдар көшіп келгеннен кейін, халықтық стильдегі jibaro, bomba және plena музыкасы Шығыс Гарлемнің (El Barrio) және Оңтүстік Бронкстің мәдени тінінің бір бөлігіне айналды. Пуэрто-Риконың афро стильдері bomba және plena 1980 және 1990 жылдары Нью-Йоркте қайта жанданды, бұл Santurce тумасы Хуан “Junago” Guiterrez басқарған Los Pleneros de la 21 домбыра және би ансамблінің арқасында мүмкін болды. Оңтүстік Бронкс Пуэрто-Рико музыкасының орталығына айналды. Бұрын ирландтар мен итальяндықтар сияқты иммигранттардың драмалық туындыларына немесе водевиль стиліндегі қойылымдарына қызмет еткен театрлар енді Пуэрто-Рико мен Латын Америкасынан келген музыканттардың музыкалық өнерін ұсына отырып, өсіп келе жатқан пуэрторикалық және латиноамерикандық халыққа қызмет етті. Сонымен қатар, жергілікті Бронкста да латиноамерикандық музыканттар көбейді. Осы театрлардың арасында тарихи Teatro Puerto Rico (E. 138th St.) және Southern Blvd-дағы Hunts Point Palace бар. 1947 жылдан 1956 жылға дейін созылған Teatro Puerto Rico-ның "алтын дәуірінде" музыкант Хосе Фелисиано АҚШ-тағы алғашқы өнерін көрсетті. Нью-Йорк 1980-ші жылдары фристайл музыкасының Меккасына айналды, оның құрамында пуэрторикалық әншілер мен ән жазушылар маңызды рөл атқарды. Пуэрто-Риконың танымал музыкадағы ықпалы 21-ші ғасырда да жалғасуда, оған Дженнифер Лопес сияқты көрнекті әртістер кіреді.

1950 жылдар

Пуэрто-Рикодан отандық көші-қонның үшінші үлкен толқыны Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін басталды. 1946 жылы Нью-Йорк қаласына 40 000-ға жуық пуэрто-рикалық қоныстанды, ал 1952-53 жылдары – 58 500 адам. Екінші дүниежүзілік соғыстан оралған көптеген сарбаздар GI Bill бағдарламасын пайдаланып, колледжге түсті. Пуэрто-Рико әйелдері күн сайын экономикалық қанаушылыққа, кемсітушілікке, нәсілшілдікке және көші-қон процесіне тән белгісіздікке тап болды, бірақ жұмыс нарығында олар ерлерге қарағанда жақсы жағдайға ие болды. Әйелдер рекордтық көрсеткішпен үйлерін тастап, зауыттарға жұмыс істеуге кетті. 1953 жылы Пуэрто-Рикодан Нью-Йоркқа көші-қон шарына жетті, ол кезде аралдан 75 000 адам кетті. Нью-Йорк қаласының мэрі Роберт Ф. Вагнер кіші аралдан пуэрто-рикалық жұмысшыларды қаланың зауыттарында жұмыс істеуге тарту науқанын бастады. Мэр Вагнер қалаға «арзан еңбек күшін» тарту арқылы үлкен пайда әкелетінін есептеді. Көптеген пуэрто-рикалықтар осы кедергілерді жеңіп, өздерінің қоғамдастығының құрметті мүшелеріне айналды. Антония Пантоя сияқты көптеген адамдар «ASPIRA» сияқты ұйымдарды құрды, олар өз отандастарына мақсаттарына жетуге көмектесті. 1954 жылы Кармин Джерард ДеСапиоға жақын саясатшылар тобы, сол кезде Таммани Холлдың басшысы, Тони Мендесті ауданның шығыс бөлігін, яғни 14-ші Ассамблея округін басқаруға таңдады. Оны Демократиялық округтік комитет деп белгілі топ таңдады, себебі сол кезде аудан басшыларын тікелей сайлау жүргізілмеді. Сонымен қатар, Шығыс Гарлем орналасқан 14-ші Ассамблея округіне көшіп келген пуэрто-рикалықтар, олардан бұрынғы итальяндық қауымдастықтың мүшелерін ығыстырып, олар ақырында көшіп кетті. Мендес Нью-Йорк қаласындағы ірі саяси партияның аудандық басшысы болған Пуэрто-Рикода туған алғашқы адам атанды. Тони Мендес ұйымдастырған алғашқы Нью-Йорк Пуэрто-Рико күні шеруі 1958 жылдың 13 сәуірінде Манхэттендегі «Барриода» өтті. 1960 жылы АҚШ халық санауында Пуэрто-Рикода туған немесе ата-анасы пуэрто-рикалық болған 600 000-нан астам Нью-Йорк тұрғыны бар екені анықталды. Бағалау бойынша, осы кезеңде бір миллионнан астам пуэрто-рикалық көшіп кеткен.

ХХ ғасырдың соңы мен ХХІ ғасырдың басында

1964 жылға қарай Пуэрто-Рико қауымдастығы Нью-Йорк қаласының жалпы халқының 9,3 пайызын құрады. Экономикалық сәттілікке жеткен Пуэрто-Риколық көшіп келгендер «Бариодан» алыстап, Вестчестер округіне, Стейтен-Айлендке және Лонг-Айлендке қоныстанды, немесе Нью-Джерсиге (әсіресе Солтүстік Джерси, ол әлі де Нью-Йорк қалалық аймағының бөлігі), Пенсильвания, Коннектикут және Флорида сияқты басқа штаттардағы қалаларға көшіп кетті. Доминикан Республикасы, Мексика және Оңтүстік Америкадан келген жаңа иммигранттар бұрын негізінен пуэрторикалықтар тұрған «Бариоға» көшіп келді. 1970 жылдарда «кері көші-қон» деп аталатын құбылыс болды. Көптеген пуэрторикалықтар үй сатып алу және жергілікті бизнеске инвестиция салу үшін аралға оралды. Пуэрто-риколықтар Нью-Йорктің мәдени және саяси саласына, сондай-ақ АҚШ қоғамына көптеген маңызды үлес қосты. Олар ойын-сауық, өнер, музыка, өнеркәсіп, ғылым, саясат және әскери салаларда еңбек етті. Басқа пуэрто-риколықтар Нью-Йорк қаласынан АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы кіші қалаларға қоныс аударды. Мысалы, 2009 жылы Пуэрто-Риколықтар Пенсильвания штатының Рединг қаласы халқының 29,1 пайызын құрады, ол 53 пайыздан астам испаноязылы, ал Массачусетс штатының Лоренс қаласы халқының 25,0 пайызы испаноязылы болды. Алайда, 2006 жылдан бастап Пуэрто-Рикодан Нью-Йорк пен Нью-Джерсиге көші-қон жандана түсті, бұл экономикалық және мәдени факторларға байланысты пуэрторикалықтарға тартымды болды. Нью-Йорк қаласы бойынша халық санағы мәліметтері бойынша, 2010 жылы 723 621 болған пуэрторикалықтардың саны 2012 жылы 730 848-ге дейін өсті; ал Нью-Йорк штатының пуэрторикалық халқы 2010 жылы 1 070 558-ден 2013 жылы 1 103 067-ге дейін өскені бағаланды. Нью-Йорк штаты 2006 жылдан бері пуэрторикалық американдықтардың көші-қонын қайта жаңартты, бұл 1990 мен 2000 жылдар аралығында пуэрторикалық халқының азаюын тіркеген жалғыз штат болудан күрт өзгеше жағдай. АҚШ халық санағы бюросының бағалауынша, АҚШ-тағы ең ірі пуэрторикалық халқына ие Нью-Йорк штатының халқы 2010 жылы 1 070 558-ден 2013 жылы 1 103 067-ге дейін өсті. Нью-Йорк штаты 2006 мен 2012 жылдар аралығында Пуэрто-Рикодан және материктегі басқа жерлерден келген мигранттарды басқа штаттарға қарағанда көп қабылдады. Сонымен қатар, бірнеше онжылдық бұрынғы көші-қонның бастапқы үлгісінен айырмашылығы, Нью-Йоркке және оның айналасындағы штаттарға пуэрторикалықтардың екінші толқыны тек Нью-Йорк қаласына ғана емес, сонымен қатар қаланың айналасындағы қала маңындағы аудандарға да қозғалыс жасады. 2010 мен 2016 жылдар аралығында Нью-Йорк қалалық аймағы кез келген қалалық аймақтағы ең көп пуэрторикалық американдықтарды қабылдады, 2016 жылы олардың саны 1 494 670-ке жетті. Бұл Нью-Йорк қаласы мен Филадельфиядағы пуэрторикалық қауымдастықтарына жақындығымен байланысты. Нью-Йорк қаласын қоршаған қалалық аймақта Нью-Джерси штатындағы Патерсон мен Ньюарк пуэрторикалық американдықтар үшін маңызды орталықтар болып табылады. Хосе «Джой» Торрес 2014 жылы Патерсон қаласының мэрі болып сайланды, ол бұрын қала әкімі болып екі рет қызмет атқарған еді; ал Аняскода (Пуэрто-Рико) туған Луис А. Кинтана 2013 жылдың қарашасында Ньюарк қаласының алғашқы латиноамерикандық мэрі болып ант берді, ол Нью-Джерсиден АҚШ сенаторы болу үшін лауазымын босатып жіберген Кори Букердің мерзімінің қалған бөлігін атқарды. Алайда, пуэрторикалықтардың әлеуметтік-экономикалық жағдайы жақсарып, кәсіби мамандықтарға көбірек еніп жатқандықтан, олар Нью-Джерсидің жосық қалаларында да үй сатып алуда. 2017 жылдың қыркүйегінде Пуэрто-Рикоға «Мария» дауылы соғып, аралдың инфрақұрылымын қиратқаннан кейін, Нью-Йорк штаты отбасылық байланыстарға негізделген жағдайда АҚШ-қа көшіп келген пуэрторикалықтар үшін ең ықтимал бағыт болады деп күтілді, ал Нью-Джерси үшінші ең ықтимал бағыт болады деп болжалды. 2017 жылы АҚШ-та тұратын 5,6 миллион пуэрторикалықтың көп бөлігі Флорида, Нью-Йорк және Нью-Джерсиде шоғырланған; Флоридада 20%, Нью-Йоркте 20% және Нью-Джерсиде 8%. 2019 жылы Нью-Йорк 15 жылдан бері алғаш рет Пуэрто-Рикодан кеткендердің алғашқы ондығына кірмеді. 2019 жылы Нью-Йорк 11-ші орында болды.

Жыл Нью-Йорк қаласындағы пуэрторикалық халқы Нью-Йорк қаласының жалпы халқына қатысты пайызы Нью-Йорк қаласындағы испаноязылы халқына қатысты пайызы АҚШ-тағы жалпы пуэрторикалық халқына қатысты пайызы 1940 61,463 0.9% 56% 87% 1950 187,420 2.3% 82% 1960 612,574 7.8% 68% 1970 917,712 11.6% 76% 65% 1980 860,552 12.1% 61% 42% 1990 896,763 12.2% 51% 32% 2000 789,172 9.8% 36% 23% 2010 723,621 8.9% 31% 15% 2020 595,535 6.7% 23% 10%

Энклавтар

Бруклинде пуэрто-рикалықтар тұратын бірнеше аудан бар, және Бруклиндегі көптеген этникалық пуэрто-рикалық аудандар 1940 және 50-жылдары Бруклиннің әскери-теңіз кемежайындағы жұмысқа деген сұраныс арқасында Оңтүстік Бронкстегі пуэрто-рикалық аудандардан бұрын қалыптасты. Бушвик Бруклинде пуэрто-рикалықтардың ең көп шоғырланған жері. Халық саны көп басқа аудандар: Уильямсбург, Шығыс Нью-Йорк, Браунсвилл, Кони-Айленд, Ред-Хук және Сансет-Парк. Уильямсбургте Грэм даңғылы 1950-жылдардан бері сол жерде тұратын пуэрто-рикалықтардың жоғары тығыздығы мен күшті этникалық тобының арқасында «Пуэрто-Рико даңғылы» деп аталады. Пуэрто-Рико күніне арналған шеру де осы даңғылда өтеді. Риджвуд, Куинс, сондай-ақ көршілес Бушвик, Бруклин қауымдастығында да пуэрто-рикалықтар көптеп қоныстанған. Манхэттендегі пуэрто-рикалық аудандарға Испандық Харлем және Лоисаида кіреді. Испандық Харлем 1880-жылдардан 1940-жылдарға дейін «Италиялық Харлем» деп аталды. Оңтүстік Бронкстің кейбір жерлерінде испан тілі басты тіл болып табылады. 1970-ші жылдары Оңтүстік Бронкс қалалық құлдыраудың символы ретінде танымал болды, бірақ содан бері жаңарып келді. Пуэрто-рикалықтардың Бронкс аумағында кеңінен таралғанымен, ауданның оңтүстік-орталық бөліктерінде олардың шоғырлануы ең жоғары. Касл-Хилл, Класон-Пойнт, Саундвью, Лонгвуд, Хантс-Пойнт және Вест-Фармс сияқты көршілес аудандарда Нью-Йорк қалалық аймағында пуэрто-рикалықтардың ең көп шоғырланған жерлері бар. Қазіргі уақытта Бронксте АҚШ-тың кез келген округінен көп пуэрто-рикалықтар тұрады. 2010 жылы Бронксте 298,921 пуэрто-рикалық тұрды, бұл аудан халқының 21,6%-ын және Нью-Йорк қаласының пуэрто-рикалықтарының 41%-ын құрады. 1970-1990 жылдар аралығында Бронкс халқының 25-30%-ын пуэрто-рикалықтар құрады. Нью-Йорк және басқа да көптеген қалаларда пуэрто-рикалықтар доминикандықтармен және афроамерикандықтармен тығыз байланыста өмір сүреді.

2020 жылы Пуэрто-Рико тұрғындарының ауданы бойынша

Нью-Йорк қаласының Пуэрто-Рико тұрғындарының жалпы саны 595 535 адамды құрады және олар халықтың 6,7% -ын білдірді. 2020 жылғы халық санауы бойынша, Пуэрто-Рико халқы және әр округтегі пуэрто-рикалықтардың үлесі: Миграция бөлімі ("Достастық кеңсесі" деп белгілі), сондай-ақ Пуэрто-Риконың Еңбек департаментінің құрамында, 1948 жылы құрылды. 1950 жылдардың соңына қарай ол елдің 115 қаласы мен ауданында жұмыс істеді. АҚШ-тағы Пуэрто-Рико істері жөніндегі департамент 1989 жылы Пуэрто-Рикода кабинеттік деңгейдегі департамент ретінде құрылды. Қазіргі уақытта Достастық Пуэрто-Рико Федералдық істер басқармасын басқарады, оның штаб-пәтері Вашингтон қаласында орналасқан және АҚШ бойынша 12 аймақтық кеңсесі бар. Нью-Йорктегі пуэрто-рикалықтар АҚШ-тағы әртүрлі саяси және әлеуметтік қозғалыстарға белсенді қатысып, мәдени мұраларын сақтап келді. Олар 1961 жылы білім беру саласындағы жетекші "Аспира" ұйымын құрды. ASPIRA қауымдастығы қазір АҚШ-тағы ең ірі латиноамерикандық коммерциялық емес ұйымдардың бірі. Нью-Йорк және басқа жерлерде пуэрто-рикалықтар құрған басқа білім беру және әлеуметтік ұйымдар: Вашингтондағы Ұлттық Пуэрто-Рико коалициясы, Ұлттық Пуэрто-Рико форумы, Пуэрто-Рико отбасы институты, Борикуа колледжі, Хантер колледжіндегі Нью-Йорк қалалық университетінің Пуэрто-Риконы зерттеу орталығы, Пуэрто-Риконың құқықтық қорғау және білім беру қоры, Пуэрто-Рико әйелдерінің ұлттық конференциясы және Пуэрто-Рико әйелдерінің Нью-Йорк лигасы және т.б. Бронкстегі Hostos Community College пуэрто-рикалық Эухенио Мария де Хостос есімімен аталып, бастапқыда тек пуэрто-рикалықтарға арналған колледж ретінде құрылды. Колледж қазір барлық нәсілдегі студенттерді қабылдайды, бірақ оның басым бөлігі испан тілді студенттерден тұрады, олардың саны 80% -ға жуық. Борикуа колледжі – бұл тағы бір бастапқыда тек пуэрто-рикалықтарға арналған колледж, оның кампустары Шығыс Уильямсбург және Манхэттенде орналасқан. Нью-Йорк пен Пуэрто-Рико арасындағы мәдени байланыс тығыз. 2017 жылдың қыркүйегінде Мария дауылы Пуэрто-Рикоға келтірген ауқымды қиратудан кейін Нью-Йорк штатының губернаторы Эндрю Куомо Сан-Хуанға көмек делегациясын жетектеді, оған Нью-Йорк Энергия басқармасының инженерлері де кірді, олар Пуэрто-Риконың электр желісін қалпына келтіруге көмектесті. Содан кейін, 2018 жылдың қыркүйегінде, дауылдың бір жылдығына орай губернатор Куомо Манхэттендегі Батери Парк Ситиде орналасатын Мария дауылының құрбандарын еске алуға арналған Нью-Йорк штатының ресми ескерткішінің жоспарларын жариялады, бұл Нью-Йорк тұрғындары мен Пуэрто-Рико америкалықтары арасындағы терең мәдени байланыстың куәсі. Мария дауылына арналған ескерткіш 2021 жылдың 26 наурызында Манхэттеннің төменгі бөлігінде губернатор Куомоның қатысуымен ашылды.