Кіріспе

Словакияның музыкасына оның жергілікті халықтарының да, көршілес аймақтардың да музыкасының әсері тиді. Тарихи музыкалық аспаптардың іздері болғанымен, елде халық музыкасы мен орта ғасырлық діни музыканың бай мұрасы бар. Ал 18-шы ғасырдан бастап, әсіресе, музыкалық өмір Австро-Венгрияның ықпалында дамыды. 19-шы ғасырда Ян Левослав Белла сияқты композиторлар словак рухымен романтикалық музыка жаза бастады. 20-шы ғасырда словак мәдениетімен байланысты композиторлар өте көп болды. 1989-1990 жылдары коммунизм құлағаннан кейін елде Батыс үлгісіндегі жеке халықтық музыка саласы да қалыптасты.

Ерте заман

Нитра аймағында ерте қола дәуірінен (б.з.д. шамамен 3000 жыл) қалған сүйек құбырлары табылды, бұл кельттердің "Нитра мәдениетінде" музыканың ертедегі рөлін көрсетеді. Мұндай аспаптар орта ғасырға дейін, тіпті күрделірек болса да, үздіксіз жасалған. Табылған басқа ерте аспаптардың ішінде палеолит дәуіріне жататын барабандар, 3-4 ғасырларға жататын темір мен қола қоңыраулар бар. Аймақтың басқа да халық аспаптарының, олардың ерте дамуы көбінесе болжамға негізделуі керек, соның ішінде фуджара, сәкеннің словак түрлері және жақ арфасы да бар. Олар, әрине, 15 ғасырда да болған.

Орта ғасырлар

Орта ғасырдан бастап жазушылар Словакиядағы басты музыкалық ағындарды анықтады. Басты жіктемелерге шіркеу музыкасы, халық музыкасы және қалалар мен сарайларда орындалған аспаптық музыка жатады. Әрине, олардың әрқайсысының көптеген қосымша жіктелімдері бар. Словакиядағы ең ежелгі музыкалық формалардың бірі – Ұлы Моравия империясы (9 ғасыр) кезіндегі литургиялық ән (Ескі славян тілінде), одан кейінгі ғасырлардағы қасиетті музыканың көп бөлігі осыдан пайда болды. Латын әндері бұл аймақта, әсіресе 1218 жылы Словакия Венгрия Корольдігіне қосылғаннан кейін кеңінен таралды. Ерте кодекстердің қатарында шамамен 1100 жылға жатқан «Нитралық Ілхабарлар» және шамамен 1195 жылға жатқан «Дұға кітабы» бар. 15-17 ғасырларда полифония Братислава, Бардеёв, Левоча және Кежмарок сияқты көптеген қалалық орталықтарда қолданылып, дамыды. 1526 жылы Словакия Габсбургтер империясының құрамына кірген кезде Братислава тәж кигізу қаласына айналды, бұл елдің қалаларындағы классикалық музыканың дамуына зор ықпал етті. Ал ауылдық жерлерде халық музыкасы елдің әртүрлі аймақтарында жеке-жеке дамыды.

XVII және XVIII ғасырлар

Еуропаның басқа аймақтарындағыдай, осы кезеңде шіркеу мен аристократия ресми музыканың негізгі демеушілеріне айналды. Шіркеу композиторлары елдің барлық аймағында белсенділік танытты; мысалы, полифониялық дәстүрде 17 ғасырдың басында Бардежовта және басқа жерлерде қызмет еткен Андреас Неоман, Спишское Подградиедегі протестант шіркеуінің органшысы Ян Шимбрацкий (1657 жылы қайтыс болған), және Левочадағы органшы Сэмюэл Маркфельнер (1621–1674). Ірі қалаларда, әсіресе Братиславада итальяндық концертант стилінің ықпалы байқалды, осы үлгідегі композиторлардың ішінде Самуэль Каприкорнус (1628–1665) (кейіннен Штутгарт князінің капельмейстері болған) және оның Братислава протестант шіркеуіндегі ізбасары Иоганн Сигизмунд Куссер (1626–1696) болды. 18 ғасырға қарай, католик музыканттары музыкалық жетекшілікті протестант әріптестерінен иелене бастады. Көтеріңкі бағаланған композитор Франтишек Ксавер Будинский (1676–1727) болды, ол иезуиттік монах болған сияқты және Трнава, Прешов, Кошице, Тренчин және Словакияның басқа да аймақтарында жұмыс істеді. Оның шығармаларына үш симфония кіреді, олардың ең ертесі Словакияда жазылған болып табылады.

XIX ғасыр

XIX ғасырдың бірінші жартысында Словакияның бай халықтық мұрасының негізінде ұлттық музыкалық дәстүр қалыптаса бастады. Қазіргі словак музыкасы классикалық және халықтық үлгілердің әсерінен пайда болды. Осы екі үлгіні біріктіруді бастаған маңызды тұлға – Липтовский Микулаш қаласында туған Ян Левослав Белла (1843–1936), Антонин Дворжак және Леош Яначекпен замандас болған. Оның үшінші скрипкалық квартетінде, сондай-ақ көптеген басқа да шығармаларында словак әуендері мен ладтары анық естіледі. Белла 1880–1890 жылдары неміс тілінде жазылған, бірақ 1926 жылы Братиславада словак тілінде алғаш рет қойылған «Виланд Smith» (Kováč Wieland) операсын жазды.

Қазіргі заман

ХХ ғасырдағы белгілі туындылардың қатарында Евгений Сучон, Александр Мойзес, Александр Альбрехт шығармалары және Ян Циккер опералары бар. ХХІ ғасырдың халықаралық тұрғыда ең танымал композиторлары – Владимир Годар, Питер Брейнер, Питер Махаджидик және Ирис Сеги. Опералық сопрано Люция Попп Загорска Вес ауылында дүниеге келген.

Музыкалық ансамбльдер мен фестивальдер

Қазіргі заманғы ең маңызды оркестрлік ұжымдардың қатарында Братиславаның Словакия филармониясы, Кошице мемлекеттік филармониясы, Словакия радиосының симфониялық оркестрі, Словакия камералық оркестрі (негізін қалаушы Богдан Варчалдың атымен «Варчаловчи» деп белгілі) және «Капелла Истрополитана» камералық оркестрі бар. Братислава, Кошице және Банска-Быстрица қалаларында опера театрлары жұмыс істейді. Музыкалық фестивальдерге жыл сайын өткізілетін Братислава музыка фестивалі («Bratislavské hudobné slávnosti»), Левочадағы «Үнді күні» («Levočské babie leto»), 1955 жылдан бері жалғасып келе жатқан ең көне фестивальдердің бірі, 1999 жылы виолончельші Жозеф Луптак құрған «Konvergencie» камералық музыка фестивалі, композитор Петер Махайджик 2009 жылы Ружомберокте ашқан «Hudba u Fullu» фестивалі және тағы да көптеген шаралар кіреді.