Кіріспе

Италиядағы ежелгі итальяндық тайпалар

"Аузондар" (Αὔσονες; ), латынша "Аурунци" тайпасының бастапқы атауы және грек тіліндегі қазіргі түрі, грек жазушылары Италияның оңтүстік және орталық аймақтарында қоныстанған түрлі итальяндық халықтарды сипаттау үшін қолданған есім болды. Бұл термин Ливийдің "Аурунци" деп атаған нақты бір тайпаны көрсету үшін пайдаланылған, бірақ кейін ол барлық итальяндықтарға қолданыла бастады, ал "Аузония" грек және латын тілдерінде Италияның өзіне қатысты поэзиялық атауға айналды.

Қолданылуы

Ежелгі жазушылардың ұлттық атауларды қолдануы өте тұманды және өзгергіш, бұл әсіресе аузондықтар немесе аузониялықтар жағдайында одан да күшті байқалады.

"Аурунси" сөзінің синонимисі ретінде

Бастапқыда "Аурунси" атауын римдіктер гректер "Аусон" деп атаған халыққа берген еді: шындығында, екі атаудың өзі бір-бірінің әртүрлі түрі ғана, өйткені б.з.д. 4-ғасыр шамасында латын тіліндегі әріп "s" ([z] дыбысын білдіретін) "r" ([r] дыбысымен) алмастырылды. (Аурунси = Ауронси = Ауруни = Аусуни). Сервий екеуінің бір екенін нақты айтады, ал Кассиус Дио Аузония атауы вольскилер мен кампандар арасындағы Аурунка жеріне ғана дұрыс қолданылғанын көрсетеді. Дегенмен, римдіктер "Аурунси" атауын гректердің "Аузон" атауын қолданғандай, кең және анықсыз мағынада пайдаланбаған көрінеді. Сонымен қатар, б.з.д. 4-ғасырдың соңында римдіктер екі атауды да бір нәсілдің екі бөлек саяси тайпасына қатысты деп ажырата бастаған сияқты. Бұл екі халық Лациум мен Кампания шекарасында қоныстанған бір халықтың екі бөлігі екені анық. Толық мәліметтер үшін "Аурунси" бетіне қараңыз.

"Оскандар" сөзінің синонимисі ретінде

Аусондықтар Оскандықтармен (Опикандықтар) бірдей болуы мүмкін, себебі олар кейде бір атпен аталатын. Аристотель Италияның Тирренияға қарайтын бөлігінде "бұрын да, өз заманында да Аузондықтар" деп аталған Опикандықтар тұрғанын нақты айтады. Сиракузалық Антиох Кампанияны бастапқыда Опикандықтар билегенін, олардың "Аусондықтар" деп те аталатынын мәлімдейді. Геккатей де Антиохтың осы пікірін қолдаған сияқты, өйткені ол Кампаниядағы Нола қаласын "Аусондықтар қаласы" деп атаған. Полибий, керісінше, екі ұлтты бөлек санап, Кампанияда Аусондықтар мен Опикандықтар тұрғанын айтқан. Бұл олардың шынымен ерекше болғанын міндетті түрде дәлелдемейді, себебі кейбір авторлар Опикандықтар мен Оскандықтарды екі бөлек ұлт ретінде сипаттайды, әйтсе де олардың арасында ұқсастықтар бар. Дегенмен, "Аусондықтар" атауының Опикандықтармен бірдей қолданылуы, жоғарыда айтылғандай, "Аусондықтар" сөзінің Италия түбегінің барлық тұрғындарына қатысты қолданылған белгісіз атау болуымен байланысты болуы мүмкін.

Жалпы термин ретінде

Шындығында, гректер бұл атауды жиі қолданған болуы мүмкін, бірақ дәлдікке аса мән бермей, аусондар деген жалпы атаумен әртүрлі тайпаларды біріктірген болуы мүмкін. Алайда, бұл атаудың кең таралған және жалпылама қолданылуын түсіндіру қиын, егер осы тайпалар көптеген ортақ белгілерге ие болмаса және Орталық Италия халқының маңызды бөлігін құрамаса. Опикалар немесе Оскандармен олардың нақты байланысын анықтау мүмкін емес, және гректердің өзі бұл мәселеде нақты пікірге келмеген болуы мүмкін. Бұрын келтірілген мәтіндер олардың Кампанияның батыс жағалауын мекендегенін көрсетеді, сондықтан римдіктер "Төменгі теңіз" деп атаған, кейін Тиррен теңізі деп аталған теңізді гректер ерте заманда Аусон теңізі деп атаған. Дегенмен, басқа деректер оларды Беневентум маңындағы тауларда мекендеген ішкі тайпа ретінде көрсетеді. Скимн Хий де олардың ішкі аймақты мекендегенін жазады, ал Страбон олардың Понтин батпақтарының үстіндегі таулы аймақты мекендегенін және рим тарихында вольскілермен бірге болғанын айтады. Жалпы алғанда, бұл атау Самниттердің шапқыншылығына дейін Кампанияны және кейін Самни деп аталған ішкі таулы аймақты мекендеген барлық жергілікті тайпаларға ажыратымсыздықпен қолданылған болуы мүмкін, содан кейін ол біртіндеп Орталық Италияның барлық тұрғындарына қолданыла бастады. Бірақ, ең сенімді деректер бойынша, олар Оңтүстік жарым аралында тұратын энотриялықтар немесе пелагикалық тайпалардан ерекшеленген. Дегенмен, басқа авторлар оларды шатастырған. Дионисийдің айтуынша, Гелланик аусондардың патшасы Сикул басшылығымен Сицилияға көшіп кеткенін жазған, онда бұл тайпа Сикулдар екені анық. Сонымен қатар, Страбон Темеса қаласын аусондар құрғанын жазады, бірақ бұл жерде ол, ең болжамдысы, гректер келгенге дейін осы аймақта тұрған энотриялықтарды білдіреді. Аузония атауын бүкіл Италия түбегіне қолдану тек поэтикалық сипаттама болған, кем дегенде, бұл атау қазіргі заманғы проза жазушыларында кездеспейді. Дионисий бұл атаудың гректерде ерте заманда қолданылғанын көрсетеді және оны Гесперия және Сатурниямен байланыстырады, екеуі де поэтикалық атаулар. Ликофрон Аузония атауын қолданбаса да, елге де, халыққа да "Аусонта" деген сөзді жиі қолданады, бұл сөз "италиялық" дегенмен теңдес. Ол бұл атауға Апулиядағы Арпи, Этруриядағы Агилла, Кампаниядағы Кума маңы және Луканиядағы Кратхис жағалауларын қосады. Аполлоний Родий, сәл кейінірек, Аузония атауын Дионисий Перигетес және басқа грек ақындары қолданған мағынада қолданады (бүкіл Италия түбегі үшін). Бұл атауды Александриялық жазушылар Италияның поэтикалық баламасы ретінде қабылдаған болуы мүмкін, бұл атау сол кезеңнің ешбір ақынында кездеспейді. Олардан Аузония атауын римдік ақындар да сол мағынада қабылдады, ал кейінірек тіпті проза жазушыларында да жиі кездесетін болды. Аузондар атауының этимологиясы белгісіз, бірақ бұл атау бастапқыда Oscus немесе Opicus сияқты бір түбірмен байланысты болуы мүмкін.

Тарих

Алғашқы грек қоныстанушылары Италияны үш ірі халықтың мекен еткенін анықтады: аузондықтар, энотриандықтар және япигтер. Аузондықтар үнді-еуропа тілінде сөйлеген.

Континенттік аузондар

Аусон халқының негізгі бөлігі Аусония деп аталатын аймақта мекен еткен: б.з.д. 8 ғасырында ол қазіргі Оңтүстік Лацио және Кампанияны, Селе өзеніне дейін қамтыған. Ливий бір жерде Калес қаласын олардың ең маңызды қаласы деп көрсетсе, кейінірек Аусона, Минтурна және Веския деген үш қаласы болғанын айтады. Бұл қалалардың барлығы Лирис өзенінің жағалауындағы жазықтарда, оның сағасына жақын орналасқан сияқты. Осы кезеңде олар аз санды тайпа болғандықтан, римдік әскерлеріне тиімді қарсылық көрсете алмады. Олардың Калес қаласы басып алынып, 333 ж.б.з.д. римдік колониямен иеленді. Бірнеше жылдан кейін Лаутуладағы самниттердің жеңісі оларды қайтадан қаруға көтергенімен, қалған үш қаласы рим консулдары тарапынан оңай бағындырылды, ал тұрғындары қырғынға ұшырады. Осы оқиғада Ливий «Аусон ұлты құрылымынан өтті» дейді; оның аты тарихқа енді қайта оралмайтыны белгілі, ал Плиний оны Лациумда бұрын өмір сүрген, жойылған тайпалардың қатарында ғана еске алады. Әртүрлі классикалық деректерде аусондар Калабрияда да қоныстанғаны айтылады. Аусондар римдіктермен қарым-қатынасқа түсіп, самниттермен бірігіп оларға қарсы күресті. Ливийдің сөзіне сүйенсек, Аузона, Минтурна, Веския және Синуэсса сияқты негізгі аусониялық қалалар қиратылған.

Археологиялық табылған жерлер

Калес, Кальви Рисорта коммунасында (Казерта провинциясы, Кампания), қалдықтары табылған, аусондық қала екені анықталды. Роккамонфина саябағында аусондық өркениетке тиесілі көпбұрышты қабырғалардың іздері табылды.