Ветеринариялық білім беру және мамандықтар

Кіріспе

Оқу саласы

Ветеринариялық білім беру – ветеринариялық дәрігерлердің жоғары білімі. Ветеринариялық дәрігер болу үшін, ең алдымен ветеринария мамандығы бойынша дәрігерлік диплом алу керек (DVM, V.M.D., BVS, BVSc, BVMS, BVM және т.б.). АҚШ және Канадада ветеринариялық медицинаның шамалы дерлік барлық дипломдары бірінші деңгейлі дипломдар болып табылады және университет деңгейінде бірнеше жылдық оқуды талап етеді. Солтүстік Америкадан тыс көптеген ветеринариялық мектептер «Ветеринариялық медицина колледжі» немесе «Ветеринариялық медицина мектебі» орнына «Ветеринариялық ғылымдар факультеті» атауын қолданады, ал Қытай, Жапония және Оңтүстік Кореядағы кейбір ветеринариялық мектептер (мысалы, Қытайдағы Гуанси университетінің Ветеринариялық ғылымдар және мал шаруашылығы кафедрасы және Токио ауыл шаруашылығы және технология университетінің Ветеринариялық медицина кафедрасы) «Кафедра» терминін қолданады. Ветеринариялық мектептер жануарлар ғылымының кафедраларынан өзгеше, ветеринариялық білім беруге дейінгі оқу бағдарламасын ұсынады, биомедициналық ғылымдарды (және ғылым бакалавры немесе оған тең дәрежеде) оқытады және микробиология, вирусология және молекулалық биология сияқты салаларда аспирантуралық ветеринариялық білім береді.

Степендері

Арманданушы ветеринариялық дәрігерлер әр елде әртүрлі және бакалавриат немесе магистратурада білім алуды қамтитын бірнеше дәреже алуға мүмкіндік алады. Бұл дәреже Бангладеш, Канада, Эфиопия, Венгрия, Иран, Малайзия, Нигерия, Пәкістан, Филиппин, Оңтүстік Корея, Таиланд, Тобаго және Тринидадта да тағайындалады. Эдинбург университетінде BVM&S (Ветеринариялық медицина және хирургия бакалавры), ал Глазго университетінде – Ветеринариялық медицина және хирургия бакалавры (BVMS) дәрежесі беріледі. Кейбір ветеринариялық мектептер түлекке өз елінде ветеринариялық медицинамен айналысуға мүмкіндік беретін, бірақ шетелде лицензиялық емтихан тапсыруға рұқсат бермейтін диплом ұсынады; мысалы, Ауғанстандағы ветеринариялық мектептер тек ғылым бакалавры (BS) дәрежесін ұсынады. Эфиопияда ветеринариялық медицина докторы дәрежесі берілсе де, ол АҚШ-та немесе Батыс Еуропада мойындалмайды. Дерлік барлық елде ветеринариялық білімі бар адамның дәрігерлік практиканы бастауы үшін лицензия алуы қажет. Көптеген елдер ветеринариялық дәрежесі бар шетел азаматынан тәжірибелік жұмыс істеу үшін шетелдік түлектерге арналған жеке лицензиялық емтихан тапсыруын талап етеді. АҚШ-та Шетелдік ветеринариялық түлектерді білім беру комиссиясы (ECFVG) барлық американдық штаттық және аумақтық ветеринариялық лицензиялық кеңестер, АҚШ федералды үкіметі және Колумбия округі мойындаған төрт кезеңді емтиханды өткізеді. Еуропалық парламент 2005 жылғы 30 қыркүйекте ветеринариялық медицина білімінің және мүше мемлекеттердің ветеринариялық дәрежелерін танудың жалпы Еуропалық стандарттарын белгілейтін директиваны жариялады. Лицензиялау талаптары әртүрлі. Оңтүстік Африкада 1982 жылғы 19-шы заң, Ветеринариялық және параветеринариялық мамандықтар туралы заң, егер адам Оңтүстік Африка, Жаңа Зеландия немесе Ұлыбританияның бірнеше университетінің бірінен (2008 жылдан бастап Претория университеті, Масси университеті, Бристоль университеті, Кембридж университеті, Эдинбург университеті, Глазго университеті, Ливерпуль университеті және Лондон университеті) бітірген болса немесе Корольдік ветеринариялық хирургтар колледжі өткізген лицензиялық емтиханды тапсырған болса, автоматты түрде лицензия алуға құқылы. Қалғандары емтихан тапсырып, Оңтүстік Африка ветеринариялық кеңесінде тіркелуі керек. Үндістанда да ұқсас жүйе бар, онда белгілі бір мектептер берген дипломдар адамды ветеринариялық медицинамен айналысуға лайықты деп есептеледі, бірақ емтиханды өткізуден бас тартып, оның орнына сенімхаттарды тексеріп, лицензияланған дәрігерлердің тізімін бақылайтын штаттық трибуналдарды пайдаланады.

Aspiring veterinarians can earn several types of degrees, differing by country and involving undergraduate or graduate education. This degree is also awarded in Bangladesh, Canada, Ethiopia, Hungary, Iran, Malaysia, Nigeria, Pakistan, Philippines, South Korea, Thailand, Tobago and Trinidad. At the University of Edinburgh, the degree is BVM&S (Bachelors of Veterinary Medicine and Surgery, and the University of Glasgow, the degree awarded is the Bachelor of Veterinary Medicine & Surgery (BVMS). Some veterinary schools offer a degree enabling the recipient to practice veterinary medicine in their home country but does not permit the individual to take a licensing examination abroad; for example, veterinary schools in Afghanistan offer only the Bachelor of Science (BS) degree. Although Ethiopia awards a Doctor of Veterinary Medicine degree, it is not recognized in the US or Western Europe. Nearly every country requires an individual with a veterinary degree to be licensed before practicing. Most countries require a non national with a veterinary degree to pass a separate licensure exam for foreign graduates before practicing. In the US, the Educational Commission for Foreign Veterinary Graduates (ECFVG) administers a four step examination recognized by all American state and territorial veterinary licensing boards, the US federal government, and the District of Columbia. The European Parliament issued a September 30, 2005 directive providing EU wide standards for veterinary medical education and the recognition of veterinary degrees from member states. Licensure requirements are diverse. In South Africa, the Veterinary and Para Veterinary Professions Act, Act 19 of 1982 provides for automatic licensure if an individual has graduated from one of several universities in South Africa, New Zealand, or the United Kingdom (including the University of Pretoria, Massey University, University of Bristol, University of Cambridge, University of Edinburgh, University of Glasgow, University of Liverpool, and the University of London as of 2008) or has passed the licensure examination administered by the Royal College of Veterinary Surgeons. All others must pass an examination and register with the South African Veterinary Council. India has a similar system, in which degrees awarded by certain schools are "deemed" to qualify an individual to practice veterinary medicine, but has forgone an exam in favor of state tribunals which investigate credentials and control a registry of licensed practitioners.

Аккредитация

Барлық дамыған елдер және көптеген жаңадан индустрияланған және дамушы елдер ветеринариялық мектептерді аккредиттейді. АҚШ-тағы мектептер Америка ветеринариялық медицина қауымдастығының (AVMA) Білім жөніндегі кеңесі (COE) арқылы аккредиттеледі. Еуроодақ 2008 жылдан бері аккредиттеу стандартын әзірлеп жатыр, аккредиттеуді әдетте Ветеринариялық білім беру мекемелерінің Еуропалық қауымдастығы (EAEVE) жүзеге асырады. Дамушы елдерде аккредиттеу жүйелері кеңінен әртүрлі. Мексикада El Consejo Nacional de Educación de la Medicina Veterinaria y Zootecnia (CONEVET) ветеринариялық медициналық колледждерді аккредиттейді, бірақ аккредиттелген мектептердің саны аз. Басқа дамушы елдерде аккредиттеу жүйесі нашар (немесе мүлдем жоқ); мысалы, Эфиопия қолданыстағы мектептерді аккредиттеудің орнына ветеринариялық медициналық колледждерді құруға басымдық берді. Австралия, Канада, Ирландия, Жаңа Зеландия, Ұлыбритания және АҚШ-тағы AVMA аккредиттелген көптеген мекемелер Ветеринариялық медициналық колледжге өтініш беру қызметі (VMCAS) деп аталатын онлайн өтінім беру жүйесін бөліседі. Еуропа, Оңтүстік Америка, Азия және Африкадағы қабылдау стандарттары да әртүрлі, көптеген ветеринариялық мектептер қабылдауды өз аймағынан, штатынан немесе елінен келген студенттермен шектейді. АҚШ-тағы 28 ветеринариялық мектептің 25-і мемлекеттік университеттер болып табылады және заң бойынша штаттан тыс тұрғындар үшін орын санын шектеуге құқылы.

Оқу бағдарламасы

Ветеринариялық мектептердің оқу бағдарламалары стандартталмаған, бағдарламалар үш жылдан алты жылға дейін созылады. АҚШ және Канадада бағдарлама әдетте төрт жылдық болып келеді (әдетте, төрт жылдық бакалавриаттан кейін). Алғашқы үш жылда студенттер анатомия, физиология, гистология, нейроанатомия, фармакология, иммунология, бактериология, вирусология, патология, паразитология, токсикология, мал денсаулығы (немесе халық денсаулығы), тамақтану, рентгенография және эпидемиологияны оқиды. Үшінші жылда студенттер анестезиология, диагностика, хирургия, офтальмология, ортопедия және стоматологияны үйренеді. Төртінші жыл, көбінесе тоғыз айдың орнына он екі айға созылады, студенттер әртүрлі жануарларға күтім жасайды. Клиникалық білім беру – дүниежүзіндегі көптеген ветеринариялық мектептердің оқу бағдарламаларының басты назары. 2005 жылы 104 жылдық тарихында алғаш рет Дублин университетінің Ветеринария бағдарламасы клиникалық тәжірибеге бағытталған дәріссіз соңғы жылды енгізді. Цюрих университетінің Ветеринариялық патология институты патологияны оқыту үшін кең клиникалық компоненті бар оқу бағдарламасын жүзеге асырды. Израиль, Испания, Чехия және Словакиядағы ветеринариялық мектептер де клиникалық білім беруге баса мән береді. Дегенмен, кейбір мектептер мен елдерде клиникалық оқыту шектеулі. Мысалы, Шри-Ланкада жақында ғана үй жануарларының саны көбейді, ветеринариялық білім мал денсаулығына бағытталған, ал клиникалық дағдыларға көңіл аз бөлінді. Эфиопияда клиникалық оқу орындары бар мектептердің саны аз, ал үкімет қолданыстағы колледждерді жақсартудың орнына, жаңа мектептер ашуға басымдық береді. Алайда, көптеген ветеринариялық бағдарламалар студенттерге бітіргеннен кейін мамандануға мүмкіндік беретін қалаулы курстарды таңдауға рұқсат береді. Австралия, Канада, Ұлыбритания және АҚШ-тағы ветеринариялық мектептер «бағыт таңдау» жүйесін қолданады, студенттерден ветеринарияның қай саласында (үй жануарлары, ірі қара мал, жылқы, тағамдық өнімдер, құстар, жабайы жануарлар және қоғамдық денсаулық) жұмыс істеуді жоспарлап отырғаны сұралады. Бағыт таңдау мәселесі даулы болғанымен, АҚШ және Канаданың ветеринариялық мектептерінің шамамен 60 пайызы студенттерді толық немесе ішінара бағыт таңдауға бағыттайды, ал Солтүстік Американың кейбір ветеринариялық медициналық білім беру ұйымдары толық бағыт таңдауды қолдайды. Жақсы бағыт таңдау ветеринариялық дәрігерлерге олар бітірген саласында (немесе мамандығында) ғана жұмыс істеуге рұқсат беретін «шектеулі лицензия берумен» байланысты болуы керек деп саналады. Көптеген ветеринариялық мектептер студенттерді бітіргеннен кейін тағылымдамаға немесе ординатураға түсуді міндеттей бермейді, бірақ Канада, Еуропа және АҚШ-та кеңес беруге құқық алу үшін тағылымдама мен ординатура жиі қажет. Лекциялар мен жаттап оқу ветеринариялық білім берудегі ең көп қолданылатын оқыту әдістерінің бірі болып табылады. Аз дәрежеде нәтижеге негізделген білім беру, ашылу арқылы оқыту және зерттеуге негізделген оқыту да қолданылады. Проблемалық оқыту дамыған елдердегі, әсіресе Австралия, Канада, Жаңа Зеландия, АҚШ және Батыс Еуропадағы көптеген ветеринариялық мектептерде қабылданған. Соңғы жылдары біліктілікке негізделген оқыту тұжырымына көп көңіл бөлінді және бірнеше университеттер ветеринарияны оқыту бойынша оқу бағдарламаларын бейімдеп жатыр. Сонымен қатар, оқытушылардың жүйелі түрде кері байланыс беруінің маңыздылығы мойындалды және клиникалық ветеринариялық білім беруде клиникалық кездесу карталары сияқты құралдар енгізілуде.

Veterinary school curricula are not standardized, with programs lasting from three to six years. In the United States and Canada the program is generally four years long, usually after a four year pre vet undergraduate degree). For the first three years, students learn anatomy, physiology, histology, neuroanatomy, pharmacology, immunology, bacteriology, virology, pathology, parasitology, toxicology, herd health (also called population health), nutrition, radiography, and epidemiology. During the third year, students learn anesthesiology, diagnostics, surgery, ophthalmology, orthopedics, and dentistry. For the fourth year, often 12 months long instead of nine, students care for a wide range of animals. Clinical education is a focus of most veterinary school curricula worldwide. In 2005, for the first time in its 104 year history, the Veterinary Medicine Programme at University College Dublin instituted a lecture free final year focusing on clinical training. The Institute of Veterinary Pathology at the University of Zurich has implemented a curriculum for teaching pathology with an extensive clinical component. Veterinary schools in Israel, Spain, the Czech Republic, and Slovakia also emphasize clinical training. However, clinical training is limited in some schools and countries; In Sri Lanka, until recently there were few companion animals; veterinary education focused on herd health, with little attention to clinical skills. In Ethiopia few schools have clinical training facilities, and the government has prioritized opening more schools over improving existing colleges. However, most veterinary programs allow students to take elective courses which will enable them to specialize at graduation. Veterinary schools in Australia, Canada, the United Kingdom and the United States engage in "tracking", and students are asked which branch of veterinary medicine they intend to practice (such as companion animal, bovine, equine, food supply, avian, wildlife, and public health). Although tracking is controversial, about 60 percent of US and Canadian veterinary schools engage in full or partial tracking of students and there are calls for full tracking by some North American veterinary medical education organizations. It is argued that enhanced tracking should be linked to "limited licensure" of veterinarians to practice only in the species (or specialty) in which they were trained. Although very few veterinary schools require students to enroll in an internship or residency upon graduation, internships and residencies are often required for veterinarians seeking board certification in Canada, Europe and the US. Lectures and rote learning are two of the most common teaching methods in veterinary education. To a lesser degree, outcome based education, discovery learning, and inquiry based learning are also used. Problem based learning has been adopted in most veterinary schools in developed countries, particularly Australia, Canada, New Zealand, the United States, and Western Europe. In the last years, the concept of competency based teaching has been given a lot of attention and several universities teaching veterinary medicine are now adapting their curricula. Furthermore, the importance of institutionalized systematic teacher feedback has been recognized and tools such as clinical encounter cards are being implemented in clinical veterinary education.