Кіріспе

Фотометриялық өлшем. Жарықтық – берілген бағытта қозғалатын жарықтың бірлік ауданына шаққандағы жарық интенсивтілігінің фотометриялық өлшемі. Ол белгілі бір аудан арқылы өтетін, одан шығатын немесе одан шағылысатын жарықтың мөлшерін сипаттайды және белгілі бір кеңістіктік бұрышқа түседі. Спектрлік жарқыраудан жарықтыққа айналдыру процедурасы CIE және ISO стандарттарымен реттеледі. Көзге көрінетін жарықтық – объективті жарықтық өлшемінің субъективті сезімі (осы контрасттың маңыздылығын қараңыз). Жарықтықтың СИ бірлігі – бір шаршы метрге кандела (кд/м²). Осы бірлік үшін СИ емес атау – нит. Сантиметр-грамм-секунд жүйесіндегі (СИ жүйесінен бұрын қолданылған) бірлік – стильб, ол бір шаршы сантиметрге бір канделаға тең немесе 10 ккд/м².

Сипаттама

Жарық көбінесе жалпақ, диффузды беттерден сәуле шығару немесе шағылысу сипаттамасы үшін қолданылады. Жарық деңгейі – адам көзінің белгілі бір бұрыштан қарағанда, нақты беттен қанша жарық қуатын анықтай алатынын көрсетеді. Осылайша, жарық – беттің қаншалықты жарқырауының көрсеткіші. Бұл жағдайда, қызығушылық тудыратын кеңістіктік бұрыш – көздің қарамағымен шектелген кеңістіктік бұрыш. Жарық видеоиндустрияда дисплейлердің жарықтығын сипаттау үшін қолданылады. Типик компьютер дисплейі 50-ден астам жарық шығарады. Күннің жарықтығы түскі уақытта шамамен 1.6-ға жетеді. Жарық геометриялық оптикада өзгермейді. Яғни, идеалды оптикалық жүйеде шығыстағы жарық кіріс жарығымен бірдей болады. Нақты, пассивті оптикалық жүйелерде шығыс жарықтығы кіріс жарықтығынан артық болмайды. Мысалы, егер линзаны қолданып, бастапқы нысаннан кіші сурет жасалса, жарық қуаты кішірек аумаққа шоғырланады, демек суреттегі жарықтандыру жоғарылайды. Алайда, сурет жазықтығындағы жарық үлкен кеңістіктік бұрышты толтырады, сондықтан линзада жоғалту болмаса, жарық деңгейі сол күйінде қалады. Сурет ешқашан бастапқы нысаннан "жарқырауырақ" бола алмайды.

Денсаулыққа әсері

Көздің жоғары жарыққа ұшырауы торлы қабықты зақымдауы мүмкін. Зақымдану торлы қабықтың жергілікті қызуынан туындауы мүмкін. Фотохимиялық әсерлер де, әсіресе қысқа толқын ұзындығында, зақымдануға себеп болуы мүмкін. IEC 60825 сериясы лазерлердің көздерге тигізетін әсеріне қатысты қауіпсіздік бойынша нұсқаулар береді, олар жоғары жарық көздері болып табылады. IEC 62471 сериясы шамдар мен шам жүйелерінің, оның ішінде шамдардың фотобиологиялық қауіпсіздігін бағалауға арналған нұсқаулар береді. Атап айтқанда, ол 200-ден 3000-ға дейінгі толқын ұзындығы диапазонындағы барлық электр қуатымен жұмыс істейтін, кең спектрлі оптикалық сәулелену көздерінен – LED-терді қоса, бірақ лазерлерді есепке алмай – туындайтын фотобиологиялық қауіптерді бағалау және басқару үшін рұқсат етілген экспозиция деңгейлерін, анықтамалық өлшеу әдісін және жіктеу жүйесін белгілейді. Бұл стандарт Халықаралық жарықтандыру комиссиясы (CIE) S 009:2002 стандарты ретінде әзірленген.

Жарықтық өлшегіш

Жарықтық өлшегіш – жарықтықты нақты бір бағытта және нақты бір кеңістік бұрышымен өлшейтін фотометрияда қолданылатын құрал. Ең қарапайым құралдар жарықтықты бір бағытта ғана өлшейді, ал бейнелік жарықтық өлшегіштер жарықтықты сандық камера түсті суреттерді жазатын сияқты өлшейді.

Бірліктер

Кандела шаршы метрге шаққандағы жарықтылықтан өзге, жарықтылықты өлшеу үшін әр түрлі бірліктер пайдаланылған.