Кіріспе
Маркандея – индуистік әдебиетте кездесетін риши (ақылман). Ол ақылман Мриканда мен оның әйелі Манасвинидің ұлы. Маркандейя Пурана (индуизмдегі он сегіз Махапурананың бірі) осы ақылманға жатқызылады және Маркандейя мен Джаймини есімді ақылман арасындағы әңгімеден тұрады. "Бхагавата Пурана" кітабының бірнеше тарауы оның сөздері мен дұғаларына арналған. Ол "Махабхарата" еңбегінде де еске алынады. Маркандейя барлық басты индуистік дәстүрлерде құрметтеледі.
Markandeya is a rishi (sage) featured in Hindu literature. He is the son of the sage Mrikanda and his wife, Manasvini. The Markandeya Purana (one of the eighteen Mahāpurāṇas in Hinduism), attributed to the sage, comprises a dialogue between Markandeya and a sage called Jaimini. A number of chapters in the Bhagavata Purana are dedicated to his conversations and prayers. He is also mentioned in the Mahabharata. Markandeya is venerated within all mainstream Hindu traditions.
Қалантака-Шиваның құтқаруы
Бір аңыз Шиваның Маркандейді өлімнің жекеленген бейнесі – Ямадан қалай қорғағанын айтады. Мүсіре Мриканда жылдар бойы Шиваны қанағаттандыру үшін аскетизм жасады және одан ұл сұрады. Құдай оған ізгілік пен адалдығымен өмір бойы аз өмір сүретін немесе ақылы нашар немесе зұлым болып, ұзақ өмір сүретін ұлдың біреуін таңдау мүмкіндігін ұсынды. Мриканда біріншісін таңдады және үлгілі ұл Маркандейямен жарылқады, оның он алты жасында өлуі тағдырланған еді. Маркандейя Веда мен Шастраларды меңгерді және Шиваның ұлы жақтасы болды. Он алты жасқа толуға азда қалғанда қайғылы ата-анасынан тағдыры туралы естіп, ол қатаң аскетизмге кірісті. Өлімі келер күні ол Шиваға линг формасында ғибадат етуді жалғастырды. Өлім құдайы Яманың елшілері оның өмірін ала алмады, өйткені Шиваға деген берілгендігі оны олардан қорғады. Яма Маркандейдің өмірін алу үшін жеке келді, тіпті ақылды адам линганы құшақтап, көмек сұрап жылады. Яма жас ақылдының мойнына есілді, ол лингті де қамтып алды. Ашуланған Шива лингтен шығып, өзінің жақтасын құтқару үшін Ямаға шабуыл жасады. Яманы өлтіргеннен кейін Шива оны девалардың тілегімен, Маркандейдің мәңгілік он алты жаста қалуы шартымен қайта тірілтті. Осы ісі үшін Шива калантака (уақыт пен өлімді жоятын) деген лақап атты.
Пралайяның көрінісі
Бхагавата Пуранада Маркандейдің алты манванатара (Ману дәуірі) бойы Вишнуға құлшылық еткені айтылады. Дананың қабілетіне қорқыныш білген Индра бірнеше апсараларға, гандхарваларға және махаббат құдайы Камадеваға оның аскетикалық тәжірибасын бұзуды тапсырды. Аспан әлемінен келгендер Пұшпабхадра өзенінің жағасында, Гималай тауында орналасқан дананың отырған жеріне сапар шекті. Әндерімен, билерімен және оларды азғыру әрекеттерімен де дананың назары аумай, олар қашып кетті. Маркандейге әсер еткен Вишну оның алдына Нара-Нараяна ағайындыларының бейнесінде пайда болды. Маркандей ағайындыларды мақтап, Вишнудың майясын (іллюзиясын) көруді сұрады, және оған рұқсат берілді. Бір күні кешке дұға оқып жатқанда, Маркандей пралаяны – ғаламның жойылуын көріп, аян алды. Үлкен су тасқыны жерді жауып, барлық тіршілік иелерін құртты, және дана су астында қалған жалғыз тірі жан болып қалды. Ағынмен бірге келе жатқанда, дана банан ағашын көрді, оның бір тармағында жапырақ үстінде керемет сәби отырғанын байқады. Маркандей оның таңғажайып бейнесіне таң қалды. Сәбинің түріне кіріп, ол бүкіл ғаламды, ғасырлардың өтуін, барлық тіршілік иелерін және тіпті өзінің отырған жерін де көрді. Баланың бейнесінен шығып, пралая көрінісіне оралған дана, ол Вишну екенін біліп, оны құшақтауға тырысты. Сәби жоғалып кетті, және майя таратылды, Маркандей өз отырған жеріне қайта оралды. Маркандей Вишнуды мақтап жатқанда, Шива мен Парвати дананың алдына келді, және ол оларды мадақтады. Данаға риза болған Шива оған сыйлық берді. Дана Вишну мен Шиваның ізбасарларына бата тіледі. Шива осы тілегін қабылдап, Маркандейдің де өлмейтін болады, үлкен діни сауапқа ие болады және Пурананың авторы болады деп жариялады.
Құрмет
Бүгінде Маркандейя тиртасы, онда Маркандейя Пурана жазылған деп есептеледі, Уттаракханд штатының Уттаркаши ауданындағы Ямунотри қасиетті орнына қадам сапар маршрутында орналасқан. Шиваның Маркандейяны құтқару туралы аңыз Каитидегі Гомати өзенінің жағасында болған деп айтылады. Осы орында Маркандейя Махадева ғибадатханасы деп белгілі ежелгі храм тұрғызылған. Басқа бір дерек бойынша, бұл оқиға Кераладағы Трипрангоде Шива храмында болған, онда Маркандейя Ямадан қашу үшін храмдағы Шива лингасына қашқан. Тағы бір дерек көзі бұл оқиға Махараштра штатының Бид ауданындағы Парли Вайжнат Жотирлингасында орын алғанын мәлімдейді. Сондай-ақ, бұл оқиға Тамил Надудағы екі храмның бірінде – Тхирккадайюр немесе Тхируванмиюрде болған деген сенім де бар.