Кіріспе
Сан-Бенедетто-дель-Тронто – Италиядағы Марке аймағындағы қала және коммуна. 100 000 тұрғыны бар қалалық аймақтың бөлігі болып табылады және Адриатика теңізі жағалауындағы ең тығыз бейіттелген аймақтардың бірі. Асколи Пикено провинциясының халқы ең көп қаласы, 2023 жылғы желтоқсан айына қарай 47 034 адам тұрады.
San Benedetto del Tronto is a city and comune in Marche, Italy. Part of an urban area with 100,000 inhabitants, it is one of the most densely populated areas along the Adriatic Sea coast. It is the most populated city in Province of Ascoli Piceno, with 47,034 (Decembre 2023).
География
Сан-Бенедетто-дель-Тронто Адриатика теңізінің жағасында орналасқан және Асколи-Пикенодан шамамен 28 км шығысқа қарай жатыр. Бұл Марке аймағының ең оңтүстік жағалау қаласы. Әкімшілік аумағы 25,41 км² жерді алып жатыр және жағалау төбесінің пішінін қалыптастырады, "Барателле" контрадасында теңіз деңгейінен 0-ден 282 метрге дейінгі биіктікте. Ол орталық Адриатика теңізінің жағалауы бойында 9,3 км-ге созылады, оның 1,7 км "Сентина" қорғалатын табиғи аймағында орналасқан. Қаланың ежелгі ядросы ("жоғарғы ел" немесе Самбендетте диалектінде "su dèntrë") теңізден көп алыс емес төбеде жатыр, ал оның етегінде "Кеңес" деп аталатын жаңа ауданның бастапқы қонысы қалыптасқан. Бұл жерден Альбула өзені ағып өтеді және жылдар бойы оңтүстікке қарай Тронто өзеніне дейін кеңейеді, Порто-д'Асколи елді мекенін қосады, ал солтүстікте Гроттаммаре қаласының Ишия ауданымен бірігіп, Тезиноға дейін созылатын біртұтас қалалық агломерацияны құрайды. Оңтүстік-батысқа қарай Тронто өзенінің жағалауымен Centobuchi, Monteprandone-ның бір бөлігімен (frazione) бірігеді. Әкімшілік аудан Acquaviva Picena, Grottammare, Martinsicuro (TE) және Monteprandone қалаларымен шектеседі. Сан-Бенедетто-дель-Тронто муниципалитеті және оның көршілес муниципалитеттері – Grottammare, Acquaviva Picena, Monteprandone, Colonnella және Martinsicuro – біртұтас қалалық құрылымды құрайды, олардың арасында үзіліс жоқ. Бұл агломерация соғыстан кейінгі кезеңнен бастап қазіргі күнге дейін үлкен және тұрақты дамуды бастан кешірді: 1951 жылы 47 337 тұрғыны болса, 1971 жылы 70 140, 2007 жылы 96 012, ал 2010 жылдың шілдесінде 100 611 адам 125 км² аумаққа таралып, халық тығыздығы 805 адам/км² құрады. Дегенмен, Сан-Бенедетто-дель-Тронтоның метрополиялық аймағы (немесе аймағы), жолаушылар ағынына негізделген және "Функционалдық қалалық аймақтар" (FUR) әдістемесімен анықталған, одан да кең. Бұл әдістеме бойынша, оған кем дегенде 10% жұмыспен қамту деңгейі бар барлық көршілес муниципалитеттер метрополиялық орталыққа қосылуы керек. Осылайша, Сан-Бенедетто-дель-Тронтоның метрополиялық аймағында 175 818 адам тұрады, олар қаладан 15 км радиустағы 23 муниципалитетке (Martinsicuro, Grottammare, Alba Adriatica, Monteprandone және Tortoreto қалаларының ішінде) 472 км² аумақта таралып, халық тығыздығы 366 адам/км² құрайды.
Климат
Сан-Бенедеттода Жерорта теңізіне тән, ерекше қолайлы климат орналасқан. Қысы орташа түрде жылы болады (маусымдық орташа температура шамамен 7 °C), жаңбырлы, бірақ қар да жиі жауады, кейде қаланы орташа қалыңдықпен жабады. Мұндай құбылысқа Балқаннан суық ауа әкелетін Ион теңізіндегі белсенді төмен қысымдық аймақ ықпал етеді. Желтоқсан мен ақпан аралығында "sambendettese" жағалауы, Адриатика жағалауының баршасы сияқты, солтүстік-шығыстан немесе шығыстан соғатын Буран – Шығыс Еуропа жазығының әдеттегі желінің әсеріне түседі. Бұл жағалауда қардың жинақталуына және суыққа себеп болады. 1956 жылдың 12 наурызындағы қар және оған ілескен суық толқын ерекше маңызды метеорологиялық оқиға болды, ол "невóне" деп аталды. 1985 және 1986 жылдардың қаңтарындағы, сондай-ақ 2012, 2018 жылдардағы қар жауған оқиғалар да маңызды болды. Жазы ыстық, бірақ аптап емес (маусымдық орташа температура шамамен 23 °C), сирек жазда 32 °C-тан аспайды. Жылдық орташа температура шамамен 15 °C, ал жауын-шашын мөлшері әдетте 700-800 мм аралығында болады.
Тарих
Сан-Бенедетто-дель-Тронто – Рим императоры Диоклетиан билігінде Купрада туған шейіт және сарбаз. Біраз уақыттан кейін, 313 жылы Константиннің жарлығынан соң, бірқатар сенушілер оның қабірінің маңына шағын шіркеу салды. Осы күннен бастап Сан-Бенедетто жергілікті халық арасында жоғары құрметке ие болды. Кейін ол шығысқа қараған апсидасы және батысқа қараған кіреберісі бар кішкентай шіркеу салдырды, бұл ерте христиан дәстүріне сәйкес келеді, онда күн шығатын шығыс және күннің тууы Мәсіхтің қайта тірілуін символдайды. Тарихшылар археологиялық жағдайлардың римдік тегін көрсетіп, Сан-Бенедеттоны Альбула өзенінің оң жағалауындағы ежелгі Альба-Пикена қаласымен байланыстырады. Ауылдың атын бірінші рет көрсететін құжат 998 жылға жатады. Бұл құжат SS Винсент пен Анастасийдің пайдасына инвестиция жасау туралы акті болды, Фермо епископы Хуберт Acquaviva Piceno аумағында. Құжатта қалаға қатысты "Pede sive terra et silva Sancti Benedicti" деген тіркес бар. 1211 жылы император Отто IV Фермо қаласына Тронто өзенінен Потенца өзеніне дейінгі аумақтарды сыйлады. 1245 жылы император Фредерик II Асколи Пикеноға Рагнола және Тронто өзендері арасындағы жағалау учаскесін бекітілген порт құру үшін берді. Келесі жылдары Асколи мен Фермо арасында даулар туды. 1478 жылы қала халқының көп бөлігін құртқан оба эпидемиясы болды. Сан-Бенедеттоға Романьядан келген босқындар қоныстанғанға дейін аймақ дерлік толық бос қалды, оларға жер жалға берілді. 16-дан 19-ғасырға дейін түріктер қалаға бірнеше рет шабуыл жасады, теңізшілерді тұтқынға алып, оларды құлдыққа салды. 1650 жылдан бастап қалалық орталық қала қабырғаларының шегінен тысқары қарай кеңейді. 1754 жылы алғашқы теңіз жағалаундағы Сант-Антонио да Падова және Марина елді мекендері құрылды. 1860 жылы "Cacciatori delle Alpi" қаланы шіркеу билігінен босатты. Сан-Бенедеттоға "дель Тронто" деген атауды берген Корольдік жарлық 1896 жылы жарық көрді. 1936 жылы Порто-д'Асколи ауылы Сан-Бенедетто-дель-Тронто қаласының құрамына енді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала 144 әуе шабуылына және 6 теңіз бомбалауына ұшырады. Соғыс аяқталғаннан кейін қаланың экономикасы мен бизнесі гүлденді. Балық аулау жергілікті экономиканың маңызды бөлігіне айналды және 1960-1970 жылдары қала ең ірі ұлттық балық аулау порттарының біріне айналды. Соғыстан кейін Сан-Бенедетто Адриатика теңізінің жағалауындағы танымал туристік орынға айналды.
Гуальтьери мұнарасы
Гуальтьери мұнарасы (Торрионе) – Сан-Бенедетто-Альта деп аталатын қаланың ең биік және ең көне бөлігінде орналасқан 12-13 ғасырларда салынған ескі обсерватория. Мұнара биік және қаланың толық панорамасын ашады.
Балықшыға арналған ескерткіш
Бұл мүсін, портың оңтүстік догына (айлағына) қосылған жерде орналасқан және дауыл кезінде балықшылардың тұрмысын бейнелейді. Теңіз үстіндегі тұманның қаупін ескерту үшін олар керней тартқан. Бұл мүсін Гроттамарелік суретші Клето Каппонидің туындысы.
Жонатанның кесенесі
1986 жылы суретші Марио Лупо жасаған, Ричард Бахтың кітабының басты кейіпкері – Джонатан Ливингстон шағаласына арналған монумент оңтүстік пирс бойындағы серуендеу жолында орналасқан, бұл жол "Джонатан жолы" деп аталды. 10 метрлік бұл туынды көк түсті дөңгелек ішінде шағалақтар мен судың өмірін бейнелейді. Ол теңізшілерге тән жомарт еңбекқорлық пен жарасымдылықтың символы, олар кедергілер мен қиындықтарды үнсіз жеңіп өтетін халық.
Теңіз мұражайы
"Polo del Mare" мұражай кешені бес бөлімнен тұрады: "Аугусто Каприотти" Балық мұражайы, Амфора мұражайы, Марке теңіз өркениеті мұражайы, Труентинум антиквариумы және Теңіз суреттері галереясы. Бірінші төрт бөлім көтерме балық базары аумағында орналасқан. Ал Теңіз суреттері галереясы (Pinacoteca del Mare) Пьяцентини сарайының ішінде орналасқан.
"Аугусто Каприотти" балық мұражайы
Бұл Пикено аймағындағы ең маңызды мұражайлардың бірі. 1956 жылы ашылған, көрнекті самбенедес ғалымы Аугусто Каприоттидің есімімен аталатын мұражайда қазір балықтар, шаяңқылар, моллюскалар, киттер, эхинодермалар, коэлентераттар және қазба жәндіктерге бөлінген 9000-нан астам экспонат бар. Сондай-ақ, кітапханада 1000-нан астам томдық кітаптар, оның ішінде тарихи және ғылыми құндылығы бар сирек мәтіндер сақталған. Құрылыс кезінде пропорционалды емес деп есептелген бұл жағажай жолының жалпы ені 30 метрге жетеді. Ол орталық Viale Moretti көшесінің соңындағы Giorgini айналымынан (ротондадан) басталып, теңіздің үнемі кеңеюіне байланысты судың шегінуінен туындаған салдарда, теңіз жағалауынан қашықтау орналасқан. Жалпы ұзындығы шамамен 6 км болатын бұл жол Порто-д'Асколидегі Salvo D'Acquisto айналымында аяқталады. Оның бойында жасыл желекшелі бақтар, қарағайлы орман, теннис корттары, мұз айдыны және "Palazzina Azzurra" ғимараты орналасқан. Бұл ғимарат қаланың жергілікті тарихшысының кеңсесі ретінде пайдаланылады және Альбула өзенінің сағасында, оңтүстігіндегі ең танымал туристік аймақта орналасқан. Аталған аймақта бір жағынан жағажайлық курорттар, екінші жағынан виллалар мен қонақүйлер бой көтеріп тұр. Жағажайдың ерекшелігі – қаланың символына айналған пальма ағаштарының (негізінен Phoenix canariensis және Phoenix sylvestris) көптігі (қазіргі таңда мемлекеттік және жеке бақтарда, қалалық даңғылдар бойында әртүрлі түрлерінен 8000-ге жуық пальма ағашы өседі). Осының нәтижесінде туристік компания Riviera delle Palme деген атқа ие болды. 2001 жылы Cupra Marittima қаласына солтүстікке, ал Порто-д'Асколи қаласына оңтүстікке қарай созылатын велосипед жолы құрылысы аяқталды. Жағажайдың оңтүстік бөлігі әр түрлі уақытта жаңарту жұмыстарынан өтті. 2004 жылы оңтүстік жағажайдың бірінші бөлігін жаңғыртуға бағытталған толыққанды қайта құру жұмыстары басталды. Осы аяда жаяу жүргіншілер аймағы мен велосипед жолы кеңейтілді. 2007 жылы екінші бөлігі пайдалануға берілді. Велосипед жолы Ciclovia Adriatica деп аталатын ірі жобаның бір бөлігі болып табылады. Аталған жоба аяқталғаннан кейін Адриатика теңізінің барлық жағалауын байланыстырады. Жаяу жүргіншілер аймағы мен велосипед жолынан басқа, "тақырыптық бақтар", "оазистер" де бар: құрғақ бақ, ылғалды бақ, пальма бақ, гүл бақ, Жерорта теңізі флорасының бағы. Таңдалған материалдар жағажайдың жаңа мақсатына сәйкес келеді, осылайша бұл нысандар теңіз жағасындағы табиғи кеңістіктерге ұқсас болып көрінеді, олар көрініс тамашалау үшін немесе тікелей жағажайға түсу үшін тоқтауға ыңғайлы. Қала әкімдігінің ресми сайтында жаңа жағажайдың суреттерін тамашалауға және виртуалды тур жасауға болады. 2016 жылы "Palazzo Las Vegas" ғимаратынан Альбула өзеніне дейін созылатын, шамамен 2 км-ге созылған солтүстік жағалауды қайта жаңарту жұмыстары басталды.
Ривьера делле Пальме
"Ривьера делле Пальме" – Сан-Бенедетто-дель-Тронто қаласында орналасқан жағажай. 1998 жылдан бері жыл сайын "Көк ту" белгісімен марапатталады. "Көк ту" – бұл Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі білім беру қорының экологиялық стандарттарына сай келетін жағажайлар мен мариналарға берілетін сертификат. Осы оқиғалармен қатар, кеме жасау, қамыс өңдеу, кабель және желілер құрылысы, кеме жөндеу шеберханалары, кемедегі құрал-жабдықтар, балық сату (Сан-Бенедетто Италиядағы ең ірі балық сауда орталығына ие), балық тасымалы үшін салқындату тізбектері сияқты теңіз шаруашылығымен тікелей байланысты басқа да салаларда жаңарулар мен дамулар болды. Бұл сала үздіксіз төмендеп бара жатқанмен, Сан-Бенедетто-дель-Тронто ауланған балық мөлшері және балық аулау кемелерінің саны бойынша Мазара-дель-Валлодан кейінгі Италияның екінші порты және Италиядағы ірі балық нарықтарының бірі екенін ескеретін болсақ, жергілікті экономиканың маңызды күші болып табылады. Сонымен қатар, барлық байланысты салалар, ең бастысы – балық сатуды қолдау үшін құрылған, бірақ қазір негізінен жеміс-жидектермен айналысатын дамыған консерві өнеркәсібі де ескерілуі керек. Сан-Бенедетто-дель-Тронтода теңіз балықшылары үшін кәсіптік білім беру орталығы да бар.
Туризм
Туризм қаланың ең маңызды табысын құрайды. Сан-Бенедетто ХХ ғасырдың басында-ақ танымал теңіз жағалауы курорты ретінде беделді болды. Алпысыншы жылдардың екінші жартысынан бастап, ол Марке аймағындағы туристер саны бойынша бірінші бағытқа айналды. Ол Еуропалық қауымдастықтың «Көк туын» алды және ұлттық деңгейде ғана емес, сонымен қатар халықаралық деңгейде беделді имиджін нығайтуға және дамытуға инвестиция салады. Бұл имидж шамамен он жыл бойы «Ривьера делле Пальме» таңбасымен көрсетіліп келеді, бұл атау бір туризмді ілгерілету компаниясының аясында Асколи Пикено провинциясының оңтүстік бөлігімен шектесетін Гроттаммаре және Купра Маритима қалаларын, сондай-ақ Сан-Бенедетто ауданындағы Офида, Монтепранон, Аквавива Пикена, Рипатрансоне және Лацио облысының Аккумоли муниципалитетін (2008 жылы консорциумға қосылған) біріктіреді.
Жергілікті әдеттегі тағамдар
Сан-Бенедетто шын мәнінде "Бродетто alla sambenedettese" балық сорпасының туған жері. Бұл рецепт басқаларынан болгар бұрышы мен сірке суы қосылуымен ерекшеленеді. Жергілікті тұрғындардың айтуынша, ол "балықшылар пайда болғаннан бері" бар.
Ішімдіктер
Алкогольге қатысты, Асколи Пикено провинциясының барлық аймағы Россо Пикено Супериоре, Фалерио, Россо Пикено, Пассерина, Вино кото және Сан-Бенедетто-дель-Тронто балықшыларының ежелгі рецепті бойынша дайындалатын Il Caffè del Marinaio өндірісімен әйгілі.
Автомобиль жолдары
A14 (Болонья – Таранто) тас жолы, Сан-Бенедетто – Асколи-Пичено оңтүстік шығысынан бастап, Гроттамаре солтүстік жағындағы шығысынан бастап. Римнен A24 (Рим – Л’Аквила) тас жолымен соңына дейін, содан кейін Джулиановаға дейін A14 тас жолына жеткенше жалғастырыңыз: Флоренциядан A1 тас жолының Вальдичиана шығысынан шығып, Перуджа – Фолиньо, Мучча, Мачерата – Чивитанова-Марке, Сан-Бенедетто-дель-Тронто тас жолдарымен жүріңіз. Флоренциядан басқа маршрут – Орте төлемақы станциясынан шығып, Терни, Фолиньо, Сибиллини таулары мен Анконаны кесіп өтетін тас жолдармен жалғастыруға болады.
Темір жол
Сан-Бенедетто-дель-Тронто теміржол стансасы Милан, Болонья, Анкона, Лечче және Рим, сондай-ақ Фальконара-Мариттима және Анкона қалаларына қатынайтын желілермен байланысты.
Автобус
Сан-Бенедетто-дель-Тронтоны орталықтың ірі қалаларымен байланыстыратын бірнеше аймақтық автобус компаниялары бар, оның ішінде Риммен (Рим Марке бағыттары және Старт).
Әуежай
Ең жақын әуежайлар – Марке әуежайы (Раффаэлло Санцио, Анкона-Фальконара) және Пескара қаласындағы Абруццо әуежайы.
Кеме
Ең жақын порт Анконада.
Велосипедтік жолдар
Қалада көптеген велосипед жолдары бар, сондықтан оны солтүстіктен (Grottammare велосипед жолымен байланысы бар жерден) оңтүстікке дейін (Сентина паркіне еніп) үзіліссіз жалғастыруға болады. 2001 жылдан 2010 жылға дейін Купра-Маритимаға дейінгі бөлік, ұзақ Жасыл Адриатика дәлізін кеңейту арқылы аяқталды. Алдағы жылдары Tronto өзенінің үстінен көпір салу жоспарлануда, бұл Сентина ішіндегі велосипед жолын Martinsicuro (TE) қаласының жағалау жолымен байланыстыруға мүмкіндік береді. Орталық теміржол стансасында және Сентина табиғи қорығында туристер мен тұрғындар үшін C'entro in Bici деп аталатын тегін велосипедтерді ортақ пайдалану жүйесі бар. Сан-Бенедетто-дель-Тронто велосипед жолы Жасыл Адриатика дәлізінің бір бөлігі болып табылады, бұл велосипед жолы Адриатика теңізінің жағалауымен созылып, Эмилия-Романьядан Апулияға дейінгі бес облыстан өтеді. Ciclovia Adriatica-дан (Сентина аймақтық табиғи қорығының жанында) Ciclovia Salaria тармақталады – бұл велосипед жолы аяқталғаннан кейін Адриатика жағалауын Риммен және Тиррен жағалауымен (Остияға дейін) жалғастырады, ежелгі Via Salaria жолымен жақыннан өтеді.
Футбол
Сан-Бенедетто-дель-Тронто қаласында "S.S. Sambenedettese Calcio" футбол клубы орналасқан. Бұл команда бұрын Serie B лигасында өнер көрсеткен, қазіргі таңда Lega Pro лигасында ойнап жатыр.
Жағажайлық футбол
Sambenedettese Beach Soccer компаниясы Италия жағажай футбол чемпионатының Серия А-сын ұйымдастырады. Ол мыналарды жеңіп алды: 2014 және 2017 жылдары «Скудетто», 2013 және 2017 жылдары Италия кубогы, 2014, 2015 және 2017 жылдары Суперкубок.
Велоспорт
Наурыз айында қалада Тиррено-Адриатика велосипед жарысының финалдық кезеңі аяқталады.
Теннис
Сан-Бенедетто қаласы шілде айында әлемнің ең жақсы теннисшілерін қызықтыратын Сан-Бенедетто теннис кубогын (Challenger Tour турнирі) қабылдайды.
Коньки тебу
2010 жылы муниципалитет Еуропалық жылдам коньки жарысын қабылдады; 2011 жылы Италия чемпионаты өтті.