Кіріспе

C мажордағы Токката, Адажио және Фуга (BWV 564) – Иоганн Себастьян Бахтың органға арналған шығармасы. Бахтың көптеген басқа орган туындылары сияқты, оның қолжазба нотасы сақталмаған. Ең ерте қолжазба көшірмелері шамамен 1719–1727 жылдары жасалған. Бұл көшірмелердегі шығарма атауы, сол заманғы орган әдебиетіне сәйкес, қарапайым ғана C мажордағы Токката деп берілген (немесе дәлірек айтқанда, бір деректе Toccata ped: ex C, ал екіншісінде Toccata ex C pedaliter, міндетті педаль партиясына сілтеме жасап). Бұл шығарма ерте туынды, шамамен Ваймар кезеңінің ортасы мен соңында, яғни 1710–1717 жылдары жазылған. Ол сол шамада жазылған басқа токкаталармен, мысалы BWV 538, BWV 540 және тағы да басқаларымен ұқсастықтарды бөліседі: бәрі де концерттік стиль мен форманың ықпалын көрсетеді.

Токта

Жұмыстың басталуы ескі прелюдия түрінің жаңартылған және кеңейтілген нұсқасымен, одан кейін қолмен орындалатын пассажжо, педаль солосы және мотивтік контрапунктілік бөліммен басталады. Бахтың BWV 564-ті ашатын ұзартылған пассажжо Батштеттің прелюдияларынан шабыттанған болуы мүмкін; риторикалық үзілістер мен тоникаға оралулар, сондай-ақ жалғыз педаль ноталары да ескі дәстүрдің бір бөлігі. Дегенмен, келесі педаль солосы органдық әдебиетте бірегей: ол Бахтың үлгілерінен (Бакстехуде, Бём және т.б.) немесе оның ертерек туындыларынан (мысалы, BWV 549-дағы педаль солосы) асып түсетін ең ұзын педальдік кіріспе болып табылады. Одан кейінгі толық дауысты бөлім педаль солосында алғаш рет енгізілген мотивтерді дамытады. Әртүрлі ғалымдар осы бірінші бөлімнің құрылысы концертті еске түсіретінін атап өтті, егер ашылу кезеңіндегі қолмен орындалатын және педальдік бөлімдерді «соло», ал жабылу кезеңіндегі контрапунктілік бөлімді «тутти» деп қарасақ. Адажио – Бахтың ерте туындыларына тән қысқа фразалардан тұратын, толықтырылған континуо партиясы ретінде қарастырылатын мелодия. Музыка Джузеппе Тореллидің до мажордағы концерті Op. 8 No. 1-мен салыстырылды, бірақ Бахтың туындыларында бұл Адажио ерекше және оған теңдес жоқ. Көптеген неаполитандық сексті және квази-пиццикато педальдері итальяндық әсерді көрсетеді. Адажио үздіріссіз қысқа Граве бөліміне өтеді, ол итальяндық қатаңдық хроматикалық прогрессиялары арқылы, келесі аккордқа тоқтатылған кіші жетіліктердің бірнеше рет кеңейтілуімен тоникаға қайта оралады.

Фуга

Үшінші бөлім – 6/8 такт өлшемінде төрт дауысты фуга. Ол пермутациялық фугаларға тән қарсы тақырыпты қамтиды, бұл тақырып ерекше жағдай ретінде, негізгі тақырыппен диалогқа түседі. Фуганың бірнеше ерекшеліктері Бах үшін осы шығарманың маңызды жетістік болғанын көрсетеді, әсіресе, ортаңғы кіріспелер медианта мен доминанттың доминантына дейін жететінін ескерсек. Бах үшін бұл ерекше, фугада эпизодтар өте аз, ал ең ұзыны – пьесаның коды, ол әртүрлі стильдегі бризе фигураларына негізделген.

Табысы мен транскрипциялары

BWV 564 Бахтың өмірінде де, одан кейін де көптеген композиторларға ықпал етті. Бахтың шәкірті Иоганн Людвиг Кребс C мажордағы "Прелюдия және фуга" шығармасында осы туындыны үлгі етіп алды (дегенмен, баяу бөлімін қоспады), ал 20-шы ғасырда Ферруччо Бусони BWV 564-тің фортепианоға арналған транскрипциясын жариялады (1900; сол автордың Бахтың көптеген транскрипцияларының бірі), және бұл шығарма Бусонидің 1920 жылғы фортепианоға арналған Токкатасына әсер етті. Адажио бөлігін Леопольд Стоковский симфониялық оркестр үшін жазды, ол 1927-1939 жылдар аралығында осы оркестрдің орындауында жазылды, оған Стоковский дирижерлік етті.

Танымал мәдениетте

Адажио 1934 жылғы Карлофф/Лугозидің "Қара мысық" фильміндегі зұлымдық ритуалдық көріністе орындалады.