Кіріспе

Құрсақ жүйке бағанасы омыртқасыздардың орталық жүйке жүйесінің маңызды құрылымы болып табылады. Ол омыртқалы жануарлардың жұлын бағанасымен функционалдық жағынан теңдес келеді. Құрсақ жүйке бағанасы мидан денеге және керісінше жүйке сигналдарын үйлестіреді, сезімдік ақпаратты қабылдап және қозғалыс реакцияларын біріктіреді.

Құрылымы

Кеуделік жүйке бағаны организмнің кеуделік ("қарын", арқаға қарама-қарсы) жазықтығы бойымен төмен қарай созылады. Ол жүйке тінінен құралған және мимен байланысты. Кеуделік жүйке бағанының нейрондары дене сегментінің әрқайсысы үшін сигналдарды өңдейтін нейромерлерге физикалық тұрғыдан ұйымдастырылған. Алдыңғы нейромерлер алдыңғы дене сегменттерін, мысалы, алдыңғы аяқтарды, ал артқы нейромерлер артқы дене сегменттерін, мысалы, артқы аяқтарды басқарады. Нейромерлер бойлық бағытта, алдыңғыдан артқыға қарай, жалғастырғыштар деп аталатын талшықты жүйке жолдары арқылы байланысқан. Кеуделік жүйке бағанының сол және оң жақтарына сәйкес келетін жартылай сегменттердің жұптары комиссуралар деп аталатын талшықты жолдармен көлденең байланысқан. Meara stichopi атты кішкентай құртта оның орнына екі арқалық жүйке бағаны бар.

Функция

Омыртқалы жануарлардың омыртқа миы сияқты, құрсақ жүйке бағанының қызметі – жүйке сигналдарын интеграциялау және тарату. Ол миға және одан ақпарат жіберетін жоғары және төмен бағытталған нейрондарды, денеге проекцияланып, бұлшықеттермен синапс құратын қозғалтқыш нейрондарды, денеден және қоршаған ортадан ақпарат алатын сезімтал нейрондардың аксондарын, сондай-ақ барлық осы нейрондардың жұмысын үйлестіретін аралық нейрондарды қамтиды.

Эволюция

Кеуделік жүйке бағаналары екі жақты симметриялы тіршілік иелерінің кейбір типтерінде кездеседі, әсіресе нематодалар, анелидтер және буынтұқымдыларда. Кеуделік жүйке бағаналары жәндіктерде жақсы зерттелген, барлық негізгі топтарды қамтитын 300-ден астам түрде сипатталған және ерекше морфологиялық әртүрлілікке ие. Көптеген жәндіктердің қарындық жүйке бағанасы физикалық жағынан бөлек сегменттік ганглиялардан тұратын, баспалдақ сияқты арқаннан тұрады. Ал Drosophila-да кеуде және ішкі нервтік сегменттер біріккен, ал бүкіл кеуделік жүйке бағанасы бір ганглион ретінде қарастырылады. Нейробластты оның тізімдегі орны, молекулалық экспрессия үлгісі және ол өндіретін алғашқы нейрондар жиынтығы бойынша бірегей анықтауға болады. Әрбір нейробласт екі гемилинеажға дамуға мүмкіндік береді: белсенді Notch сигналдануымен сипатталатын "A" гемилинеажы және белсенді Notch сигналдануы жоқ "B" гемилинеажы. Жеміс шыбынындағы D. melanogaster зерттеулері бір гемилинеажға жататын барлық нейрондардың бірдей негізгі нейротрансмиттерді бөліп шығаратынын көрсетеді. Engrailed – ұрықтық даму кезінде нейробластарды бөлу үшін frazzled генін реттеуге көмектесетін транскрипциялық фактор. Нейробластардың бөлінуі кеуделік жүйке бағанасының қалыптасуы мен дамуы үшін маңызды.