Кіріспе

Роднюс проликс – Шагастың ауруын тарататын негізгі вектор, Оңтүстік Американың солтүстігіндегі және Орталық Америкадағы орталық және жабайы популяцияларының болуына байланысты Шагастың паразитін таратуда маңызды рөл атқарады. Ол кең ауқымды экологиялық орталарда кездеседі, негізінен саванналарда және тау етегінде, теңіз деңгейінен биіктікте және температурасы аралығында. Жабайы Роднюс проликс, барлық Роднюс түрлері сияқты, көбінесе пальма ағаштарымен байланысты және құстар, кеміргіштер, торсыққандар, жалқаулар және бауырымен жорғалаушылар сияқты кең спектрлі жануарлармен қоректенеді. Бұл жәндіктің көмегімен сэр Винсент Вигглсворт жәндік гормондарын анықтаған. Ол өзі мен кейбір омыртқалы жануарлар – бөрікше маймылдар мен опоссумдар арасында транспозондардың таралуына қатысты. Роднюс проликс басқа триатомидтер сияқты "өбік жәндік" деп те аталады, себебі ол құрбандардың аузының маңынан қан соруға бейім.

Тарих

Родниус проликс 1915 жылы Венесуэладан әкелінген мысалдар Сан-Сальвадордағы ғылыми-зерттеу зертханасынан кездейсоқ қашып кеткеннен кейін Орталық Американың барлық аймағында орнықты. Ол үйлерге қоныстанды және көрші елдерге тарады, бұл, әдетте, саяхатшылармен кездейсоқ тасымалдану арқылы болды.

Өмірлік цикл

Құрттың бес личинкалық сатысы бар, олардың әрқайсысы арасында түлеу болады. Әр личинка сатысы бір үлкен қанды тамақ жейді, бұл 12–15 күннен кейін түлеу процесін қозғастырады. Вигглсворт мидың нейросекреторлық жасушалары гормон шығаруға жауап ретінде қанға проторацикотроптық гормонды (ПТТГ) бөліп шығаратынын көрсетті, осы гормон түлеуді бастайды. Бұдан әрі, аллата денелері ересекке ертерек дамуын болдырмайтын жас гормонды бөліп шығарады. Кез келген личинка сатысында бас бөлігін алып тастау ертерек ересекке айналуға себеп болады, ал бесінші личинка сатысында жас бас бөлігін имплантациялау алып алтыншы сатыдағы личинканы тудырады. Ересек құрт тамақтану кезінде жараға қосымша заттар, соның ішінде липокалиндер бөліп шығарады. Бұл липокалиндердің әр түрлі функциялары бар, оның ішінде аминдерді, әсіресе серотонинді, байланыстырып, иесінде тамырлардың тарылуын (және мүмкін қан ұюын) болдырмайды (Andersen et al., 2003). R. prolixus еркегінің көбею жүйесі төрт қосымша безден тұрады, олардың үшеуі сперматозоидтарды өндіруге, ал біреуі сперматофордан аналыққа сперматозоидтардың қозғалысына жауапты. Жұптасқаннан кейін сперматозоидтар аналықтың көбею жүйесі арқылы перистальтикалық толқындармен өтеді. Содан кейін аналық ұрықтануға дейін сперматозоидтарды сақтайды.