Кіріспе

Франциск III (;; 28 ақпан 1518 – 10 тамыз 1536) – Франция дофині және 1524 жылдан бастап Бретань герцогы. Франциск пен оның інісі Генрих Павия шайқасында тұтқынға алынған әкесі Франциск I үшін кепіл ретінде алысқан. Олар үш жыл бойы кепілде болды. 1532 жылы Бретань герцогы атанды, бұл Бретаньнің Франция Корольдігімен интеграциялануына ықпал етті. Франциск 10 тамыз 1536 жылы қайтыс болды, себебі туберкулез болуы мүмкін.

Өмір

Франциск Франция королі Франциск I және Бретань герцогинясы Клодтың тұңғыш ұлы болды. Әкесі Франциск туғанда: «Елестете алатын ең әдемі және күшті бала, оны тәрбиелеу өте оңай болады» деді. Анасы: «Патшаға айт, ол өзінен де сұлу» деді. Деффин 1519 жылғы 25 сәуірде Амбоаз қаласында крещениеден өтті. Франциск I Амбоазға әкелген Леонардо да Винчи безендіруді жобалады. Деффиннің қысқа ғұмырының ең көп зерттелген жағы – ол және оның інісі Генрих (кейін Францияның Генрих II) Испанияда кепіл ретінде өткізген уақыт. Патша Павия шайқасында (1525) ауыр жеңіліске ұшырап, император Карл V-нің тұтқынына айналды, бастапқыда Мадридтегі Алказарда. Оны босату үшін король Мадрид шартына (1526) қол қойды. Бірақ Франциск шартына сәйкес әрекет етуі үшін Карл патшаның екі үлкен ұлын өзінің орнына кепілге алуды талап етті. Франциск келісті. 1526 жылғы 15 наурызда Испания мен Франция шекарасында алмасу болды. Франциск шартынан дереу бас тартты, ал сегіз жасар деффин мен оның інісі Генрих келесі үш жылды Карл V-нің тұтқыны ретінде өткізді, бұл оларды өмір бойына жаралады. Испаниядағы тұтқындалған кезінде деффин өзінің агрессивті інісіне қарағанда тым сабырлы болды және «өзінің тұтқындалу себебін ақылға қонымды түрде қабылдады». Дегенмен, бұл тәжірибе оны біршама оқшаулап, қара киімге (испандықтарға ұқсас) бейімдеді және француздық емес, испандыққа жақын қарапайым мінез-құлық танытты.

Некелік келісімдер

Франция королінің тұңғыш ұлы және мұрагері Дофин әкесі үшін неке саясатының құралы болды. Дофин өмірі бойына әр түрлі ханшайымдарға құда түсу туралы келісімдер жасалды. Алғашқысы, ол нәресте кезінде, Англия королі Генрих VIII және Арагондық Екатеринаның қызы, төрт жасар Мэри Тюдорға (кейін Англияның Мэри I) жасалды; бұл келісім 1518 жылғы қазан айында қол қойылған ағылшын-француз одағының кепілі ретінде жасалған, бірақ 1521 жылы Мэри орнына V Карлға құда түсуге келісім болды.

Бретань герцогтігі

1524 жылы Дофин анасының қайтыс болуына байланысты Бретань герцогтығын мұраға алды, герцог Франциск III атанды, бірақ герцогтықтың билігі іс жүзінде француз тәжінің шенеуніктерінде болды. 1532 жылы бретондық депутаттармен көптеген келісімдерден кейін француз тәжіне талаптар қойылды. Дофин герцог және герцогтықтың иесі ретінде Реннеге келуі керек еді, король Францискқа оны пайдалану және басқару құқығы берілді, ал Франциямен біріккеннен кейін Дофин герцогтықтың құқықтары мен жеңілдіктерін сақтайтынына ант берді. Франциск бұл талаптарға келісіп, Бретань герцогтығын Францияға қосу туралы жарлыққа қол қойды. 1532 жылдың 14 тамызында Дофин Ренн соборында герцог Франсуа III болып тағы тағылды. Генрих 1547 жылы француз тәжіне мұрагер болғанда герцогтық пен тәж іс жүзінде біріктірілді, ал бретондық эстаттар бұған дейін герцогтықтың мұрагерлігін француз тәжіне байланыстырған еді.

Өлім

Франциск дофин 1536 жылы 10 тамызда Шато-де-Турнонда он сегіз жасында қайтыс болды. Оның өлімінің жағдайлары күмәнді көрінді, көптеген адамдар оны уланған деп санайды. Дегенмен, оның табиғи себептерден, мүмкін туберкулезден қайтыс болғанына көптеген дәлелдер бар. "Пре[с] д'Айна" алаңындағы теннис кортында теннис ойнағаннан кейін дофин су сұрады, оны хатшысы граф Монтекукколи әкелді. Франциск оны ішкеннен кейін бірнеше күннен кейін есінен танып, қайтыс болды. Екатерина де Медичидің сарайына әкелген Монтекукколиді Карл V-нің қызметінде болды деп айыптады, ал оның жатақханасын тінткенде удың түрлері туралы кітап табылды. Екатерина де Медичи улы заттар мен оккультизмге қызығушылық танытқандығы мәлім. Азаптау кезінде Монтекукколи дофинді уланғанын мойындады және жазаланды. Сот-медициналық ғылымның жоқ болған дәуірінде, жас және дені сау адам тамақтанған немесе су ішкеннен кейін қысқа уақыттан кейін қайтыс болса, улану күдік тудыратын. Өлімнен кейін уды анықтап, іздеу мүмкін болмағандықтан, ол жылдам, оңай және із жазылмастан жасалған кісі өлтіру түрі деп есептелді. Француз патшалық отбасында у арқылы саяси кісі өлтірудің тағы бірнеше күдікті жағдайлары болған.