Кіріспе
Gorgonops (γοργών "Горгон" және ὤψ "көз, бет", сөзбе-сөз "Горгон көзі" немесе "Горгон беті") - gorgonopsian терапсидтерінің жойылған туысы, және оның типтік туысы болып табылады. Горгонопс шамамен 260–254 миллион жыл бұрын, соңғы перм кезеңінде (Вучиапинг), қазіргі Оңтүстік Африка аумағында өмір сүрген.
Gorgonops (from Γοργών 'Gorgon' and ὤψ 'eye, face', literally 'Gorgon eye' or 'Gorgon face') is an extinct genus of gorgonopsian therapsid, of which it is the type genus. Gorgonops lived during the Late Permian (Wuchiapingian), about 260–254 million years ago in what is now South Africa.
Ашу тарихы
Типтік түрдің голотипі, Gorgonops torvus, алғашқы ашылған терапсидтердің бірі болды. Оны Ричард Оуэн сипаттаған, ол сонымен қатар алғашқы белгілі динозавр қазбаларының негізінде "Динозаврлар" атауын ұсынған. G. torvus 1890 жылы Ричард Лидеккер сипаттаған Gorgonopsidae тұқымдастығының типі ретінде де пайдаланылды. Бес жыл өткен соң, 1895 жылы Гарри Говьер Сили осы туысты пайдаланып, Горгонопсияның ірі кладасын құрды. Кейінірек көптеген түрлер мен туыстар анықталды, бірақ олардың көпшілігі кейін синонимдер екені анықталды. Gorgonops Tropidostoma және Cistecephalus жиынтық аймақтарының көп бөлігінен белгілі.
Сипаттама
Gorgonops – орташа өлшемді горгонопсия, түрлеріне қарай бас сүйегінің ұзындығы миллиметрге дейін болатын. Олардың дене ұзындығы мұрыннан құйрыққа дейін миллиметрге жететін. Горгонопс – соңғы перм кезеңінде Оңтүстік Африкадағы маңызды жыртқыштардың бірі болған. Үлкен тіс-дидарының арқасында, сол кездегі кейбір өсімдіктермен қоректенетін жануарлардың, әсіресе Pareiasaurus сияқты парейзаврлардың қалың терісін тесіп өтуде қиындық көрмеген болар еді. Тістерінен бөлек, Горгонопстың олжаға қарағанда басты артықшылығы – оның жартылай тік қозғалысы, сол кездегі көптеген жануарлардың кеңінен жайылып жүруімен салыстырғанда. Бұл энергияны тиімді пайдалануға мүмкіндік бергенімен қатар, Горгонопсқа салыстырмалы түрде жоғары жылдамдықпен қозғалуға да мүмкіндік берді.
Бас сүйегі
Дененің өлшеміне қарағанда, Горгонопстың бас сүйегі терең және жоғарыдан қарағанда үшбұрышты пішінге ие болған. Ең ерекше белгілері – төменгі жақтан сыртқа қарай ірі тістердің екі жуан (ұзын) тісі болды. Бұл тістерді қорғау үшін төменгі жақ сүйектері алдыңғы бөлігі артқы бөлігінен қалыңдап өскен. Бұл пішін ірі тістерді кездейсоқ зақымданудан сақтаған, және сүйек функциясы бойынша кенозой дәуіріндегі семсер тісті мысықтардың сүйек жақтауларына ұқсас болған.
Gorgonops torvus (Оуэн, 1876)
Типтік түр. Голотипі – Оңтүстік Африканың Форт-Бьюфорт қаласындағы Милденхоллста табылған толық емес және жалпақ бас сүйегі. Кейіннен тағы көптеген үлгілер табылды, барлығы Тропидостома және/немесе Цистецефалус жиынтық аймақтарынан (Tropidostoma and/or Cistecephalus Assemblage Zone). Бұл орташа өлшемді терапсид, бас сүйегінің ұзындығы шамамен 22 см. Ол басқа түрлерден ұзын тұмсығымен және бас сүйектерінің құрылысының ерекшеліктерімен ажыратылады. Алғашқыда қарапайым деп есептелген, бірақ шындығында (Сигоно Расселдің сөзіне сүйенсек) бұл топтың жоғары маманданған өкілі.
Жіктеу
Төменде Гебауэрдің 2007 жылғы филогенетикалық талдауынан алынған кладограмма келтірілген.