Кіріспе

Жапон суретшісі (1875–1949)

Уэмура Шоэн (上村 松園) – Мэйдзи, Тайшо және ерте Шова кезеңдеріндегі жапон суретшісінің псевдонимі. Оның нағыз аты Уэмура Цуне еді. Шоэн ең алдымен «нихонга» стиліндегі «бижин га», яғни әдемі әйелдердің суреттерімен танымал болды, бірақ ол тарихи тақырыптар мен дәстүрлі сюжеттер бойынша да көптеген жұмыстар жасады. Шоэн «бижин га» жанрындағы маңызды инноватор саналады, әйтсе де ол әйелдердің дәстүрлі сұлулық стандарттарын бейнелеу үшін оны жиі қолданды. «Бижин га» Тайшо дәуірінде Жапониядағы әйелдердің жаңа дәуірдегі статусын көрсетпеуі үшін сынға ұшырады. «Бижин га» Токугава немесе Эдо кезеңінде пайда болған кезде әйелдер төмен дәрежелі азаматтар саналды және бұл жанр көбінесе әйелдер бейнесі арқылы сол көзқарасты көрсететін. Тайшо дәуірінде әйелдер жапондық еңбек нарығында елеулі қадамдар жасады, ал суретшілік, әсіресе, элитаның хоббиісі ретінде емес, кеңінен танымал бола бастады, бұл Шоэннің табысына мүмкіндік берді. Шоэн өмірінде Жапонияда көптеген наградалар мен құрмет алды, ол «Мәдениет орденімен» марапатталған алғашқы әйел болды, сондай-ақ Императорлық үйдің ресми суретшісі болып тағайындалды, бұрын осы лауазымда бір ғана әйел жұмыс істеген. 1949 жылы ол «Мәдениет орденімен» марапатталғаннан кейін бір жыл өткен соң рактан қайтыс болды.

Өмірбаян

Шоэн Киотодағы Шимогиоку ауданында шай саудагерінің екінші қызы ретінде дүниеге келді. Ол әкесі қайтыс болғаннан кейін екі ай өткен соң туды және анасы мен тәтелерімен бірге әйелдер ғана тұратын үйде өсті. Оның анасының шайханасы жапон шай рәсімі өнерін білетін мәдениетті клиенттерді тартты. 12 жасында (1887 жыл) Шоэн сурет салуға бейімділігін көрсетті және адамдарды салуда ерекше шеберлік танытты. 15 жасқа келгенде (1890 жыл) ол өнер көрмелеріне қатысып, ресми өнер сайыстарында жүлделер жеңіп алды, сондай-ақ жеке тапсырыстарды орындады. Шоэннің заманында жапон өнері стилі мен ықпалы өзгеріске ұшырады. Батыстың майлы бояулары көптеген суретшілер үшін танымал болды. Дегенмен, Шоэн минералды пигменттерді, яки иваэногуді және жапондық стильдегі тақырыптарды пайдалануды жалғастырды. Оның суреттерінде қарапайым әйелдер, но театрындағы әйел кейіпкерлері бейнеленген, бірақ көпшілік бөлігі әйелдерді киім-кешектерімен табиғатта бейнелейді. "Қар боранында келе жатқан әйелдер" (1911) атты картинасында әдемі әйелдің табиғаттың күшіне немесе дауылға мойынсұнбайтын драматикалық көрінісі бейнеленген. Шоэннің туындылары әйелдердің эмоцияларды нәзік бейнелеу арқылы өздеріне сенімді болуын көрсетеді. Уэмураның 1918 жылғы "Хоно" (焔, От) атты қызғаныш тақырыбындағы туындысы, өмірге келген арбақты, яки икирионы, қадір-қасиетін жоғалтпай қызғанышпен бейнелейді, және нихонганың деңгейін көтергені саналады. Бұл жұмыс оның бұрынғы туындыларына сыншылардың "бетсіз қуыршақ" деген пікірін жоққа шығарып, оның айбарлы беделін нығайтты. Бұл туындыға тікелей "Гендзи туралы әңгіме" мен "Аой но Уэ" пьесасындағы Рокуджо ханымның образы шабыттандырды, сондай-ақ Сога Шохакудың 18 ғасырда салған "Биджин зу" (美人図, Сұлулық) картинасы да ықпал етті. Шоэн өзінің туындылары арқылы әйелдер өнерін қабылдауды өзгертуге үлес қосты.