Кіріспе

Француз аспазшысы Ксавье Марсель Булестин (1878 – 20 қыркүйек 1943) – француз аспазшысы, ресторатор және ағылшын тілді әлемде француз тағамдарын танымал еткен аспаздық кітаптардың авторы. Францияның Пуатье қаласында (Пуату аймағы) туған Булестин, ресторатор рөлін табуға дейін бірнеше мамандықтарды сынап көрді. Ол Парижде "Вилли" (Генри Готье Вилларс) атты автордың хатшысы және көлеңкелі жазушысы болып жұмыс істеді, содан кейін 1906 жылдан бастап Лондонда тұрып, мансабын жасады. Ол жерде интерьер дизайны дүкенін ашты, бірақ ол жеткілікті пайда әкелмеді. Ол көп жазды және ағылшын оқырмандары үшін қарапайым француз аспаздық кітабын жазуға шақырылды. Кітап үлкен сәттілікке ие болды, содан кейін оның мансабы аспаздыққа қатысты болды. 1927 жылы Лондонның ең қымбат мейрамханасы саналатын "Бюлестин" мейрамханасы ашылды. Оның даңқы мен Булестин жазған көптеген кітаптар мен мақалалар оны танымал тұлғаға айналдырды. Оның асханасы кең спектрлі болды, француз классикасын ғана емес, сонымен қатар британдық аспазшыларға таныс тағамдарды да қамтыды. Булестиннен әсер алғандардың арасында ағылшын тағам жазушысы Элизабет Дэвид те болды, ол кітаптарында Булестинді жоғары бағалап, оның көптеген қағидаларын қабылдады.

Алғашқы жылдар

Францияның Пуатье қаласында туған Булестинді анасы мен анасының анасы Пуатьеде өсірді. Оның ата-анасы бөлек тұрды, ал жас Булестин әр жазда бір айын әкесімен Сент-Олайде өткізді. Ол Пуатьеде, содан кейін Бордода білім алды, онда ол формалды түрде заң студенті болғанмен, шын мәнінде қаланың музыкалық өміріне белсенді қатысып, концерттерге толық уақыт арнады. Ол өзінің алғашқы кітабын, «Le Pacte» атты диалогты жариялады, ал оған романшы Колетттің күйеуі, юморист Вилли (Генри Готье Вилларс) алғысөз жазды. Виллидің қолдауына қарамастан, кітап сәтті болмады. Виллидің «En Bombe» (1904) романында оның Булестинмен және басқа хатшыларымен бірге өткізген өмірі бейнеленген, онда 100 поздалған фотосуретте Вилли өзі Моги рөлінде, Марсель Булестин – Блэкспот, тағы бір хатшы Армори – Кернадек, Колетт – Марселл, Марселл – Жаннин, ал Колетттің иті Тоби Чиен болып көрсетілген. Сонымен қатар, 1905 жылы Булестин Макс Бербомның «Бақытты екіжүзді» туындысын француз тіліне аударды, бұл аударма «Меркур де Франс» журналында жарық көрді, ал Бербом Булестиннің карикатурасын салды. Булестин күмәнданушы редакторды Бербомның нақты тұлға екеніне және оның өзінің ойлап тапқан өнері еместігіне көндіруге тиіс болды.

Лондон және интерьер дизайны

Булестин ерте жасынан, тіпті ас мәселесінде де ағылшын сүйгіш болды. Ол отбасын минт соусын қой етімен берудің пайдалылығына көндіруге тырысты, Парижде майлы пирогтар мен мармелад сатып алды және Колеттені түстен кейінгі шайға шақырды. Бастапқыда ол бірнеше журналдарға, соның ішінде Жак д'Адельсвард Ферсен шығарған ай сайынғы «Akademos» журналына «Лондоннан хаттар» атты әзілді хаттар жазып, күнкөрісін тапты. «Akademos» үшін Булестин «Сидней Плейс» псевдонімімен гомосексуалдық тақырыпта «Морис пен араласулар» атты сериалдық роман жазды. Кітап Францияда сенсация тудырды, бірақ Ұлыбританияда жариялануға тым ашық деп есептелді. Сол жылы ол Фрэнсис Тоймен бірлесіп «The Swing of the Pendulum» атты жеңіл роман жазды. Оның Лондоннан жазған кейбір фельетондары 1912 жылы шектеулі таралымда «Tableaux de Londres» болып басылды. Ол сондай-ақ Лорд Альфред Дуглас редакциялаған «Academy» журналына рецензиялар жазды, пьесаларды аударды және «Vanity Fair», «Gil Blas» және «Mercure Musicale» сияқты түрлі басылымдарда жарияланған мақалалар жазды. «Менің қорым шағын болғанмен, заманауи және жоғары сапалы еді. Мен ешқандай жеңілдікке бармадым. Жібек, барқыт, зығыр, киім-кешек, әшекейлер мен обойлар Мартин, Андре Грульт және Ирибіден келді. Мен Дармштадт, Мюнхен және Венадан заттар сатып алдым; Берлин мен Флоренция маған белгілі бір қағаздарды, Париж жаңа және көңілді вазалар, қыш ыдыстар, фарфор, шыны және қара нәсіл өнерінің бірнеше тамаша туындыларын жеткізді». Оның клиенттерінің арасында болашақ интерьер дизайнері Сири Моэм, леди Керзон және миссис Хвфа Уильямс сияқты әлеуметтік тұлғалар болды. Оның фирмасы Омега шеберханаларының табысына үлкен үлес қосып, Дрогеда графинясы мен принцесса Лихновскаяны да тартты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Булестин француз армиясында британдық экспедициялық корпусына аудармашы болып қызмет етті. Оның қосымша міндеттерінің бірі – «Rouges et Noirs» атты әйгілі армиялық концерттік тобының костюмдерін жасау болды. Кейде ол британдық штабда британдық сарбаздарға тамақ дайындауды үйретіп, көңіл көтеруге тырысты. Соғыстан кейін ол Лондонға оралып, Портман-сквердегі 102 Джордж-стриттегі дизайн бизнесін қайта ашты. Осы кезеңде Булестин өзінің досы Жан Эмиль Лабурердің суреттерімен безендірілген «Кепсаке» атты очерктер мен әңгімелер жинағын шығарды. 1923 жылға қарай Булестин британдық «Heinemann» баспасының директорымен француз аспаздық кітабын жазуға келісім жасады; «Ағылшыз үйлері үшін қарапайым француз аспазы» деп аталған кітап 1923 жылдың маусымында жарық көрді және «баспасөз бен жұртшылық тарапынан бірден үлкен сәттілікке ие болды». Кітаптың сұранысы соншалықты жоғары болды, 1923 жыл мен 1930 жыл арасында ол алты рет қайта басылды. 1927 жылы Булестин Саутгемптон-стрит, Ковент-Гарденге көшіп, ескі «Sherry’s» мейрамханасының орнында «Restaurant Boulestin» мейрамханасын ашты. Мекеменің асханалық беделі жоғары болды; жазушы Эдвард Ларок Тинкер «The New York Times» газетінде «Бюлестин мейрамханасында Лондондағы ең тамаша және іздеп табуға болатын кешкі асты таба аласыз» деп мәлімдеді. Булестин стандарттары соншалықты қатаң болды, Лондонның ең қымбат мейрамханасы болғанына қарамастан, «Restaurant Boulestin» пайда таппады және ол өзінің табысын мақалалар мен кітаптарды көптеп жазу арқылы толықтыруға мәжбүр болды. Олардың кейбіреулері 1923 жылы Булестинмен серіктес болған, әдеби серіктесі және аудармашысы, британдық тамақ жазушысы Артур Генри «Робин» Адаирмен бірлесіп жазылды. Ол өзінің кітаптарында Булестин шығармаларынан, соның ішінде бастапқыда «Бүгін не жейміз?» кітабынан мақұлдаумен цитаталар келтірді: «Есте сақтау керек ең басты нәрсе – барлық осы сорпалар жай ғана сумен дайындалуы керек. Егер оларға қосымша сорпа қосылса, олар барлық ерекшеліктерін жоғалтады және олардың мақсатынан ауытқиды. Ет сорпасының қосылуынан жаңа және жағымды дәм жоғалады, сонымен қатар сорпаның экономикалық құндылығы да жоғалады». Дәуіт өзі де көптеген жазбаларында осы мәселеге тоқталды. Сонымен қатар ол Булестин тағамдық талғамының кеңдігіне назар аударды. Ол классикалық француз рецептерінің жақтаушысы емес еді және карри, баск пиперадасы және ирландтық қайнатылған ет туралы құлшыныспен жазды. Булестин 1937-1939 жылдары теледидардың алғашқы тәжірибелік күндері Би-Би-Си үшін хабар тарататын алғашқы тұрақты теледидар аспазы болды. Ол француз тағамдарын ғана емес, сондай-ақ салаттар, қой еті кебабтары, көктемгі көкөністер және пикниктер сияқты қарапайым тағамдарды да көрсетті.

Соңғы жылдар

1939 жылдың жазында Булестин мен Адаир Ландес аймағында Булестин салған үйде әдеттегідей демалыс өткізді. Францияға Германия шапқан кезде Адаир ауырып, қашуға мүмкіндігі болмады; Булестин оның қасында қалды. Адаир немістер тарапынан жау шетелдік азамат ретінде ұсталды, алдымен Байоннада, кейін Парижге жақын жерде қамалды. Булестин оған жақын болу үшін Парижге көшіп, қысқа аурудан кейін 65 жасында қайтыс болды. Соғыс аяқталғаннан кейін Адаир босатылып, Англияға оралды және британдық Harper's Bazaar журналының тағамдар жайлы тілшісі болды. Ол 1956 жылы қайтыс болды. Булестинның рестораны 1994 жылға дейін түрлі басшылықтармен жұмыс істеді.

Мұра

Жоел Киссин 2013 жылы Лондонда Булестиннің құрметіне және оның Ковент-Гардендегі танымал мейрамханасының атымен кафе мен мейрамхана ашты.