Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бидор (жави: بيدور, қытай: 美羅) – Малайзияның оңтүстік Перак штатындағы Батанг Паданг ауданындағы қала және муким.
Bidor (Jawi: بيدور, Chinese: 美羅) is a town and mukim in Batang Padang District, southern Perak, Malaysia.
География
Бидор штат астанасы Ипохтан оңтүстік-шығысқа қарай 59 км және Куала-Лумпурдан солтүстік-батысқа қарай 116 км қашықтықта орналасқан. Ол Тапаның оңтүстігінде, Сункайдың солтүстігінде, Чангак Джонг пен Телук Интанның шығысында және Титиванса тауларының батысында жатыр.
Bidor is located 59 km southeast from state capital Ipoh and 116 km northwest of Kuala Lumpur. It is south of Tapah, north of Sungkai, east of Changkat Jong and Teluk Intan, and west of the Titiwangsa Mountains.
Тарих
Бидор және Перактың көп бөлігі табылған тарихи артефакттарға сүйене отырып, Ганга Негара мемлекетінің құрамында болған деп есептеледі. Шамамен 900 жыл бұрын бұл аймақ индуизм мен буддизмді қабылдаған деп саналады. Қаланың негізін қалаушы – Сейік Абдул Ғани, ол елді мекендер құрылғаннан кейін ауыл ақсақалы болды. Бидор 18 ғасырдың соңында Бидор өзенінің жағасындағы шағын ауыл ретінде пайда болды делінеді. Жергілікті тұрғындар өздерінің сампандарымен (каяқтарымен) тауарларын өзен арқылы Телук Интанға (Хилир Перак ауданында) дейін көрші ауылдарға тасымалдаған. Перакта қалайы кенін өндіру өркендеген кезде, Перакқа, соның ішінде Бидорға қытай иммигранттарының көптеп келуі болды. Хокло (хоккян тілінде сөйлейтін) қытайлардың Телук Интаннан шыққандығы айтылады. Хакка және кантондықтар Кинта аңғары мен Хулу Селангордан келді. Олар қытай үштік соғыстарынан қашу үшін Батанг-Падаңға келді, ал кейбіреулері аймақтағы жаңадан ашылған қалайы кен орындарында жұмыс істеу үшін әкелінді.
Bidor and much of Perak were believed to be part of the Gangga Negara kingdom based on the historical artifacts that were discovered. It is believed that the area accepted Hindu Buddhism around 900 years ago. The pioneer of the town was believed to be Syeikh Abdul Ghani who also became the village headman after the founding of the settlements. Bidor was believed to have begun as a small village by the banks of Bidor River in the late 18th century. Local villagers transported goods using their sampans (boats) to neighbouring villages along the river towards Teluk Intan in Hilir Perak district. Following the tin mining boom in Perak, there was an influx of Chinese immigrants to Perak as a whole, including Bidor. The Hoklo (Hokkien speaking) Chinese was believed to have originated from Teluk Intan. The influx of the Hakka and Cantonese came from Kinta Valley and Hulu Selangor. They came to Batang Padang to flee the Chinese triad wars and some of them were brought in to work in the newly opened tin mines of the area.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Бидор Жапонияның оңтүстікке қарай Куала-Лумпурға қарай шабуылы кезінде Кампар шайқасына тікелей байланысты болды. 1941 жылдың 29 желтоқсанында 501-ші батарея Кампардан қашып, Бидорға шегінді. Дипанның оңтүстігіндегі колонна тағы да бомбаға ұшырады және пулеметтен оқ жауды. Бес адам жарақаттанды. 137-ші полктің соғыс күнделігіндегі соңғы жазба 1941 жылдың 31 желтоқсанында, лейтенант Хартлидің 30 жылдығы күні жасалды, сол кезде оның батареясы және 137-ші полктің қалған екі бөлімі Бикам Сункай аймағында болды. 1943 жылы 5-ші полкке қарасты MPAJA 1-ші патруліне, Бидор қалашығынан солтүстік-шығысқа қарай жеті шақырым жерде 136-шы күштің бас кеңсесін (HO) құрған, Жоғары Одақтас Қолбасшы адмирал лорд Луис Маунтбеттенді өкілдік ететін полковник Джон Дэвисті қорғау міндеті тапсырылды. 1-ші патрульге Хуан Сон (黃松) және оның орынбасары Цай Дади (蔡大地) басшылық етті.
Bidor was closely connected to the Battle of Kampar during the Japanese advancement southwards towards Kuala Lumpur. On 29 December 1941, 501 Battery withdrew to Bidor fleeing Kampar. The column was again dive bombed and machine gunned just south of Dipang. Five men were wounded. The last entry in the 137 Regt War Diary was for 31 December 1941, Lt Hartley's 30th birthday, when his battery and the other two of 137 Regt were all in the Bikam Sungkai area. In 1943, MPAJA's MPAJA 1st Patrol under the 5th Regiment was assigned to protect Col. John Davis who represent the Supreme Allied Commander, Admiral Lord Louis Mountbatten, who had just established the Head Office (HO) of Force 136 at Blantan Hill, some seven miles north east of Bidor township. 1st Patrol was commanded by Huang Song (黃松) and his deputy Cai Dadi (蔡大地).
Коммунистік көтеріліс
Капитан Д. Г. Лок 1948 жылғы 2 қазанда Бидор маңында суға түсіп жатқанда қаза тапты (көрсетілген: К. О. Й. Л. І.). Капитан А. Р. Пиккин 1948 жылғы 18 шілдеде Бидорда шайқаста қаза тапты. Екеуі де Бату-Гаджах христиан зиратында жерленген. Бас штаб 26-шы Гуркха жаяу әскер бригадасы және Корольдік артиллерияның 95-ші тәуелсіз далалық батареясы ("Чарли тобы", "Дог тобы" және "Команда тобы" құрамында) 1950-ші жылдары коммунистік бүліктерді басу үшін Бидорда орналасты. Малайя тәуелсіздік алғаннан кейін Бидор жергілікті Корольдік Малайзия полициясының 3-ші батальонының (бұрынғы Полиция дала күштері) қолбасшылығында болды, олар жергілікті жерде орналасқан. Бұл бөлімше өзінің элиталық Senoi Praaq бөлімімен танымал; бұл арнайы бөлім Orang Asli (жергілікті тайпа) іздеу жұмысындағы сарапшылардан тұрады. Бидордағы соңғы "қара аймақ" – Гепай сарқырамасы 1989 жылы Малайзия үкіметі мен Малайзия Коммунистік партиясы арасындағы келісімге қол қойылғаннан кейін жұртшылыққа ашылды.
Captain D. G. Lock was killed while bathing near Bidor on 2 October 1948 (att. K. O. Y. L. I.). Captain A. R. Pickin was killed in action at Bidor on 18 July 1948. Both of them were buried at Batu Gajah Christian Cemetery. GHQ 26th Gurkha Infantry Brigade and the Royal Artillery's 95 Independent Field Battery (comprising "Charlie Troop" "Dog Troop" and "Command Troop") was stationed in Bidor in the 1950s to quell communist insurgency. After Malaya gained independence, Bidor was under the command of the local Royal Malaysian Police 3rd Battalion General Operations Forces (formally known as Police Field Force) who was stationed locally. This unit is famous with its elite Senoi Praaq unit; a special unit consists of Orang Asli (indigenous tribe) expert in tracking. The last 'black area' in Bidor, the Gepai Falls was finally opened to public in 1989 after a treaty was signed between Malaysian government and the Malayan Communist Party.
Экономика
Бидор – негізінен өнеркәсіптік аймақ. Бидордан солтүстікке қарай сапар шеккенде, негізгі жолдың екі жағында да шақырымдап созылған, жасыл шөптерге толы, гуава, пальма майы және резеңке плантацияларын көруге болады. Бірақ, қала үшін маңызды табыс көзі – қаланың мәшһүр жергілікті тағамдары мен ауыл шаруашылығы өнімдері үшін тоқтаған саяхатшылар еді (немесе болған). Солтүстік-Оңтүстік тас жолы салынар алдында, саяхатшылар осы қаладан федералды негізгі жол арқылы өтуге мәжбүр болған. Өйткені бұл қала әртүрлі тағамдарымен әйгілі, саяхатшылар көбінесе жолына жалғастырудан бұрын, бірінде тоқтап тамақтанатын. Бидорда каолинит (каолин) деп аталатын қыш кеңінен пайдаланылды.
Bidor is a mainly industrial area. When one travels north of Bidor, one will see miles and miles of plantation on both side of the trunk road covered with lush greenery, guava, oil palm and rubber plantations. An important source of income for the town, though, is (or used to be) from travellers who stop by the town for its well known local delicacies and agricultural products. Before the advent of North–South Expressway, travellers had no choice but to pass through this town through the federal trunk road. As this town is (still is) rather famous for its variety of food, travellers frequently choose to stop by at one of the eateries before continuing their journey. Kaolinite (kaolin), a type of clay was widely exploited in Bidor.
Көрікті жерлер
Гепай шарлауығы жергілікті тұрғындар арасында Любук Дегонг деп те белгілі. Бұл орын коммунистік көтеріліс кезінде қауіпті аймақ болып саналған, бірақ 1989 жылы Малайзия Коммунистік партиясы Малайзия үкіметімен бейбітшілік шартына қол қойғаннан кейін көпшілікке ашылды. Бидорда ең ірі ботаникалық бақтар құрылатыны туралы әңгіме тарады. Бұл жоспарды сол кездегі Раджа Муда болған Сұлтан Назрин Шах ұсынған, ал Перактың сол кездегі бас министрі Тан Шри Дато Сери Тажол Росли Газали оны ыстық қолдады. Дегенмен, оранг-аслилер (жергілікті тайпа өкілдері) наразылық білдіргендіктен жоспар тоқтап қалды. 2008 жылғы наурыздағы жалпы сайлаудан кейін Перак штатының басқаруы «Пакатан Раяқ» коалициясына өткен соң жоспар толығымен тоқтатылды. Жаңа үкіметтен күшті қолдау алған оранг-аслилер жоспарды толығымен тоқтатуға келісті.
Gepai Waterfalls is also known as Lubuk Degong by the locals. It used to be a black area during the communist insurgency but was later opened to public in 1989 after the Communist Party of Malaya signed a peace treaty with the Malaysian government. It was rumoured that the largest Botanical Gardens will be pioneered in Bidor. The plan was suggested by Sultan Nazrin Shah who was then Raja Muda and was strongly endorsed by the then Perak Chief Minister, Tan Sri Dato' Seri Tajol Rosli Ghazali. However, the plan was put on hold when the Orang Asli (aborigines) opposed the plan. The plan was totally called off after the Perak state administration fell to Pakatan Rakyat as soon after the March 2008 general elections. The Orang Asli, who have got solid support from the new government agree to call off the plan totally.
Инфрақұрылым
Малайзия Корольдік полициясының (RMP) элиталық күштерінің бірі – Сеной Праактың 3-ші жалпы операциялық батальоны Бидордағы Джалан Тапахта дислокацияланған.
3rd Battalion General Operations Forces Senoi Praaq, the home of one of the Royal Malaysian Police (RMP) elite forces are stationed on Jalan Tapah in Bidor.
Көлік
Жолмен есептегенде, Бидор Ипохтан 68 км, ал Куала-Лумпурдан 138 км қашықтықта, Федералдық 1-жол арқылы. Федералды тас жол Бидор қаласынан өтеді. Солтүстік-Оңтүстік экспресс жолының Солтүстік бағыты, 130 қалаға қызмет көрсетеді.
By road, Bidor is 68 km from Ipoh and 138 km from Kuala Lumpur, using the Federal Route 1. The federal highway passes through Bidor town. North–South Expressway Northern Route, 130 serves the city.
Қоғамдық көліктер
KTM Intercity Бидор қаласының жанынан өтеді. Ең жақын теміржол стансалары – Тапах Роуд және Сункай стансалары. Jalan Dewan Orang Ramai көшесінде 1 негізгі автобус терминалы бар, онда қазіргі уақытта Hup Soon автобус компаниясы Телук Интанға қатынайтын тұрақты жергілікті автобус қызметін жүргізеді. Автобустардың келу кестесін тек автобус терминалының анонс тақтасынан алуға болады. 2023 жылдың қараша айында Perak Transit компаниясы Hup Yik Bus компаниясы 2023 жылдың ортасында қызметін тоқтатқаннан кейін Тапах, Бидор және Сункай қалаларын қамтитын уақытша жергілікті автобус қызметін іске қосты.
KTM Intercity narrowly misses Bidor town. The nearest railway stations are Tapah Road and Sungkai stations. There is 1 main bus terminal at Jalan Dewan Orang Ramai where currently Hup Soon Bus Company is running regular local bus service to Teluk Intan. The bus departure schedule is however only can be obtained at the bus terminal's departure board. in November 2023, Perak Transit is running an interim local bus service covering Tapah, Bidor and Sungkai after Hup Yik Bus Company seized its original operation in mid 2023.