Кіріспе

Хасан Саид (Дхивехи: ޑރ. ޙަސަން ސަޢީދު) – 2003 жылдың 11 қарашасынан 2007 жылдың 5 тамызына дейін Мальдив Республикасының Бас прокуроры болды. Қазіргі уақытта Chambers Inn-нің басқарушы серіктесі және Premier Property Pvt Ltd-нің басқарушы директоры. Өз заң фирмасын құрып, жылжымайтын мүлік саласына кіріспес бұрын Саид мемлекеттік прокурор болып қызмет еткен. Квинсленд университетінде заң ғылымдарының докторы дәрежесін аяқтағаннан кейін, Қылмыстық соттың және Кәмелетке толмағандар сотының бас судьясы болып қызмет етті, содан кейін Мальдив Республикасының Бас прокуроры лауазымына тағайындалды. Бас прокурор ретінде Саид Мальдив үкіметінің басты заң кеңесшісі болып қызмет етті және елді функционалды либералды демократияға айналдыру мақсатындағы кең ауқымды реформаларға жетекшілік етті. Бұл реформалар жергілікті және исламдық ерекшеліктерді сақтай отырып, қазіргі заманғы Батыс демократияларының құқықтық жүйелерінен шабыт алды. 2007 жылдың маусым айында Саид наразылық білдіріп, үкімет процеске шынайы мүдделі емес екенін, реформаларды баяулатып, тіпті кері қайтаруға тырысатынын айтып, отставкаға кетті. Елдегі алғашқы көппартиялық демократиялық сайлауда Саид тәуелсіз кандидат ретінде қатысып, таза, ашық басқару және реформалар бағдарламасымен үшінші орын алды. Сондай-ақ, ол екі президенттің кеңесшісі болды: 2008-2009 жылдары президент Мохамед Нашид, ал 2012-2013 жылдары президент Мохамед Вахид Хасан. Саид мемлекеттік органдар мен саяси партиялар үшін 24 заң жобасын әзірледі. Мальдив үкіметінде көп жылдар қызмет еткеннен кейін Саид корпоративтік құқық және жылжымайтын мүлік саласына көшті. Бүгінде Саид Мальдивтегі жылжымайтын мүлік заңнамасы және басқару саласындағы сарапшы, және 2009 жылы елдегі алғашқы кондоминиум құрылысын жүзеге асырған жетекші девелоперлермен байланыс жасады.

Білім

Саид – танымал ғалым және өмір бойы білім іздеуші, бірақ формальды білім алған жоқ. 10 жасында ол Пакистандағы өте консервативті ислам теологиясы медресесі – «Жамия Салафияға» оқуға түсті. Мұнда ол 7 жыл бойы урду және араб тілдерінде классикалық ислам ғылымдарын оқыды. 1988 жылы Малайзия Ислам университетінің университет алдындағы дайындық бағдарламасына қабылданды, онда заң білімін алуға кіріспес бұрын 2 жыл ағылшын тілін үйренді. Саид 2003 жылы Квинсленд университетінен философия докторы, 1997 жылы Халықаралық ислам университетінен салыстырмалы құқық магистрі және 1995 жылы сол университеттен заң бакалавры атағын алды. Саидтың магистрлік және докторлық диссертациялары конституциялық құқық және сөз бостандығы тақырыбына арналған.

Академия

Ол халықаралық университеттерде, соның ішінде туған оқу орны – Квинсленд университетінің заң факультеттерінде дәріс берді. Ол сондай-ақ либералды ислам туралы жазған ислам ғалымы, Мельбурн университетінің профессоры Абдулла Саидпен бірге «Дін бостандығы, діннен бас тарту және ислам» атты кітаптың авторы, ал профессор Кит Флетчерге «Австралия мен Жаңа Зеландиядағы серіктестік құқығы» тақырыпты жетекші оқулығын жаңартуға көмектесті. Ол Мальдив аралдарының құқықтары мен демократиясы туралы бірнеше кітаптар мен есептердің авторы, олардың ішінде «Арал президентінің маскасы артындағы сатқан демократия», «Өтірік, жаңылысқан және айтылмаған шындықтар» және «Мале халықаралық әуежайының GMR компаниясына ұзақ мерзімге жалға берілуі – оның қиындықтары мен зияндары» кітаптары бар. Ол Квинсленд университетінде ислам құқығын енгізу жобасының серіктесі болды және бұл пән бойынша дәріс берді. Ол Австралияның Мельбурн университетінің аспирантурасы үшін «Ислам құқығының методологиясы» курсының бағдарламасын жасауға көмектесті. Бүгінде Саид елдегі ең ірі және толыққанды құқықтық дерекқордың иесі және операторы – «www.gaanoon.com». Жоба келесілерді ұсынады:

Барлық заңдар, ережелер, қаулылар және жарғылар бір көзден. Ең сенімді және толық құқықтық сөздік. Барлық заңдарды біріктірді.

Мүшелік/кәсіптік біліктілік

Саид Австралия Жоғарғы сотында тіркелген заңгер, сондай-ақ Мальдив Жоғарғы сотында адвокат және солиситор ретінде тіркелген. Ол Мальдивтер Конституциялық Ассамблеясының мүшесі, Ұлттық заң комиссиясының төрағасы және Сот қызметі комиссиясының мүшесі болып қызмет етті. Ұзақ уақытқа соқпай, Малайзия Халықаралық Ислам Университетінің басқару кеңесінің мүшесі болды. Ол Халық партиясының (Дхивехи Райитхунге партиясы) вице-президенті қызметін атқарды, кейін Мальдив Ұлттық партиясын (Дхивехи Қауми партиясы) құрып, оның президенті болды.

Реформалар

Мальдив Республикасының Бас прокуроры және Мальдивтегі Қылмыстық сот пен Кәмелетке толмағандар сотының төрағасы ретінде Саид адам құқықтарының бұзылуына және биліктің теріс пайдаланылуына қатысты реформалар жүргізді.

Бас судья ретінде реформалар

Саид айыпталушылардың құқықтарын арттыру шараларын енгізді. Оларға заңгерлік көмек алуға, айғақтармен танысуға, егер азаптау немесе физикалық зорлық-зомбылыққа қатысты шағымдар болса, сот есебінен медициналық сараптамадан өтуге, сондай-ақ зорлық көрсетпеген жағдайда қолқымшақталған айыпталушыларды сот залына кіргізбеуге мүмкіндік берді. Ол жаза тағайындау жөніндегі нұсқаулықтарды енгізді, елдегі 25 жылдық қылмыстық істер тізімін цифрландырды және судьялар үшін алғашқы рет өз қаражатынан қаржыланатын медициналық сақтандыру жүйесін құрды. Саидтың Қылмыстық сот пен Кәмелетке толмағандар сотының төрағасы болып тағайындалуы президент Гайюмның 25 жылдық авторитарлық үкімшілігінің қатаң кезеңімен сәйкес келді. Бұл азаматтардың ең қарапайым адам құқықтарының жоқ болған, 97% сот үкімдеріңің мойындауға негізделген, судьялардың атқарушы биліктің қалауынша тағайындалып, қызметтен босатылған және судьялардың мұндай реформаларға бастама беруге құқығы болмаған кезең еді. Осыған қарамастан, Саидтың реформалары маңызды болды.

Бас прокурор ретінде реформалар

Саид Бас прокурор лауазымын адам құқықтарын және саяси құқықтарды дамыту үшін пайдаланды. Оның азаматтардың саяси партиялар құру құқығы туралы ресми заңдық пікірі мемлекеттік тіркеу мен қаржыландыру арқылы алғашқы саяси партиялардың құрылуына жол ашты. Ол сондай-ақ алғашқы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның құрылуын басқарып, оның заңнамалық негізін жасады. Саид журналистер мен редакторларды қылмыстық қудалауды тоқтатып, жала жабуды қылмыстық жазадан босатып, куәгерлерді қорғау арқылы сөз бостандығына максималды қорғауды қамтамасыз етті. Саид Ұлттық қылмыстық әділет реформасы жоспарын ұсынды. Жоспар классикалық ислам заңдары мен жергілікті дәстүрлерге сәйкес келетін, сонымен қатар батыстық және халықаралық нормаларға белгілі бір дәрежеде сәйкес келетін заманауи қылмыстық кодексті енгізді. Ол сондай-ақ жақсылыққа негізделген тергеп-тексеру, айыптау және соттау жүйесін мойындауға негізделген жүйемен алмастырды. Бұған тергеу кезінде заңгерлік көмек алу құқығы, тергеулерді аудио және бейнеге түсіру, қамауға алуға болатын және қамауға алуға болмайтын қылмыстарды енгізу, хабеас корпус институты, кепілдік жүйесі, полицияны әскериден бөлу және полицияны бақылау механизмдерін құру кірді. Ол сондай-ақ елдегі түрме жүйесін Amnesty International, Қызыл Крест, Мальдив Адам құқықтары жөніндегі комиссиясы және парламенттік және сот комитеттері сияқты ішкі және халықаралық құқық қорғау ұйымдарына ашты. Саид судьяларды бақылау үшін (Президент пен Әділет министрінен өзгеше) Сот қызметі комиссиясын құруға жетекшілік етті. Ол батыстық білімі бар заңгерлермен ескі, тәжірибесіз судьяларды алмастыру бағдарламасын бастады. Ол консервативті діни топтардың наразылығына қарамастан, елдегі алғашқы әйел судьялардың тағайындалуына ықпал еткен ер және әйел студенттерінің тең санын іріктеуге кепілдік берді. Саид сондай-ақ азаматтардың азаматтық мәселелерде мемлекетке қарсы сотқа шағымдану үшін үкіметтен жазбаша рұхсат алуды талап ететін ескі ережелерді жойды. Саид енгізген реформаларға кең қолдау көрсетілгенін көріп, елдің диктаторлық жүйесінде жұмыс істеген бірнеше министрлер реформаторлардың қатарына қосылды. Бұл бірнеше басқа да реформаларға әкелді. Нәтижесінде үкіметтегі консервативті күштер жеңіліске ұшырады.