Кіріспе
Португалиялық ғалым Руи (Руй) Фалейро ˈʁuj fɐˈlɐjɾu, сондай-ақ Руй де Фалейра деп те аталады, ол португалиялық космограф, астролог және астроном, Фердинанд Магелланның әлемді айналып өту сапарының бас ғылыми ұйымдастырушысы болды.
Rui (Ruy) Faleiro ˈʁuj fɐˈlɐjɾu, also known as Ruy de Faleira, was a Portuguese cosmographer, astrologer, and astronomer who was the principal scientific organizer behind Ferdinand Magellan's circumnavigation of the world.
Ерте мансап
Фалейро XV ғасырдың соңында Португалияның Ковилья қаласында дүниеге келген. Жастық шағында ол Магелланмен бірге король Иоанн II-нің жұбайы королева Элеонораның пажын болды. Фалейро 1495 жылы Иоанн II тақтан басқанда Португалияның Мануэль I-іне қызмет ете бастады. 1516 жылы Фалейро корольдік астроном лауазымына үміткерлік білдірді, бірақ Мануэль оны қабылдамады. Магеллан мен Фалейро Мануэль патшаға бірнеше рет Дәмдеуіш аралдарына экспедиция ұсынды, бірақ әрқашан бас тартылды. Көңілі толмаған екеуі Испания коронасынан көмек сұрауға шешім қабылдады. 1517 жылдың қазан айында Магеллан Испанияның Севилья қаласына көшті, ал Фалейро желтоқсанда оған қосылды. Фалейроның бауыры, Франсиско Фалейро, сонымен қатар тәжірибелі космограф, Испанияға сапар шегіп, Каса де Контратасионда "гидрограф және теңіз кеңесшісі" болып қызмет етті.
Магеллан экспедициясы
Португалия патшасы қабылдамағаннан кейін Фалейро мен Магеллан өз ұсыныстарын Casa de Contratación компаниясына ұсынды, ол корольдіктің атынан экспедицияларды басқаратын. Олар Бразилия жағалауында, шамамен 40-шы оңтүстік параллельде, Тынық мұхитына апаратын жол бар екеніне сенімді болды. Фалейро навигация және астрономия саласындағы білімімен дәмдеуіш аралдары Тордесильяс сызығының испан жағында орналасқандығын дәлелдей алатынын мақтанды. 1518 жылдың 22 наурызында Испания королі Карл экспедицияны бекітті. Магеллан мен Фалейро экспедицияның бірлескен капитандығына тағайындалды. Көзге түспес дереккөздер Фалейро экспедицияға дайындық кезінде психикалық тұрақсыздыққа ұшыраған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Португалия патшасы Мануэльге хабар берген тыңшы Себастьян Альварес Фалейроның "ақыл-есінен жаңылып, дұрыс емес сөйлейтінін" жазды. Фалейроның танысының бірі "оның ұйықтамай, санасыз жүргенін" айтты. 1519 жылдың 26 шілдесінде король Карл, мүмкін Фалейроның жағдайына байланысты, Фалейроның экспедициямен бірге сапарламағанын және оның орнына Севильяда қалып, келесі экспедицияға дайындалатынын жариялаған патшалық жарлық шығарды. Кейінгі экспедиция ешқашан өтпеді және бұл Фалейроның беделін сақтау үшін ойдан шығарылған болуы мүмкін. Басқа дереккөздерде Фалейроның жорықтың өзіне қауіпті екенін көрсеткен жұлдыздық болжамнан кейін қалуды шешкені айтылады. Экспедиция 1519 жылдың 10 тамызында Фалейросыз Севильядан жол тартты. Флот Фалейроның заманауи навигациялық құралдарын, соның ішінде компастарды, астролабтарды, құм сағаттарын және карталарды сақтап қалды. Сапарға алынған 24 картаның алтауы Фалейроның өзі салған. Қалғандарын космограф Нуньо Гарсия жасады (жетісі Фалейроның, ал он бірі Магелланның бақылауымен). Фалейроның орнына экспедицияның астрономы және астрологы болып испан космографы Андрес де Сан-Мартин тағайындалды.
Кейінгі өмірі
Магелланның флоты теңізге шыққаннан кейін Фалейро Португалияға оралды және түрмеге қамалды. Түрмеде ол психикалық денсаулығын жоғалтты, бірақ соңында босатылды. Ол құпия түрде Севильяға қайтып келді. Контрактасьон үйі оған және оның бауырына "шаршап, мүлде ақшасыз келгендері үшін" айырысу төлемақысын берді. Оның қалған өмірі көлеңкеде өтті.
Жетістіктер
Фалейро ендік және бойлықты анықтаудың ең қатаң ғылыми әдісін қолданғандардың алғашқыларының бірі болды.