Джон Росс: Физикалық химия ғылымының көрнекті өкілі

Кіріспе

Физикалық химия ғылымындағы ғалым Жон Росс (2 қазан 1926 - 18 ақпан 2017) - физикалық химия ғылымының ғалымы және Стэнфорд университетінің Камиль мен Генри Дрейфус атындағы химия профессоры. Күрделі химиялық реакциялардың механизмдерін ашып, Росс жаңашыл әдістерді әзірлеу арқылы тұтас жүйелердегі күрделі реакцияларды зерттеуде физикалық химияда жаңа бағыттар ашты. Оның статистикалық механика және химиялық кинетика салаларындағы теориялық және тәжірибелік зерттеулері, тепе-теңдіктен алшақ жатқан және көптеген химиялық түрлерді қамтитын биохимиялық реакциялардың мән-жайларын анықтаудың жаңа мүмкіндіктерін көрсетті.

Білім және мансап

1926 жылы Венада туған Росс екінші дүниежүзілік соғыс басталмас бұрын ғана ата-анасымен бірге Австриядан кетіп қалды. Олар Нью-Йоркте қоныстанды, онда ол Квинс колледжінде химияны оқыды (B. S. 1948), 1944 жылдан 1946 жылға дейін Армияда қызмет ету үшін екі жылдық үзіліс жасады. Біліктілігін алғаннан кейін физикалық химия бойынша докторлық зерттеулер жүргізді, 1951 жылы Массачусетс технология институтында Исадор Амдурдың жетекшілігімен газ тасымалдану қасиеттерін зерттеді (Ph. D. 1951). Бұл оны Йель университетінде физикалық химик Джон Кирквудпен бірге газ термометриясы және кері қайтарылмайтын процестердің статистикалық механикалық теориясы бойынша докторантурадан кейінгі жұмысына алып келді. Росс 1953 жылы Браун университетінде химия кафедрасының доценті ретінде профессорлық мансабын бастады. Ол жерде температура мен қысымға тәуелді сұйықтықтардың тұтқырлығын бұрын-соңды болмаған дәлдікпен тексеру бағдарламасын іске қосты. Екі жылдан кейін ол және физикалық химик Эдвард Форбс Грин химиялық реакциялар кезіндегі молекулалық соқтығысулар, таралу және т.б. сияқты егжей-тегжейлі ақпаратты ашатын молекулалық динамиканы зерттеу үшін молекулалық сәулелерді қолдануды дамыта отырып, шамамен екі онжылдыққа созылған маңызды жұмыстарды бастады. 1966 жылы Росс МТИ химия кафедрасының құрамына қосылды, онда ол 1966 жылдан 1971 жылға дейін кафедра меңгерушісі болды. 1979 жылы Стэнфорд университетіне химия профессоры болып келді және 1983 жылдан 1989 жылға дейін кафедра меңгерушісі қызметін атқарды. Физикалық химия саласына қосқан үлкен еңбегі үшін профессор Росс Ұлттық ғылым академиясы мен Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі атанды және 2000 жылы президент Клинтоннан АҚШ Ұлттық ғылым медалін алды. Стэнфордтағы зерттеулерінде Росс күрделі реакция механизмдерін анықтаудың жаңа тәсілдеріндегі эксперименталды және теориялық зерттеулерді, тепе-теңдіктен алыс жүйелердің термодинамикасы мен статистикалық механикасын қалыптастыруды, цифрлық және параллель компьютерлерді химиялық іске асыруды және осы зерттеулерді биологиялық реакция механизмдеріне қолдануды зерттеді. Реакция кинетикасы мен динамикасына қосқан үлесі химиктердің реактивтілік туралы түсінігін және көптеген химиялық құбылыстардың себептерін өзгертіп, химия ғылымында жаңа салалар ашты.

Born in Vienna in 1926, Ross left Austria with his parents only days before the outbreak of World War II. They settled in New York, where he studied chemistry at Queens College (B. S. 1948), with a two year interruption to serve in the Army from 1944 to 1946. After completing his degree, he went on to perform doctoral research in physical chemistry, studying gas transport properties under the guidance of Isador Amdur at the Massachusetts Institute of Technology (Ph. D. 1951). This led to postdoctoral work in gas thermometry and the statistical mechanical theory of irreversible processes with physical chemist John Kirkwood at Yale. Ross began his faculty career as assistant professor in chemistry at Brown University in 1953. There, he launched a program to test the viscosity of liquids as a function of temperature and pressure with unprecedented precision. Two years later, he and physical chemist Edward Forbes Greene began nearly two decades of groundbreaking work developing the use of molecular beams to examine the molecular dynamics – revealing details of molecular collisions, dispersion, and more during chemical reactions. In 1966 Ross joined the chemistry department faculty at MIT, where he served as chair from 1966 to 1971. He came to Stanford in 1979 as professor of chemistry and was department chair from 1983 to 1989. Among many honors recognizing his broad contributions in physical chemistry, Professor Ross was named to the National Academy of Sciences and American Academy of Arts and Sciences and received the U. S. National Medal of Science in 2000 from President Clinton. In his research at Stanford, Ross examined experimental and theoretical investigations in new approaches to the determination of complex reaction mechanisms, the formation of the thermodynamics and statistical mechanics of systems far from equilibrium, the chemical implementation of digital and parallel computers, and application of these studies to biological reaction mechanisms. His contributions in reaction kinetics and dynamics changed chemists’ understanding of reactivity and why many chemical phenomena occur, opening new fields in chemical science.