Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чиапас, Мексикадағы жанартау
Volcano in Chiapas, Mexico
Эль-Чихон, сондай-ақ Чихонал деп те аталады, Мексиканың солтүстік-батысындағы Чиапас штатындағы Франсиско Леон қаласында орналасқан белсенді жанартау. Эль-Чихон – Чиапанекан жанартаулық доғасы деп аталатын геологиялық аймақтың бір бөлігі. Эль-Чихон – Транс-Мексикалық жанартау белдеуі мен Орталық Америкалық жанартау доғасының арасында орналасқан, шығарылған жанартау материалынан құралған, туф сақинасы бар күмбездердің кешені. Эль-Чихон 1982 жылы атқылады; осыған дейін 1360 жылдан бері белсенділік байқалмаған, алайда 1850 жылы болған атқылыс туралы әдебиетте пікірталас бар. Эль-Чихон 1982 жылғы атқылысымен әйгілі болды. Шамамен бір апта ішінде, ұйықтап жатқан деп есептелген жанартау үш рет күшті атқылыс жасады (29 наурыз, 3 сәуір және 4 сәуір). Эль-Чихон басқа тарихи атқылыстармен салыстырғанда көбінесе назардан тыс қалады, бірақ 1982 жылғы атқылыстар жанартаулық апаттарға дайындық және жанартаулардың климатқа тигізетін әсері туралы маңызды сабақтар береді.
El Chichón, also known as Chichonal, is an active volcano in Francisco León, north western Chiapas, Mexico. El Chichón is part of a geologic zone known as the Chiapanecan Volcanic Arc. El Chichón is a complex of domes with a tuff ring, made of ejected volcanic material, located between the Trans Mexican Volcanic Belt and the Central America Volcanic Arc. El Chichón erupted in 1982; prior to this, activity had not occurred since 1360, although debates in literature occur around an eruption occurring in 1850. El Chichón became famous for its 1982 eruption. In little under a week, the presumed dormant volcano produced three plinian eruptions (March 29, April 3, and April 4). El Chichón is often overlooked in comparison to other historic eruptions, yet the 1982 eruptions provide important lessons on preparation for volcanic disasters and the influence volcanoes can have on climate.
1982 жылғы атылу
1982 жылы Эль-Чихон вулканының жарылысы Мексиканың қазіргі тарихындағы ең ірі жанартау апаты болып есептеледі. Барлығы 9 ауыл толығымен қирап, 1900 адам қаза тапты. Жарылыстан шыққан материалдар үш апта ішінде Жер шарын айналып шықты. Күкірт диоксидінің мөлшері 1991 жылы Пинатубо тауының жарылысынан бөлінген 20 миллион тоннаға шамалас. Бұл жарылыс 1982-1983 жылдардағы Эль-Ниньо құбылысы басталар кезде болды; осы себепті бірнеше ғалым Эль-Чихон жарылысы Эль-Ниньоның пайда болуына ықпал еткен деп санайды. Спутниктік қадағалау көрсеткендей, 1982 жылдың 16 сәуірінде стратосфералық бұлт Гонконг үстінде болды, бұл жер бетінде өлшенген ең төменгі ылғалдылық деңгейімен сәйкес келді. Жаңбырдың конденсациялық ядроларын жарылыстан пайда болған аэрозольдер, мұз кристалдары және бөлшектер тропосфера арқылы төмен түсіп қамтамасыз етті.
The 1982 eruption of El Chichón is the largest volcanic disaster in modern Mexican history. A total of 9 villages were completely destroyed, killing 1,900 people. which circulated the Earth in three weeks. The amount of sulfur dioxide is comparable to the 20 million tonnes of the 1991 eruption of Mount Pinatubo. The eruption occurred just as the 1982–83 El Niño event was initiating; because of this several scientists suggested that the El Chichón eruption caused the El Niño. Satellite tracking showed the stratospheric cloud was above Hong Kong on 16 April 1982 which coincided with the record low humidity measured at ground level. Condensation nuclei for rain was provided by aerosols, ice crystals and particulates generated by the eruption settling through the troposphere.
Күлдің қасиеттері
Жанартаудың айналасындағы күлдің шөгуі жанартаудан қашықтыққа байланысты өзгереді, себебі күл бөлшектерінің мөлшері әртүрлі. Бұл қиындық тудырады, өйткені күл үлгілері оптикалық және химиялық қасиеттерін өлшеу үшін жерден жиналады, ал бұл қасиеттер де жанартаудан қашықтыққа байланысты өзгеріп отырады. Сондықтан, ауадан немесе жерден алынған үлгілер үшін тек белгілі бір маңызды параметрлерді ғана өлшеу мүмкін. Дегенмен, кейбір үлгілер басқаларына қарағанда маңыздырақ. Осылайша, ең маңызды үлгілер жанартаудан ең алыс жерлерден (80 км, 100 км) алынғандары, себебі олардың стратосфераға жету ықтималдығы жоғары. Атап айтқанда, 80 км қашықтықтағы күл стратосфералық күл үлгілерімен ұқсастықтарды көрсетті.
The deposition of ash in the surroundings of the volcano varies with distance from the volcano since the ash particles vary in size. This is problematic, since ash samples are collected from the ground in order for the optical and chemical properties to be measured which too will vary with distance from the volcano. Therefore, one can only measure certain relevant parameters for samples collected from the air or from the ground. However, some samples are of greater interest than others. Thus, the most important samples are the ones furthest from the volcano (80 km, 100 km,) due to the fact that they are the most likely to reach the stratosphere. In particular, the 80 km one has shown similarities with stratospheric ash samples.
Химиялық қасиеттері
Жанартаудан шамамен 100 км қашықтықтағы күл үлгілерінде ерігіш және ерімейтін компоненттердің болуы анықталды. Суда еритін компоненттердің ең жоғары концентрациясы Ca2+ және SO42− құрайды. Сондай-ақ, Na+, K+, Mg2+, HCO3− және Cl− иондарының шамалы мөлшері табылды. Ерімейтін бөлігінің көп бөлігі SiO2 (шамамен 59%) және Al2O3 (шамамен 18%)-нан тұрады, сонымен қатар CaO, Na2O және Fe2O3 сияқты басқа компоненттердің аздаған мөлшері (5%-дан кем) де бар.
For ash samples around 100 km away from the volcano, the presence of the soluble and non soluble components has been identified. The water soluble components present in the highest concentration are Ca2+ and SO42−. There have also been traces of Na+, K+, Mg2+, HCO3− and Cl−. The non soluble part consists mostly of SiO2 (around 59%) and Al2O3 (around 18%) along with trace amounts (less than 5%) of other components, such as CaO, Na2O and Fe2O3.
Оптикалық қасиеттері
Эль-Чихон бұлты үшін оптикалық тығыздық орташа көрінетін толқын ұзындығында шамамен 0,3-ке тең өлшенді. 80 км-лік сынама үшін сәулеленудің жұтылуын сипаттайтын сыну көрсеткішінің жорамал бөлігі 300 нм-де 0,004-тен және 700 нм-де 0,001-ге дейін өзгереді. Осы нәтижелерге негізделген, стратосфералық Эль-Чихон күлінің сыну көрсеткішінің нақты бөлігі шамамен 1,52-ге бағаланады, ал жорамал бөлігі жердегі сынамаларда өлшенгеннен сәл төмен болуы күтілуде.
For the El Chichón cloud, the optical depth has been measured to be around 0.3 around mid visible wavelengths. The imaginary part of the refractive index, describing the attenuation of radiation for the 80 km sample, varies between 0.004 at 300 nm and 0.001 at 700 nm. Based on these results, the real part of the refractive index of the stratospheric El Chichón ash is estimated around 1.52, while the imaginary part is expected to be slightly less than the one measured for the ground samples.