Кіріспе

Ливерпуль уэльстері, түрлі формаларда, Ұлыбританияның Еріктілер күштері мен Аумақтық армиясының (ТА) Король Ливерпуль полкімен байланысты болған бөлімшесі болды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыста Батыс шөлінде және Италия кампанияларында танк полкі ретінде, Грек азамат соғысы кезінде қауіпсіздік күштері ретінде, ал соғыстан кейін ауыр зениттік артиллерия полкі ретінде қызмет етті.

Еріктілер

1859 жылы басып кіру қаупінен туған еріктілер қозғалысына деген ынта, қажеттілік кезінде Ұлыбританияның тұрақты армиясын толықтыруға құштар жартылай штатты сарбаздардан құралған көптеген Мылтық Еріктілер Корпусының (МЭК) құрылуына әкелді. Мұндай бірліктердің бірі – 39-шы (Ливерпуль Уэльс) Ланкашир МЭК, ол 1860 жылдың 9 ақпанында Ливерпуль қаласында Уэльс әдеби қоғамының қолдауымен құрылды, алдында 1859 жылдың қараша айында өткен қоғамдық жиналыстар болған. Бұл бөлім кеңсе қызметкерлері мен бухгалтерлерден тұратын, ал мүшелерінің әлсіздері үшін қажетті форманы (қызыл жиектері бар ерікті сұр түсі) сатып алуға және жылдық жарнаны төлеуге мүмкіндік беретін бөліп төлеу жоспары болған. Билікке қарсы болғанына қарамастан, бөлім өз офицерлерін сайлады. Ол Расселл көшесіндегі Уэльс мектебінде жаттығулар өткізетін бір компаниядан тұрды, бірақ кейіннен Эвертон қаласында қосалқы бөлім құрылды. Оның 37 Расселл көшесінде қоймасы болды және Альткар мылтық полигонында мушкетпен оқулар жүргізді. Кішкентай корпус болғандықтан, бөлім Ланкашир МЭК-нің 2-ші әкімшілік батальонына енді, ол 1862 жылдың наурыз айында 5-ші (Ливерпуль Мылтық Еріктілер Бригадасы) Ланкашир МЭК ретінде біріктірілді, Ливерпуль Уэльс No 5 (Уэльс) компаниясын құрды. Ливерпуль Мылтық Еріктілер Бригадасы ақырында 6-шы (Мылтықтар) батальонына, Корольдік полкіне (Ливерпуль) аумақтық күштерде айналды.

Жұмылдыру

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары Аумақтық армияны (АА) жаңғырту аясында Бутльдегі 7-ші батальон Король полкі (Ливерпуль) 1938 жылы 40-шы (Корольдік) Корольдік танк полкіне (40-шы RTR) түрлендірілді. Мюнхен дағдарысынан кейін АА-ның саны екі есеге артты, 1939 жылы бар болған бөлімшелердің дубликаттары құрылды. 40-шы (Корольдік) RTR-дің дубликаты Ливерпульдегі 46-шы (Ливерпуль Уэльс) Корольдік танк полкі болды. 40-шы RTR және 50-ші RTR (Бристольден) полктерімен бірге, полк Ливерпульде орналасқан және Батыс командасында қызмет еткен 23-ші армия танк бригадасын құрады. АА 1939 жылдың 3 қыркүйегінде соғыс басталғанда әрекетке кірісті. 1940 жылдың қараша айында бригаданың атауы 23-ші бронетанкті бригада деп өзгертілді, ол Солтүстік командада құрылған жаңа 8-ші бронетанкті дивизияның құрамына кірді.

Батыс шөлі

8-ші бронедивизия 1942 жылдың мамыр айында Таяу Шығысқа аттанды, 23-ші бронедивизия 6 шілдеде Египеттің Суэц қаласына келді. Дегенмен, барлық танктер базалық қару-жарақ шеберханаларынан өтуі тиіс болды, онда олармен маңызды жұмыстар атқарылды. Бригада 17 шілдеге дейін танктерді (әр бронетанкті полк үшін 44 «Валентин» және 6 «Матильда») алды, бірақ олар бес күннен кейін шайқасқа түскенде де кемшіліктері мен жетіспеушіліктері болды. 8-ші бронедивизияның көп бөлігі келмегендіктен, 23-ші бронедивизия 1-ші бронедивизияға қосылған тәуелсіз бригада тобы ретінде ұйымдастырылды. 23-ші бронедивизия 31 тамыздағы Алам-эль-Хальфа шайқасы үшін резервте болды, ал неміс танктарының шабуылы күшейген кезде генерал Бернард Монтгомери оны генерал-лейтенант Брайан Хоррокстың XIII корпусына қарастырды. 13.00-ге дейін бригаданың 100 «Валентин» танкы 1-ші Жаңа Зеландия дивизиясы мен 22-ші бронедивизия арасындағы кеңістікке өтіп, Алам-эль-Хальфа биігіндегі позицияны нығайтты. 46-шы РТР эскадрильясы 3-4 қыркүйек түнінде сағат 22.30-да 132-ші жаяу әскер бригадасымен 132-ші жаяу әскер бригадасының қарсы шабуылына тырысты. Алайда, 132-ші бригада старт сызығын шамамен бір сағат кешігіп өтті, ал жаңа зеландиялықтар бұрыннан шабуылға шыққан еді. «Сол кезде жау толығымен оянып, жаяу әскердің алға жылжуын пулемет пен миномет атысымен тоқтатып, көптеген әскерлер шашырап, жалпы жағдай шатас болды, оны реттеуге біраз уақыт кетті». Осыдан кейін шабуылдаушылар таң атқанға дейін кері шегінді. Неміс әскері келесі бірнеше күнде шегінді. 23-ші бронедивизия Эль-Аламейндегі екінші шайқаста XXX корпусының резервінде болды, бірақ іс жүзінде оның әр полкі шабуылдаушы дивизиялардың біріне бекітілді. 23-24 қазан түнінде шабуыл басталғанда, жаяу әскер мен танктердің көпшілігі соңғы мақсатты сызыққа ('Оксалик') жетпей миналарға түсіп қалды, бірақ олар алдыңғы қорғанысты жеңіп, негізгі мина далаларынан өту жолдарын ашты. Келесі күндер Монтгомери болжаған «иттей шайқасқа» айналды. 28-29 қазан түнінде 9-шы Австралия дивизиясы тағы да бір жоспарлы шабуыл жасады. 46-шы РТР 26-шы Австралия бригадасын қолдады, ал жаяу әскердің бір бөлігі «Валентин» танктерінде шайқасқа кірді. Бірақ қараңғылық, шаң-тозаң және шашыраңқы миналар жау позициясына жылдам шабуыл жасауға кедергі келтірді. Танктер танкіге қарсы және пулемет атысына түсті, бұл жаяу әскерді түсіріп, танктерден қол үзді. Содан кейін шатасқан шайқас болды, одан кейін жаяу әскер 46-шы РТР-дің әлі де жүріп тұрған жеті «Валентин» танкынің қолдауымен ор қазды (полктің сол түні 15 танкы жойылды, ал көптеген танктер зақымдалды, бірақ барлығы кейін қалпына келтірілді). Шабуыл амбициялық мақсаттарына жетпесе де, 21-ші танк дивизиясы мен 90-шы жеңіл дивизия арасында ойық жасап, 125-ші танк-гренадер полкінің II батальоны мен итальяндық берсальери батальонын тиімді жойды. Аламейннен кейін 23-ші бронедивизия Египетте қайта жарақтандыру үшін қалды және қуғынға қатыспады. Желтоқсан айында оның бір бөлімдері Солтүстік Африкаға аттанды, бірақ 46-шы РТР артта қалды және 1942 жылдың 1 желтоқсанында бригаданы ресми түрде тастап кетті. Ол Тунис науқаны аяқталғанға дейін Таяу Шығыс күштерінің құрамында Египетте қалды.

Сицилия

46-шы РТР 1943 жылдың 28 маусымында Сицилияға одақтастардың шабуылына (Хаски операциясы) уақытында 23-ші бронетанкті бригадаға оралды. Бригада 10 шілдеде Сицилияға қонды, ал 46-шы РТР 50-ші РТР-ден кейін ілесіп келді, XXX корпусын қолдады. 12 шілдеде XXX корпусы жағалаудағы плацдармын кеңейткен кезде, танктер 51-ші (Таулы) дивизиямен бірге Палаццоло Акреиде қираған жерлер арқылы жылжыды. 46-шы РТР-дің екі эскадрильясы бар топ кешке қарай Визини таулы қаласына қарап тұрған беткейлерге жетті. Танкілер келесі күні Визиниге қарсы шабуылды бастау үшін 51-ші (H) дивизиясының әскерлері келгенге дейін демонстрациялық қимылдар жасады. Толық шабуыл келесі күні таңғы сағат 01.00-де басталды, бірақ қорғаушылардың шегініп кеткені анықталды. 51-ші (H) дивизиясы мен 23-ші бронетанкті бригада Патерноға қарай солтүстікке қарай жылжуын жалғастырды, Гербини әуежайы маңындағы Герман Геринг дивизиясының бөлімшелерінен күшейтілген қарсылыққа тап болды. 20/21 шілде түнде 7-ші Аргилл және Сатерленд жоталары 46-шы РТР эскадрильясының қолдауымен әуежайға шабуыл жасап, үш сағаттан кейін басып алды. Бірақ жаудың жаяу әскері мен танктері жасаған қарқынды қарсы шабуылдар нәтижесінде, олар келесі күні таңғы сағат 10.30-ға дейін оны қайта басып алды. 46-шы РТР эскадрильясы сегіз танкыны жоғалтты, оның ішінде эскадрилья командирі майор Джон Рутледж қаза тапты, ал 51-ші (H) дивизиясы қорғанысқа көшті. Дивизия 31 шілде/1 тамыз түнде Адрано және Этна тауының батыс жағынан айналып өте отырып, шабуылын жаңартты, 17 тамызға қарай Остің қорғаушылары Сицилиядан шығарылды.

Италия

23-ші броньды бригада 9 қыркүйекте Салерноға түсу операциясына (Аваланша операциясы) қатысты, бірақ 46-шы РТР бірнеше күн бойы плацдармды қорғаған және содан кейін Неапольге жылдам шабуыл жасаған біріккен күштердің алдыңғы қатарлы толқындарына кірген жоқ. Қазан айында бригада 7-ші бронетанктік дивизиядан кейін жылжыды. Одан кейін Италияның Адриатикалық жағалауына өтіп, V корпусына қосылды. 3 қарашада ол 78-ші дивизияның 16-шы танк дивизиясы ұстаған Васто қаласына шабуыл жасауына көмектесті. Сағат 04.30-да 46-шы РТР-дің екі эскадрильясы 5-ші батальон Буфтарға (Royal East Kent Regiment) және 6-шы батальон Royal Inniskilling Fusiliers-ке Сан-Сальвоға қарай көтерілуге көмектесті. Ілгерілеу баяу болғанымен, ол екі неміс батальонының арасына еніп, II батальон 2-ші танк полкінің танкілерін ұстап қалды. Түстен кейін III батальон 2-ші танк полкі қарсы шабуыл жасауға тырысты, бірақ 46-шы РТР тоқтатты және британдық артиллерия "майданды жарып" (flailed) жіберді, содан кейін немістер Сангро өзеніне және Густав желісіне шегінді.

Анцио

Негізгі науқан 1943/44 жылдардың қысында тоқтап қалды. 46-шы RTR 1944 жылдың 4 қаңтарында 23-ші броньды бригададан (Bde) шығып, 1-ші дивизияға қосылды, ол Анциоға түсуге (Шингл операциясы) британдық үлес болды. Дивизия 22 қаңтарда қарсылықсыз «Питер» жағасына қонды және келесі күні таңертең жүк түсіруді аяқтады. 24 қаңтарда ол Албаноға қарай бағыт алды. 30 қаңтарда 1-ші дивизия 3-ші бригадасымен бірге, 46-шы RTR сүйемелдеуімен Камполеонеге қарай Виа Анциате арқылы жорыққа шықты. 15.15-те 1-ші Корольдің Шропшир жеңіл жаяу әскері (KSLI) Виа Анциатеның оң жағында, 1-ші Герцог Веллингтон полкінің 1-ші батальоны сол жағында, ал 46-шы RTR-дің B эскадрильясымен бірге жорық бастады. Бастапқыда бәрі жақсы болды; мақсаттар 18.00-ге дейін басып алынды және батальондар бекітілді. Келесі күні 2-ші Шервуд лесшілері батальоны 10.30-да 46-шы RTR-дің C эскадрильясымен бірге қайтадан жорыққа шықты. Теміржол өткеліне жақындағанда жаяу әскер машиналық мылтықтан ауыр шығынға ұшырады. Олар өткелді басып алғанымен, ол танктерге кедергі келтіріп, жорық тоқтап қалды. Екі күннің соңында 46-шы RTR 11 «Шерман» танкін жоғалтты. 3 ақпан күні кешке немістер Камполеоне шығыршығын жою үшін қарсы шабуылдар сериясын бастады және оны кесіп тастауға жақын болды. 4 ақпанның түстен кейін 1-ші Лондондық шотланд батальоны күшейтеру үшін, 46-шы RTR-дің екі эскадрильясымен бірге Виа Анциате жолын ашық ұстауға жіберілді. Бұл «ең қажырлы шабуыл сәтті аяқталды» және демалыс 3-ші бригадаға ең қауіпті позициялардан кері шегінуге мүмкіндік берді. Күшті жау күштерімен бетпе-бет келген 1-ші дивизия қорғанысқа дайындалуға мәжбүр болды, ал 3-ші бригада мен 46-шы RTR резервте қалды. Күтілетін неміс қарсы шабуылы 7 ақпан күні сағат 21.00-де басталды. Бірінші шабуыл қатал шайқастан кейін тоқтатылды, содан кейін 3-ші бригада KSLI және Шервуд лесшілерімен бірге Буонрипозо қырқасына қарай қарсы шабуыл жасады, 46-шы RTR эскадрильясы қолдау көрсетті. Екі батальон да біраз жерді басып алғанымен, олардың шығындары соншалықты жоғары болды, олар қырқаның астындағы қауіпсіз емес позицияларда тоқтады. Неміс шабуылдары 11 ақпанға дейін жалғасты, содан кейін 1-ші дивизия АҚШ әскерлерімен күшейтілді және ұрыстар басылды. Ақпан айында тағы да жағдайлар ушыға түсті, бірақ 3 наурыздан кейін Анциода траншеялық соғыс тоқтады. Анциодан шығу 23 мамырда, Сегізінші армия мен АҚШ-тың Бесінші армиясының солтүстікке қарай шабуылдарымен бір мезгілде басталды. 22 шілдеде 46-шы RTR Палестинада демалып, қайтадан дайындалып жатқан 23-ші броньды бригадаға қосылды және соғыс аяқталғанға дейін оның құрамында болды. Германияның Грекиядан кетуі қазан айына дейін жақсы дамыды, ал «Мана» операциясы 12 қазанда 2-ші Парашют бригадасының парашютпен қонуымен басталды. Келесі күні «Аркфорс» әскерлері мен джиптерімен бірге Александриядан HMS Ajax, HMS Aurora және HMS Black Prince крейсерлеріне отырып, 16 қазанда Пирейге қонды. 19 қазаннан бастап 23-ші броньды бригада «Аркфорс» құрамында құрлықта жұмыс істей бастады. 23-ші броньды бригаданың рөлі Афинада «таңбаны көрсету», неміс оккупациясы кезінде құрылған грек қауіпсіздік батальондарын қарусыздату, көмек жеткізу үшін порттарды ашу және жалпы жергілікті дауларда төреші ретінде әрекет ету болды. Бөлімдер алыс ауылдарға қажетті заттарды жеткізу үшін өз көліктерін пайдаланды. Дегенмен, желтоқсан айында Грекияның Халықтық азаттық армиясының (ЭЛАС) бұрынғы партизандары қарусызданудан бас тартты және олардың бәсекелестері - Ұлттық республикалық грек лигасы (ЭДЕС), «Декемвриана» деп аталатын қақтығыстар болды. 5 желтоқсанда «Аркфорсқа» ЭЛАС-ты Афина-Пирей аймағынан шығару туралы бұйрық берілді. 46-шы RTR Афинаның солтүстігіндегі Ликабетостан солтүстікке қарай 1 шақырым жерде орналасқан, бір эскадрилья жаңа келген танктермен, ал екіншісі бронемашиналармен жабдықталған. Операция келесі күні басталды, 46-шы RTR-ден екі танк тобы Купония маңындағы 3-ші грек тау бригадасына көмек көрсетті. Бірақ ЭЛАС күшін арттыруды жалғастырды, және «Аркфорс» Конституция алаңындағы үкімет кеңселерімен және Фалирон шығанағындағы базамен байланысты сақтау үшін қиындыққа тап болды. 46-шы RTR-дің танктері көшелерде жаяу әскерге қолдау көрсетуге үнемі сұраныс білдірді, ал оның барлау машиналары мен броньды командалық көліктері «Афина такси қызметіне» ұйымдастырылды, ол Фалиронға және Fix Brewery-ге ЭЛАС бақылауындағы жолмен жоғары лауазымды шенеуніктерді тасымалдады. Әскердің қолбасшысы генерал-лейтенант Рональд Скоби жедел түрде қосымша күш, соның ішінде 46-шы RTR-ді толық броньды полк ретінде қайта жабдықтау үшін 35 қосымша «Шерман» танктерін сұрады. 9-17 желтоқсан аралығында Афина орталығы үшін қатал шайқас жүргізілді, ал басқа әскерлер Пирей кемежайларын қайта ашу үшін күресті. «Аркфорс» қаладан тыс міндеттемелерді тастауға мәжбүр болды, оның ішінде 46-шы RTR-дің әкімшілік эшелонын Әскери академиядан шығару, онда олар шабуылға ұшырады. Полктің екі бронемашинасы «Афина такси қызметінен» генерал Александр мен британ министрі Гарольд Макмилланды әуежайдан штаб-пәтерге қауіпсіз жеткізді. Олар британ күштерін қалада үш күндік оқ-дәрімен «қоршауда» көрді. Дегенмен, әуе және теңіз арқылы күштердің келуі, соның ішінде қосымша «Шерман» танктерінің бірінші партиясы, күштерге әуежай мен портына байланыс жолдарын ашық ұстауға мүмкіндік берді және «Аркфорсқа» алмастыру үшін толық корпус штабы келді. Күшейтілген жаяу әскер («Блокфорс») 46-шы RTR танктерінің көмегімен Фалирон түбегін тазарды, бұл кедергілерді бұзуға көмектесті. 12/13 желтоқсан түнде ЭЛАС Конституция алаңындағы бекініске шабуыл жасауға күш салды, бірақ қорғаушылар тұрып берді. Көрсетілген көмек жетіспеді және Фалирон жолымен жүретін түнгі конвойларға шамадан тыс жұмыс істеген танктер сүйемелдеуі қажет болды. Дегенмен, 17/18 желтоқсан түнде операциялар жолмен жылжуды және британдық позицияларды байланыстыруды бастады, және жаңа жылға дейін қатал шайқас жүрді. ЭЛАС 27 желтоқсан күні Афина орталығынан шыға бастады, ал британдықтар 2 қаңтарда 1945 жылы шабуылға шықты, «Аркфорс» 23-ші броньды бригадамен бірге солтүстікке қарай жорық жасады. ЭЛАС 5 қаңтарда Афинадан шегінді, бірақ елдің басқа жерлерінде шайқас жалғасты. 46-шы (Ливерпуль Уэльс) RTR Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін демобилизацияға дейін Грекияда қалды.