Кіріспе

Көп түсті баспа техникасы

Вискоздық баспа – рельефтік және тегіс баспа принциптерін біріктіретін көп түсті баспа техникасы. Оны Стенли Уильям Хейтер ойлап тапты. Бұл әдіс түсті бөлу үшін бірнеше пластина қолданудың орнына, бір пластинадан бірнеше түсті бояуды басып шығару үшін тұтқырлық қағидасын пайдаланады. Бұл жоғары көркемдік баспа техникасы болып табылады, ол шектеулі санда түпнұсқа баспаларды жасауға мүмкіндік береді, себебі бұл процесс баяу және үлкен тираждар жасау үшін қабылдамалар арасындағы айырмашылықтар тым көп болуы мүмкін. Түсті тұтқырлықпен басу – тегіс баспа өнеріндегі соңғы жетістіктердің бірі. Түсті тұтқырлықпен басуды 1950 жылдардың ортасында Париждегі 17-ші шеберханада жұмыс істеген топ әзірледі. Аталған топқа Стенли Уильям Хейтер, Кайко Моти, Кришна Редди, Клэр Снайдер Смит және Ширли Уэльс кірді.

Интальль

Баспаның түпнұсқалық әдістерінің бірнеше түрін білу қажет. Интальолық баспалар: мысалы, долларлық банкноттар және көптеген маркалар металл табақшаларға қашап жасалып, тұтқыр сия (май бояуының тұтқырлығымен салыстырылады) ойықтарға, сызықтарға, сызылған іздерге немесе тереңдіктерге енгізіліп басылады. Жылтыратылған бет газет қағазы мен тарлатанмен тазаланып, сия пластина деңгейінен төмен қалдырылады. Содан кейін табақ ылғалданған қағаз бен мата жамылғысымен жабылады. Престе өте жоғары қысыммен (шамамен 16 000 PSI немесе 1,103 кбар) ылғалданған қағаз сияны алу үшін қашап жасалған немесе сызылған ойықтарға басылады. Яғни, интальода пластина бетінен төменге қарай басылған нәрсені көреміз, ал сия қағазға көтеріңкі болып басылады. Осы өнердің шеберлерінің ішінде Альбрехт Дюрер, Ханс Гольбейн кіші, Рембрандт, Гоя және Пикассо есімдері бар.

Процесс

Төрт түске дейін түрлі-түсті бояулар араластырылады, олардың әрқайсысы әртүрлі тұтқырлыққа ие. Бұл тұтқырлық пісірілмеген зығыр майын қосу арқылы реттеледі. Мыс немесе мырыш сияқты металл пластиналар интальио процесіндегідей қолданылады. Суретші пластинаға сызықтар немесе текстуралар арқылы бейнелер жасайды. Содан кейін пластина бірнеше кезеңде боялады. Бірінші бояудың тығыздығы жоғары, тұтқырлығы жоғары болады. Жоғары тұтқырлықтағы бояу кез келген интальио процесіндегідей қолданылады: пластинаның ойықтарына итеріліп, содан кейін пластинаның беті тарлатанмен сүртіледі. Екінші түсті және ең жұқа тұтқырлықтағы бояу қатты резеңке роликпен пластинаның бетіне қолданылады, ол пластинаны бір рет жауып, пластинаның ең жоғары бөліктеріне ғана өтеді. Содан кейін үшінші түсті және қаттырақ консистенциялы бояу пластинаның төменгі бөліктеріне жұмсақ резеңке роликпен жағылады. Екі роликпен жағылған екі бояудың әртүрлі тұтқырлығы олардың араласуына кедергі келтіреді. Бұл кезде тіпті жұқарақ тұтқырлыққа ие төртінші түсті де қолдануға болады. Бұл бояу шыны табаққа жайылып, содан кейін баспа тақтасына басылып, бояу тек металл тақтаның ең жоғары нүктелеріне жабысады немесе қатты роликпен өте аз қысыммен қолданылады. Бұл процесс монотиппен де орындалуы мүмкін. Акрил немесе плексиглас пластинаға өте жоғары тұтқырлықтағы бір бояу жағылып, содан кейін оның үстінен өте еркін бояу оралады, нәтижесінде бір пластинада екі тон пайда болады. Суретші пластинаға бейнені сызып тастауға тырысуы мүмкін, бірақ акрил және плексиглас пластиналары мыс немесе мырышқа қарағанда сезімтал және тез тозығып кетеді. Содан кейін тік пластинаға қағаз қойылып, баспа машинасынан өткізіледі, бұл барлық түстерді бір мезгілде басып шығарады. Бұл белгілі бір артықшылық, өйткені кейбір басқа көп түсті баспа процестерінде блоктарды дұрыс тіркеу қиындық тудырады.