1859 жылғы АҚШ-Мексика келісімі: Техуантепекке транзит құқығы және мәмілелер

Кіріспе

1859 жылғы АҚШ пен Мексика арасындағы келісім

МакЛейн-Окампо келісім-шарты, ресми түрде Транзит және сауда туралы келісім, 1859 жылы АҚШ пен Мексика арасында Мексиканың Реформа соғысы кезінде, Веракруста орналасқан Бенито Хуарес басқаратын либералдық үкімет Мексика қаласындағы консервативтік үкіметке қарсы күрес жүргізіп жатқанда жасалған келісім. Бұл келісім АҚШ-қа және оның азаматтарына Мексика аумағында мәңгілік транзит, әскери және басқа да мемлекеттік шекарадан тыс құқықтар берді және Мексика мен АҚШ-та да қырқыс дау тудырды. Мексика үшін бұл елдің АҚШ-қа тәуелсіздігін берумен жасалған сатқындық болып саналды, себебі АҚШ он жыл бұрын Мексика-Америка соғысында Мексиканы жеңіп, оның кең аумағын аннексиялаған еді. Алайда, бұл келісім қаржылық қиындыққа тап болған либералдық үкіметке консерваторларға қарсы соғысты жалғастыруға мүмкіндік берді. Еуропа мен АҚШ-тағы газеттер жасалған ұсыныстардың масштабына таңданысын білдіріп, келісімнің Мексиканы АҚШ протекторатына айналдыруы мүмкін деген пікірді айтты. Нәтижесінде, АҚШ Сенаты 1860 жылы келісімді ратификациялаудан бас тартты. Егер келісім ратификацияланған болса, Кариб теңізі мен Тынық мұхиты арасындағы маңызды транзиттік нүкте саналатын Мексика аумағына бақылау күшейтілген болар еді.

Өмірбаян

Реформа соғысы кезінде консерваторлар Испаниядан қаржылық қолдау іздеді. Мон-Альмонте келісімі 1859 жылдың 26 қыркүйегінде Мексикадағы консерватор Хуан Н. Алмонте мен Испания королевасы Изабелла II-нің өкілі Алехандро Мон қол қойды. Маклейн-Окампо келісімін АҚШ-тың Мексикадағы елшісі Роберт М. Маклейн және Мексиканың Сыртқы істер министрі Мелхор Окампо келісті. Бұл келісімге 1859 жылдың 14 желтоқсанында Мексикадағы Веракрус портында қол қойылды. Ол Техуантепек тасқындығы арқылы АҚШ-қа 4 миллион долларға мәңгілік транзит құқығын сатуға мүмкіндік беретін еді, Техуантепек порты арқылы Мексика шығанағындағы Коатзакоалькос портына әскери және коммерциялық мақсаттар үшін, сондай-ақ әскерлерді еркін өткізуге болар еді. Ол тіпті мексикалық әскерлерді АҚШ-қа берілген құқықтарды орындауға көмектесуді талап етті. Сонымен қатар, ол мексикалық жердің екі жолағы арқылы мәңгілік өту құқығын берді: біреуі Калифорния шығанағындағы Гуаймас портынан Аризона шекарасындағы Ногалес қаласына дейін Сонора штаты арқылы өтеді; екіншісі Синалоа штатындағы Мазатлан портынан Монтеррей арқылы қазіргі Браунсвиль қаласынан оңтүстікке қарай Матаморос, Тамаулипас штатына дейін, Мексика шығанағындағы Техас штатына дейін созылар еді. Мексика сонымен қатар Техуантепек тасқындығының екі жағында қоймалар салуға міндеттелді. Бұл мүмкіндіктердің жалпы құны үшін 4 миллион доллардың 2 миллионы АҚШ Мексика үкіметіне дереу төленер еді, ал қалғаны АҚШ азаматтарына, олар Мексика үкіметіне өз құқықтарына келтірілген залал үшін талап арыз бергендеріне өтемақы ретінде АҚШ-тың қолында қалатын еді. АҚШ президенті Джеймс Бьюкенен бұл келісімді қатты жақтады, ал Мексика президенті Бенито Хуарес консервативтік партияға қарсы соғысты қаржыландыру үшін ақшаға мұқтаж болса да, келісім АҚШ Сенатынан ратификацияланбады. Себебі АҚШ-та азаматтық соғысқа қауіп төнді, солтүстік штаттары оның ережелері, әсіресе тасқынды арқылы әскери заттар мен әскерлердің еркін өтуі, егер ашық азаматтық соғыс болса, жақын арада Конфедерациялық штаттарға пайда әкеледі деп алаңдады. АҚШ шығыс және батыс жағалаулары арасындағы пошта мен тауарлардың тасымалын жеделдету үшін тасқынды арқылы теміржол немесе канал салуды жоспарлады. Бұл елдегі, сондай-ақ Никарагуа мен Панамадағы жолдарда да қозғалыс өте көп болды.

During the Reform War, the Conservatives sought financial support from Spain. The Mon Almonte Treaty was signed on 26 September 1859 by Juan N. Almonte, Mexican conservative and Alejandro Mon, representative of Queen Isabella II of Spain, in Mexico. The McLane Ocampo Treaty was negotiated by Robert M. McLane, U. S. Ambassador to Mexico, and Melchor Ocampo, Mexican Minister of Foreign Affairs. It was signed in the port of Veracruz in Mexico on December 14, 1859. It would have sold the perpetual right of transit to the Isthmus of Tehuantepec to the U. S. for $4 million through the Mexican ports of Tehuantepec in the south, to Coatzacoalcos in the Gulf of Mexico free of any charge or duty, for military and commercial effects and troops. It even required Mexican troops to assist in the enforcement of the rights permanently granted to the U. S.

Additionally, it granted perpetual rights of passage through two strings of Mexican land: one that would run through the state of Sonora from the port of Guaymas on the Gulf of California, to Nogales, on the border with Arizona; and another one from the western port of Mazatlán, in the state of Sinaloa, going through Monterrey all the way through Matamoros, Tamaulipas, south of present day Brownsville, Texas, on the Gulf of Mexico. Mexico was also compelled to build storage facilities on either side of the Tehuantepec isthmus. Of the $4 million for the total cost of those benefits, the U. S. would pay immediately $2 million to the Mexican government, and the rest would stay in U. S. hands in provision for payments to U. S. citizens suing the Mexican government for damages to their rights. Although U. S. President James Buchanan strongly favored the arrangement, and Mexican President Benito Juárez badly needed the money to finance the war that he was waging against the Conservative Party, the treaty was never ratified by the U. S. Senate because of the imminent civil war in the U. S., whose northern free states were concerned that its provisions, particularly the free transit of military effects and troops through the isthmus, would benefit the soon to become Confederate States if there was an open civil war. The U. S. hoped to build a railroad or canal across the isthmus to speed transport of mail and trade goods between the eastern and western coasts. Roads there and in Nicaragua and Panama already carried considerable traffic.

Шарттың мазмұны

Келісім Америка үкіметіне немесе оның азаматтарына елдің ішінде үш бағыт бойынша мәңгілік транзит құқығын берді: Техуантепек тасжолы арқылы теміржолмен немесе басқа тәсілдермен, Рио-Грандеден Тамаулипас, Коахуила және Нуэво-Леон, Дуранго және Синалоа штаттары арқылы Мазатлан портына дейін, немесе Нью-Мексико аумағынан Сонора штаты арқылы Гуаймас портына дейін теміржолмен. Бұл транзит құқығымен бірге, америкалықтарға аталған бағыттардың терминалдарында қоймалар салуға, олармен байланысты су жолдарында жүзуге және олар арқылы Америка Құрама Штаттарының басқа аймақтарына кедендік төлемсіз тауарлар мен заттар тасымалдауға құқық берілді, егер олар Мексикаға тұтыну үшін әкелінбесе. 8-бап АҚШ-қа Мексика Республикасы арқылы Сонора және Техуантепек бағыттары арқылы әскерлер мен әскери жарақтарды тасымалдау құқығын берді, ал 9-бап АҚШ үкіметіне аталған көлік бағыттарын әскери күшпен қорғау құқығын берді, егер Мексика үкіметі оны қорғай алмаса. 11-бап америкалық азаматтарды Мексика үкіметінің мәжбүрлеп қарыз салуынан қорғады.

Мексикадағы мұра

Мексикалықтар үшін президент Бенито Хуарес – Мексикадағы француз интервенциясына қарсы елдің егемендігін қорғаған ұлтшыл қаһарман. Маклейн-Окампо шарты Хуареске қарсы шығушыларға күш береді, олар оны идеологиялық тұрғыдан таза емес деп есептейді. 1860 жылы Хуарес АҚШ кемелеріне мексикалық консерватор кемелеріне шабуыл жасауға рұқсат берді, бұл оның "шетелдік интервенцияны қолдады және АҚШ-қа сатып кетті" деген сынға ұшырауына себеп болды. АҚШ-та бұл ратификацияланбаған шарт ғалымдардың назарына ілікпейді, бірақ Мексикада ол зерттеулердің маңызды тақырыбы болып табылады.