Кіріспе

Мексика президенті (1855–1858)

Игнасио Грегорио Коммонфор де лос Риос (iɣˈnasjo komoɱˈfoɾ ðe los ˈri. os; 12 наурыз 1812 – 13 қараша 1863), Игнасио Коммонфорт деп белгілі мексикалық саясаткер және әскери қызметкер, Ла Реформа кезінде президент болды. Ол 1855 жылы Санта-Аннаның диктатурасын құлату мақсатымен жасалған Аютла жоспары аясында либералдық қозғалыста жетекші рөл атқарды; содан кейін жаңа президент Хуан Альварес кабинетінде қызмет етті. Коммонфорт – орташа либерал болғандықтан, Альварес бірнеше айдан кейін қызметтен кеткеннен кейін президенттікке ие болды. Оның президенттігі кезінде 1857 жылғы Конституция жасалды, онда Либералдық реформаның жеке заңдарында қабылданған өзгерістер енгізілді. Конституция консерваторлар тарапынан қарсылыққа ұшырады, оның қатаң антиклерикалық ережелері католик шіркеуінің экономикалық күші мен беделін төмендетуге бағытталған. Атап айтқанда, Лердо заңы шіркеудің меншігін жойды. Бұл заң сонымен қатар, жергілікті қауымдардың ұжымдық жер иеліктерін таратуға мәжбүр етті, бұл оларға экономикалық және мәдени интеграцияға қарсы тұруға мүмкіндік берді. Үкімет барлық мемлекеттік қызметкерлерді жаңа Конституцияны сақтауға ант беруге міндеттеген кезде дау одан әрі күшейді, бұл католик мемлекеттік қызметкерлерін жұмыста қалу немесе шіркеуден шығарылу таңдауына келтірді. Коммонфорт Конституцияның антиклерикалық баптарын тым радикалды деп есептеді, олардың зорлық реакциясын тудыруы мүмкін екенін білді. Сонымен қатар, ол атқарушы биліктің ықпалын әдейі әлсіретуге, заң шығарушы билікті күшейтуге қарсы болды. Өкімет басталғаннан бері көтерілістермен күресіп келген ол, жаңа Конституция президенттің әрекет ету мүмкіндігін жоққа шығарды. Консерваторлармен және Конституцияның басқа да қарсыластарымен келісімге келуді үміттене отырып, ол 1857 жылдың желтоқсанында Конституцияны жоюды көздеген Такубая жоспарына қосылды. Конгресс таратылды, ал Коммонфорт президенттік лауазымда қалды, бірақ либералдық одақтастары оны толығымен тастап кетті. Ол жоспардан бас тартып, президенттікке тоқтады. Оның орнын Жоғарғы сот төрағасы Бенито Хуарес басты. Коммонфорт қанды Реформа соғысы басталғанда, 1861 жылы консерваторлар жеңілген азаматтық соғыста эмиграцияға кетті. Коммонфорт 1862 жылы Мексика консерваторлары қолдаған Францияның басқындығына қарсы күресу үшін елге оралды. Коммонфорт 1863 жылдың 13 қарашасында Республиканы қорғау кезінде қаза тапты.

Ерте өмір

Игнасио Комонфорт 1812 жылдың 12 наурызында Пуэбла қаласында дүниеге келді. Оның әкесі - подполковник Мариано Коммонфорт, анасы - Мария Гуадалупе де лос Риос болды. 14 жасында ол Пуэбла қаласындағы иезуиттер басқаратын Каролино колледжінде оқуға түсті. 1832 жылы ол 20 жасқа толғанда президент Анастасио Бустамантеді құлатқан либералдық көтеріліске қатысты және Сан-Агустин-дель-Пальмар мен Пуэбла шайқастарында болды. Содан кейін Мексика қаласын қоршау кезінде ол ат әскерінің капитаны болды және Такубая, Касас-Бланкас, Зумпанго, Сан-Лоренцо және Посадас жерлерінде шайқасты. Бустаманте құлатылғанға дейін және Завалета келісімдері революцияны тоқтатқанға дейін ол өзінің зор әскери қабілетін көрсетті. Ол Матаморос Изукар қаласының әскери қолбасшысы болып тағайындалды.

Мексика Орталық Республикасы

Генерал Мариано Ариста Валентин Гомес Фариастың басшылығына қарсы консервативтік көтерілістің бір бөлігі ретінде Пуэбланы зәулім күшпен қоршағанда, Комонфорт оның ең осал тұсының бірін қорғады. Ариста шегіндіріліп, Комонфорт әскери қолбасшы лауазымына қайта оралды. 1834 жылы ол генерал Гуадалупе Викторияның Пуэбланы қоршауына қарсы қайтадан қорғауға кірісті, бірақ жеңіліске ұшырады. Жеңімпаз консерваторлар Бірінші Мексика Республикасын Мексиканың Орталық Республикасына айналдырды. Комонфорт қаладан шығып, отбасына оралды, төрт жыл бойы Тлапаның префекті және әскери қолбасшысы болып тағайындалғанға дейін сонда тұрды. Ол өзінің құзыретіндегі көптеген оңтүстік халықтарының көтерілістерін де басып тастады, соның ішінде бір жағдайда Комонфорт жиырма төрт сарбазбен, тіпті оқ-дәрісіз, екі мыңдық халық әскеріне қарсы қоршауға ұшырады.

Саясаттану

Ол 1842 және 1846 жылдары Конгресте депутат болды. 1842 жылғы Конгрес Санта-Анна тарапынан, ал 1846 жылғы Конгрес Мариано Паредес тарапынан таратылды. Коммонфорт 1846 жылдың соңында, Мексика-Америка соғысының бастапқы кезеңдерінде, 1824 жылғы федералистік Конституцияны қайта орнатуға бағытталған Паредес үкіметіне қарсы көтеріліске қатысты. Ол астанадағы үшінші аюнтхаментоның президенті сайланды және Мексика штатының батыс бөлігінің префекті болды. Ол Мексика-Америка соғысына қатысып, бас қолбасшының көмекшісі ретінде қауіпті қызмет атқарды, сондай-ақ АҚШ армиясы астананы басып алғаннан кейін Керетаро қаласында өткен конгреске қатысты. Ол 1848 жылы келесі жылы сенатор болып сайланды, кейіннен Акапулько портында кеден қызметкері болып жұмыс істеді, бірақ 1854 жылы Санта-Аннаның соңғы диктатурасы кезінде осы лауазымнан алынды.

Аюттаның жоспары

Коммонфорттың либералдық көзқарастары, әскери лауазымы және оңтүстікте болуы оны Аютла жоспарында маңызды рөл атқаруға жетеледі, ол 1854 жылдың 1 наурызында наразылар жасаған Санта-Аннаға қарсы либералдық оппозицияны біріктірді. Жоспар Герреро штатының Аютла қаласында революциялық бағдарламаны жариялады, Санта-Аннаның диктатурасын айыптап, әскери шақыру және Месилла алқабының АҚШ-қа сатылуы сияқты шараларды сынға түсірді, ол жерде ол Гадсден сатып алуы ретінде белгілі болды. Жоспарда Санта-Аннаның қызметтен алынғаны және үкіметті қайта ұйымдастыру үшін жаңа президент пен өкілдер жиналысын шақыру туралы мәлімделді. Жоспар Акапулькода полковник Коммонфорт және басқалармен бірге, ұлттық ерік-жігерге сәйкес өзгерістер енгізуге рұқсат беретін түзетулермен бекітілді. Хуан Альварес қозғалыстың жетекшісі болып тағайындалды. Акапулько бекінісіне жауапты Коммонфорт 1854 жылдың 20 сәуірінде пайда болған Санта-Аннаның қоршауына қарсы тұрды, бірақ көп ұзамай шегінуге мәжбүр болды. Революция кезінде Коммонфорт соғыс материалдарын алу үшін маңызды шетелдік миссияға аттанды. Кейін Коммонфорт Мичоаканды операциялық базасы ретінде пайдаланып, Гвадалахараға жорыққа дайындалды. Бірнеше айлық шайқастардан кейін Санта-Анна 1855 жылдың тамызында отставкаға кетті, бірақ Коммонфорт оның үкімет тағайындаған ізбасары Мартин Каррераны мойындаудан бас тартты, оны әкімшіліктің қалдықтарының революцияны өздеріне тарту әрекеті деп есептеді. Коммонфорт 1855 жылдың 22 тамызында Гвадалахараға кірді және тек Хуан Альваресті революцияның жетекшісі ретінде мойындауға болатынын мәлімдейтін үндеу жариялады. Қыркүйек айында Коммонфорт Лагоста тәуелсіз революциялық көшбасшылармен және Мануэль Добладомен кездесіп, Альварес басшылығын мойындауға келісімге келді. Альварес тамыз айында президенттікке кірді.

Соғыс министрі

Президент Альварес кабинет құрып, Игнасио Коммонфортты соғыс министрі етіп тағайындады. Мельхор Окампо сыртқы қатынастар министрі, Гильермо Прието қазына министрі, ал Бенито Хуарес әділет және дін істері министрі болды. Мигель Лердо де Техаданы даму министрі етіп тағайындады. 16 қазанда 1856 жылдың ақпан айында Долорес Идальгода жиналатын конгресс шақырылды, мақсаты – 1841 жылғы Декрет негізінде елді республикалық, демократиялық және өкілдік билік формасында ұйымдастыру. Альварес осы күнге дейін қызметтен кетеді, ал сол шешулі сессияда президенттікке Коммонфорт тағайындалды. Мексика тарихындағы әскерилердің тудырған тәртіпсіздіктеріне байланысты, үкіметте әскери құрылымды таратып, жаңадан құру туралы пікірлер айтыла бастады. Окампо мен Хуарес бұл идеяны қолдады, ал Коммонфорт әскери топты реформалауды қалап, оны жоюға қарсы болды. Бұл кабинеттегі келіспеушіліктердің бір мысалы ғана еді, және Коммонфорт әріптес министрлерінен гөрі салмақтырақ болып көрінді. Осы уақыт аралығында Куернавакадан басқарған Альварес әскерімен бірге Мексика қаласына келді. Оның әскерлерінің, «пинтос» (дақты) деп аталатын, лас және қатыгездігі жалпы наразылық пен алаңдау тудырып, Альварес Коммонфорттың пайдасына құлатылатын болады деген қауесет тарады.

Лей Хуарес

Алварес кабинеті, оның құрамында прогрессивті штат губернаторлары Бенито Хуарес және Мелхор Окампо, сондай-ақ жазушы Гильермо Прието болды, 1821 жылы тәуелсіздік алғаннан бері есейген либералдардың жаңа буынын көрсетеді және Альварес басшылығымен басталып, ақырында Либералдық реформа деп аталатын кезеңде бұрын-соңды болмаған реформаларды қабылдауға ниеттенді. Реформалар 1857 жылы жаңа конституция қабылдануымен аяқталды және 1867 жылға дейін толығымен аяқталмаған қарсыластарымен ашық қақтығысқа әкелді. Олар 22 қараша 1855 жылы қабылданған заңмен басталды. Католик дін қызметкерлерін қатыстыратын азаматтық істерді қарау құқығынан шіркеу соттары айырылды. Оларға діни қызметкерлерді канондық заң бойынша соттауға рұқсат берілді. Бұл шараға қарсылар үкімет депутаттарын екіжүзділікпен айыптап, заң алдындағы теңдікті жақтағандарымен, өздерінің иммунитетін сақтап отырды. Архиепископ бұл шараға наразылық білдіріп, шіркеулік фуэро мәселесін Папаға қарауға ұсынды, бірақ үкімет бұл ұсынысты қабылдамады. Консервативті генералдар Санта-Анна мен Бланко өз шендерінен ресми түрде айырылды, ал либералдар Сантос Деголладо мен Морено генералдар болып тағайындалды. Коммонфорт енді отставкаға кететінін және тек генерал-басшы лауазымын сақтайтынын мәлімдеді. Альварес өзінің хатшыларына қадамдарды ұсынуды тапсырды. Ол сондай-ақ кеңесіне заң жобасын дайындауды тапсырды. Осы уақытта консерваторлар президенттікке умеренный Коммонфортты қолдауға көшті.

Төрағалық етуді қабылдау

Алварес президенттік лауазымнан кетуді және оны Коммонфортқа тапсыруды мұқият қарастырды, бірақ соңғысының қарсыластары Альваресті қызметте қалуға көндірді. 4 желтоқсанда Альварес Либералдық партияның ең белгілі өкілдерін жинап, қалай әрекет ету керектігі туралы кеңес сұрады. Ол шешімін кешіктірді және келесі күні министрлер кабинетінің толық отставкасын қабылдап, Луис де ла Розаны жаңа кабинетті құруға шақырды. Алварес президенттік лауазымда болған кезеңде кабинеттік портфельдер бос тұрды. Гуанахуатода Мануэль Добладо 6 желтоқсанда Хуан Альварес үкіметіне қарсы шығып, Игнасио Коммонфортты жаңа президент деп жариялады. Оның манифесінде Альварес мексикалықтарды біріктіретін дінге шабуыл жасады деп айыпталды. Бұл қадам артық болды, себебі көтеріліс туралы хабар елордаға жеткенге дейін, әкімшілік жұмыстар мен Мехико қаласының климатын ұнатпайтын қарт Альварес президент лауазымнан кетуге шешім қабылдады және 8 желтоқсанда бұл туралы мәлімдеді. Альварес Коммонфортпен кездесіп, 11 желтоқсанда сағат төртте президенттік лауазымды ресми түрде оған тапсырды.

Төрағалық

Коммонфорт президенттікке келгеннен кейін екі күн өткен соң кабинетін тағайындады. Луис де ла Роза Сыртқы қатынастар министрі, Езекиел Монтес Әділет және Діни істер министрі, Мануэль Силисео Даму министрі, Хосе Мария Лафрагуа Ішкі қатынастар министрі, Мануэль Пайно Қаржы министрі, ал Хосе Янез Соғыс және Теңіз министрі болды. Министрлер бағдарламаларын жариялады: Санта-Аннаның Гадсден сатып алуы арқылы жасаған ұлттық аумақтың бөлінуіне жол бермеу, азаматтық соғыстан сақтану, күшті тек соңғы шара ретінде қолдану, конституцияны жазу үшін конституциялық конгресс шақыру және осы уақыт аралығында уақытша конституция ретінде органикалық жарлық жариялау. Үкімет Санта-Аннаның диктатурасының қалдықтарын таратуға кірісті. 1856 жылдың 9 қаңтарында Санта-Аннаны, оның министрлерін, губернаторларын және басқа да бағыныштыларын халыққа және жеке тұлғаларға қарсы заңсыз әрекеттері үшін жауапкершілікке тарту туралы жарлық қабылданды. Олардың мүліктері тәркіленіп, жоғарғы соттың қарауына берілді, залал өтеуі үшін пайдаланылуға тиіс болды. Министрлік сондай-ақ жеке құқықтар, баспасөз, полиция, ұлттық гвардия және діни істерге қатысты заңдар қабылдауға уәде берді. Экономикалық шараларға сауда үшін портерді ашу, сауда, өндіріс және кен өндірісі үшін мүмкіндіктер жасау, сондай-ақ білім беру саласын дамыту кірді. Шетелдіктерге белгілі бір шарттармен жылжымайтын мүлікке ие болуға рұқсат берілді.

Сан-Луис-Потоси көтерілісі

Сан-Луис-Потосиде көтеріліс басталды. Мануэль Мария Кальво басшылығымен Нуэво-Леоннан қайтып келген Росас Ланда бригадасының 1000-нан астам әскері 1856 жылдың 10 желтоқсанында көтеріліс жасады, ал Росас Ланда тұтқынға алынды. Бұл көтерілістерді консерваторлар тобы астанадан басқарып отыр деген қауесет тарады. Мичоакан және Тлаксакала штаттарында жауырық қозғалыстар болды, ал Томас Мехиа әлі де әскерлерді сол аймақта басқарып тұрды. Чапала үндістері Гвадалахараның ықпалымен көтеріліс көтерді. Ламбергтің қуып жететінінен қашқан Осолло Сан-Луис-Потосиге барып, ондағы көтеріліске жетекшілік етті. Үкімет Сакатека және Гуанахуато губернаторлары ұйымдастырған 4000 сарбазды жіберді. Бірақ көтерілісшілер тез арада ресурстардың жетіспеушілігіне және ішкі келіспеушіліктерге тап болды. Олардың бірі британ консулының үйінен ақша ұрлады, бірақ көтеріліс басшылары Сан-Луис-Потосиді қорғауға жеткілікті күш-қуаттары мен ресурстары жоқ екенін түсінді, сондықтан қала көбінесе тасталып кетті. Эвакуациядан кейін Парроди оларды Кадереита қаласының жанындағы Магдалена төбесінде қоршауға алды. Олар 1857 жылдың 6 ақпанында шегініп, Тунас-Бланкаста талқандалды. Полковник Осолло тұтқынға алынды.

Пуэбла көтерілісі

12 желтоқсанда Пуэбла қаласында көтеріліс болды, бірақ ол тез басылды. Генерал Гитиан кейіннен Лей Хуареске қарсы Закапоакстладағы көтеріліске қосылды, алайда епископ Лабастида оған үкіметпен келісімге келуге кеңес берді. Оларға қарсы жіберілген алғашқы күштер – генерал Игнасио де ла Ллаве, полковник Ортега және подполковник Кальдерон – көтерілісшілерге қосылды. Сонымен қатар, Мигель Мирамон да оларға қосылды. Оахака, Закатекас, Керетаро және Халискода шашыраңқы консервативтік көтерілістер орын алды. Коммонфорт көтерілісшілдікке күдікпен қарап, Антонио де Харо и Тамариз бен Франсиско Пачеконы елден қуу туралы жарлық шығарды. Харо қашып, Закапоакстладағы көтерілісшілерге қосылып, 1843 жылғы Негізгі Ережелерді қайта орнатуды талап етті. 1855 жылғы 16 қаңтарда көтерілісшілер Пуэблаға шабуыл жасады, ал губернатор қарсылықсыз берілді. Армияда төрт мың сарбаз, мол азық-түлік және республикадағы екінші ірі қалаға бақылау болғандықтан, революция қазірдің өзінде күшті болды. 29 қаңтарда генералдар Виллареал, Траконис, Зулоага, Гайоссо және Морено бастаған бес мыңдық әскер Пуэбла көтерілісін басу үшін Мексика қаласынан жолға шықты. Гуанахуатодан мыңдай сарбаздың келуі күтілуде. Коммонфорт операцияны өзі басқаруды жоспарлаған. 24 ақпанда ол 11 500 сарбазды эшелонға орналастырды, ал ұлттық гвардияның 4000 адамы астанада қалды. Содан кейін 29 ақпанда ол майданға аттанып, штаб-пәтерін Рио-Приетода құрды. Осы уақыт аралығында көтерілісшілер Пуэбла қабырғаларына шегінді. 8 наурызда Пуэбла гарнизоны күшпен шабуыл жасады, сол күні таңғы жеті жарымда Окотлан қаласының жанында шайқас болды. Екі сағатқа сосқан шайқастан ешқандай шешім шықпағаннан кейін Харо бітім туралы өтініш жасады, ал ол Коммонфортпен келісімдер өткізіп жатқанда, Хароның әскері Пуэблаға қайта шегінді. 9 наурызда Коммонфорт Пуэбланы қоршауға алып, ол 22 наурызға дейін жалғасты, содан кейін көтерілісшілер ақыры капитуляциялады. Коммонфорт Харомен келіссөздер жүргізуден бас тартты, содан кейін ол қолбасшылықты Кастильо мен Гуитианға, ал олар Оронозға тапсырды, ол соңында капитуляция туралы келісімге келді. Осы уақытта Харо қашып, жасырынып жүрді. Соңғы келіссөздерде қатардағы сарбаздарға үкіметте қалуға немесе қызметтен босануға рұқсат берілді, ал офицерлер тағдырларын күту үшін тұтқындалды. Хароны тұтқындауға бұйрық берілді. 31 наурызда федералды үкімет Пуэбла мен Веракрус губернаторларына шіркеудің мүлкін, құлшылық ғибадаттары үшін пайдаланылатын мүліктің өзінен басқа, тәркілеп алып, бүлік салғандықтан келген зиянды өтеу үшін сатуға бұйрық берді.

Конституциялық конгресс

Алварес әкімшілігінің кезінде өткен жылдың 16 қазанында шақырылған конгресстің алғашқы отырысы 14 ақпанда өтті. 21-ші күні Алварестің атқарушы билікті Коммонфортқа беру туралы жарлығы 72 дауысқа 7 қарсы дауыспен ратификацияланғаннан кейін ғана маңызды мәселелер талқыланды, осылайша Коммонфортқа маңызды мандат берілді. Конгресс 1833 жылғы Валентин Гомес Фариастың радикалды конгресін еске түсіріп, өте прогрессивті болды, бірақ либералдар ұзақ уақыт бойы қолдаған 1824 жылғы федералистік конституцияны қайта қабылдау шарасы бір дауыс айырмасымен қабылданбады. Жаңа конституцияның жобасын әзірлеу басталды. Конгресс "Лей Хуарес" заңын бекітіп, Санта-Анна жасаған көптеген комиссияларды жоққа шығарды. 12 мамырда Пуэбла епискобы шіркеу мүліктерін тартып алуға қарсылық көрсеткені үшін Мексикадан қуылды. 5 маусымда құпия сессиядан кейін конгресс иезуиттерді елден шығару үшін 70 дауысқа 14 қарсы дауыспен дауыс берді. Үкіметке сын айтқандар бұл шараны екі жүзділікпен діни бостандықтың либералды қағидасын бұзу деп айыптады. Консерваторлар 1833 жылы болғандай, дін қызметкерлеріне қарсы заң шығарудың тағы бір толқынынан қорқып отырды. Үкімет сонымен қатар әрқашан болатын қаржылық дағдарыспен күресуге мәжбүр болды, өйткені Санта-Аннаның салықтары алынып тасталды және табыс көзі тек акциздік салықтар болды, солтүстік губернаторы Видаурри қарсылық білдірді, саудагерлердің сенімсіздігінен кедендік алымдар елеулі болмады. Испандықтар Вера-Круз портына эскадрилья жіберді, оның құрамында Мигель де-лос Сантос Альварес болды, және бұл нервті саудагерлердің жаулық танытуы ретінде қабылданып, алаңдатуға себеп болды. Осыған дейін органикалық жарғы 15 мамырда қабылданған болатын. Бұл жарғы барлық жерде, тіпті муниципалитеттерде атқарушы биліктің іс-қимылын кеңейту арқылы үкіметті орталықтандыруға бағытталған. Алайда бұл кең ауқымды өкілеттікке шектеулер қойылды. Конституциялық конгресс президенттің іс-қағаздарға араласу құқығына қатысты президентімен келіспей қалды. Коммонфорттың мақсаты - Санта-Аннаның диктатурасына қарсылық білдіріп, Коммонфорттың көзқарасы бойынша тым әлсіз үкімет құруға ниеттенген депутаттардың күш-жігерін бәсеңдету еді. Жаңа конституцияның жобасы 16 маусымда бірінші оқылымда қаралды, және оның баптарын қарау бірден басталды. 1824 жылғы Конституция сияқты, ол Америка Құрама Штаттарының Конституциясынан алынған көптеген қағидаларды қамтыды. Адам құқықтары туралы декларацияда әлемнің ең озық мемлекеттерінің сот жүйесі мен конституциялары ескерілді. Заң алдындағы теңдік негізгі құқық ретінде қабылданды. Коахуила мен Нуэво Леонның ұйымдастырылуы үкімет үшін мәселе болды. Губернатор Сантьяго Видаурри Коахуила қалаларының көп бөлігін Нуэво Леонға қосуға тырысты, бірақ Коммонфорт 1856 жылғы 15 сәуірде бұл актіні күшін жойды деп жариялады, бұл жарлықты Конгресс бекітті. Коммонфорт өзінің партиясының радикалды қанатымен де, дін қызметкерлерінің консервативті көзқарасымен де күресті, екеуі де президентті екіншісіне тым көп иіліп отыр деп айыптады.

Лей Лердо

1856 жылдың маусым айында қазынашылық хатшысы Лей Лердоның атымен аталған тағы бір маңызды дау туды. Заң жылжымайтын мүлікке ұжымдық меншік құқығын орнатуға бағытталған. Ол "азаматтық немесе діни мекемелерді" өздеріне тиесілі жерді сатуға міндеттеді, ал жалдаушыларға олар тұрып жатқан жерді сатып алуда басымдық және тиімді шарттар берілді. Заң көбінесе шіркеуге бағытталған, бірақ Мексиканың жергілікті қауымдастықтарына да бағытталды, олар өздерінің ұжымдық жерлерін, ехидоларын сатуға мәжбүр болды. 1 шілдеде архиепископ Гарза үкіметке наразылық білдірді, мүліктің бірнеше бай адамдарға тиесілі болуы мүмкін екенін айтты, шіркеудің бұрынғыда қиын жағдайларда үкіметке көмектескенін және шіркеудің жалдаушыларға жеке меншік иелерінен гөрі кеңдік көрсету тарихын қорғады. Ішкі істер және сыртқы қатынастар министрі Монтез оны құрметпен қабылдады, бірақ оның наразылығы үкімет саясатын өзгертпеді. Заң Мексика экономикасын жеке меншік иелерінің санын арттыру арқылы дамыту мақсатында жасалды, бірақ іс жүзінде жерді бай спекулянттар сатып алды. Жоғалған жергілікті жерлердің көп бөлігі haciendas-қа өтті.

Жаңа Конституция

Осы арада жаңа конституцияны әзірлеу консервативті баспасөздің қарсылығымен қатар, осы міндетке тағайындалған комиссияның ішіндегі қарсылықтарға қарамастан жалғасты. Комиссия мүшелерінің екеуі ағымдағы жобаға қарсы дауыс берді, тағы екеуі шартты түрде мақұлдады, ал біреуі қол қоюдан бас тартты. Көптеген конгресс мүшелері 1824 жылғы Конституцияны қайта жаңғыртуды жақтады, ал көрнекті мемлекет қайраткері Луис де ла Роза жаңа конституцияға қарсы болды. Конгресс оны жалпы алғанда 93-5 дауыспен мақұлдады. Дін бостандығы жөніндегі пікірсайыс 29 шілдеде басталды, оған 106 депутат қатысты және залдарда көп көрермен болды. Пікірсайыс 5 тамызға дейін созылды, содан кейін аталған мақаланы дауысқа салудан бас тарту туралы шешім қабылданды. Нәтижесінде, дін бостандығы конституцияға енбеді, бірақ бұрынғы конституциялардағыдай Мексиканы діни мемлекет етіп жасайтын бап та қабылданбады, осылайша дін бостандығының белгілі бір деңгейіне қол жеткізілді. Конституциялық конгресс 1857 жылдың 5 ақпанында жұмысын аяқтады, негізгі кодекске қол қойылды және әрбір конгрессмен оны қолдауға ант берді, содан кейін президент Комонфорт конституцияны сақтауға ант берді. Осыдан кейін Конгресс пен президент халыққа үндеу жасады, ал жаңа конституцияны Комонфорт 12 ақпанда жариялады. Сол күні үкімет 67 баптан тұратын сайлау заңын қабылдады. Конституция 16 қыркүйекте күшіне енуі тиіс еді. Алайда, жыл соңына дейін Комонфорттың өзі конституциядан бас тартуы және азаматтық соғыс басталуы мүмкін еді. Конституциялық конгресс 17 ақпанда сессиясын жапты, ал Комонфорт осы уақыт аралығында азаматтық тізілім және мемлекеттік зираттарды құру туралы заңдарды қабылдады.

Конституцияға ант

1857 жылдың 17 наурызында барлық мемлекеттік қызметкерлердің конституцияға ант беруі және оған қол қоюы міндетті деп жарлық шығарылды. Католик шіркеуі ант бергендерге қатысты айыптау (экскоммуникация) жариялады, осыдан кейін Мексика үкіметіндегі көптеген католиктер ант беруден бас тартқандықтан жұмыстан босатылды. Франко-мексикалық либералдық «Trait d'Union (Hyphen)» газеті шіркеу мен мемлекет арасында соғыс жарияланғанын мәлімдеді және ант беруден бас тартқандар туралы – судьялар және басқа да федералдық мемлекеттік қызметкерлер туралы хабарлар жариялады. Баспасөз кіші және жергілікті лауазымдардағы адамдардың да ант беруден бас тарту фактілерін жариялады. Ал кейбіреулері ораза айында қасиетті дұғаларды оқу үшін бұрын берген анттарын қайтарып алды. Бірақ либералды шенеуніктер антқа және конституцияға қарсылық көрсетушілерге қарсы шара қолданды. Оахака губернаторы Хуарес конституцияны қолдаушыларға христиандық жерлеу рәсімін өткізуден бас тартқан дін қызметкерлерін елден қуды. Агуаскалиентес губернаторы Лопес де Нава ант беруден бас тартқандарды саяси құқықтарынан айырып, қатаң жазалады. Пуэбла губернаторы Алатисте конституциялық биліктің сәтті болуы үшін жалпыға ортақ дұғалар өткізуге бұйрық берді.

Реформа соғысына бастама

Пуэбланың дінбасылары Лердо заңын орындауға кез келген құнмен кедергі келтіруге бекінді, содан кейін үкімет қатаң шаралар қабылдады. Ар-ождан құпіліне қарсы шыққандар мен саяси қуғын-сүргіннен қорқығандардың кесірінен мүлікті сату баяу болды, үкімет әскери шенеуніктерді де, бүлікшілдікке айыпталған дін қызметкерлерін де жер аударып жіберді. 15 қыркүйек күні түнде көптеген францискандықтар тұтқындалды, олардың монастыры әскерлермен басылып алынды. 17-сі күні үкімет монастырды жабу және негізгі шіркеу мен капеллалардан басқа барлық мүлкін – киелі ыдыстарды, әшекейлерді, реликтілерді және бейнелерді тәркілеу туралы жарлық шығарды. Бұл заттар архиепископқа тапсырылды. Үкімет Езекиел Монтесті қазан айының басында Римге жіберіп, Папаны конституциямен келісуге көндіруге тырысты. Үкімет архиепископтан үкіметке бағынбауға шақырып отырған дінбасыларын тоқтатуды өтінді. Коммонфорт Пуэбла губернаторы Траконистің отставкасын қабылдап, оның орнына Хосе Мария Гарсия Кондені тағайындады. Діни көтеріліс Коммонфорттың шешімдеріне қарсы күрескен жалғыз көтеріліс емес еді, өйткені Нуэво-Леон губернаторы Сантьяго Видаурри солтүстік шекарада көтеріліс ұйымдастырып, Сальтильо мен Матехуала қалаларын басып алды. Видаурридің көтерілісін басу үшін елдің барлық әскерін солтүстікке жіберуге тура келді. 13 қазанда Керетаро қаласының гарнизоны консервативті офицер Томас Мехианың қолына түсті. Көтерілісшілер консерваторлардың әдеттегі «дін және құқық» идеологиясымен қатар, Лей Лердоның мақсатына айналған жерлерін қорғауға үндістерге уәде берді. 20 қазанда Пуэбла қаласында тағы бір көтеріліс болды, онда полковник Хоакин Ориуэла мен полковник Мигель Мирамон, дінбасының басшылығымен артиллерия мен оқ-дәрілерді басып алып, губернатор мен генерал-командирді тұтқындап, Хуарес пен Лердо заңдарын тоқтатуды талап етті. Кейін тұтқындарды подполковник Диас Кихано құтқарып алды. Көтеріліс Конгрессті президенттің жағына біріктірді және Коммонфорттың төтенше жағдай туралы өтінішіне келісім берді, тіпті Коммонфорт бұрын қақтығысқан прогрессивті радикастар да сенім білдірді. Видаурридің Нуэво-Леондағы үкіметімен келіссөздер жүргізу үшін комиссия құрылды. Пуэблаға қарсы генерал Томас Морено басшылығымен күштер жіберілді және Тлаксаладан келген әскерлермен күшейтілді, нәтижесінде генерал Траконис, Феликс Зулоага, Триас және Эмилио Лангберг басшылығымен 4000-нан астам әскер жиналды. Операция көтерілісшілерді тұтқындауға, жоюға бағытталмады, олардың саны 200-ге жуық болды, бірақ олар күтпеген қарсылық көрсетті, өйткені елде оларға қолдау көрсетілетін қозғалыстар басталып кеткеніне сенді, бұл белгілі бір дәрежеде орындалды. Қоршаудағы консерваторлар 29 қарашада капитуляциялады, бірақ Мирамон мен Ориуэла қашып кетті. Министрлік дағдарысы жаңа министрліктің тағайындалуына әкелді, оның төрағасы Сыртқы істер министрі Себастьян Лердо де Техада болды. Антонио Гарсия Әділет министрі, ал Амарселино Кастанеда Үкімет министрі болды, оның орнын көп ұзамай Иса Теран басты. Коммонфорт конституцияның бұрын-соңды болмаған реформаларын жүзеге асырудың дұрыс екендігіне күмәнданып, қарапайым және радикалды партиялар арасында тебіренді. Оппозициялық баспасөз енді конституция күшке енбеуі үшін Коммонфорттың ерекше өкілеттіктермен билік етуін жалғастыруды жақтады, бірақ либералдардың көпшілігі Коммонфорттың мұндай схемаға қосылатынына сенбеді. Үкіметтің қиындықтарын Испанияның мексикалық өкіл Ла Фрагуаны қабылдаудан бас тартуы және Испания үкіметі Мексика ішкі ісіне араласуға ниеттенгені туралы ұсыныстар күрделендірді. Шағын соғыс қаупі туды және Ұлттық гвардияға қосылуға өтініштер көбейді. 15 қыркүйектегі кезекті министрлік дағдарысы бүкіл кабинеттің отставкаға кетуіне және министрліктердің бас хатшыларына жүктелуіне әкелді. Коммонфорттың төтенше жағдайға қарсы өкілеттіктері аяқталды, жаңа сайланған Конгресс әлі жиналмады және елде көтерілістер көбейді. Елордадағы кәсіпорындар жабылып, көшелерде әскерлер патрульдік табельде жүрді. Конгресс 8 қазанда құрылды және Коммонфорт көп ұзамай көтерілістерді басу үшін төтенше өкілеттіктерді сұрады. Конгресс бұл өтінішті қабылдамады, көптеген депутаттар жағдайдың мұндай шараларды талап етпейтініне келіспеді. Коммонфорт қажетті атқарушы билікті алуға бекінді. Конгресс штат губернаторларына төтенше өкілеттіктер беріп, 3 қарашада Коммонфорттың көтерілісті басу қабілетіне кедерілес конституцияның кейбір баптарын тоқтатты: атап айтқанда, сөз бостандығы, жиналыстар өткізу, қару ұстау және заңмен қорғалатын сот процесі туралы баптар. Конгресс сонымен қатар жыл басында өткен президенттік сайлаудағы дауыстарды санады, нәтижесінде Коммонфорт көпшілік дауыс алды. Коммонфорт 1 желтоқсан 1857 ж. ресми түрде атқарушы билікке келді. Ашылу сөзінде ол өкілдерден конституцияны түзетуді сұрады, либералдық идеяларды қолдау бойынша өзінің жақсы репутациясы бар екенін мәлімдеді.

Такубаяның жоспары

Консервативті заговоршылар енді Конгресті тарату және Комфорттың төтенше жағдай өкілеттіктерін қайта орнату жоспарына қатысты әкімдердің қолдауын анықтауға тырысып жатты. Комфорттың үкімет мүшелері, министр Пейно және генерал Феликс Мария Зулоага конституцияға қарсы сөз байласты деген айып тағылды, бұл Конгресте үлкен наразылық тудырды, бірақ соңында Зулоага айыпталып сотқа берілді. Белгілі бір әкімдермен келісімге келгеннен кейін, заговоршылар 17 желтоқсан күні таңертең Мехико маңында ұлттық конституцияны күштен шығару мақсатында Такубая жоспарын жариялады. Үкіметтің жоғары бақылауы Игнасио Комфортқа жүктелуі керек еді, ол үш ай ішінде ұлттық мүдделерге сәйкес жаңа конституцияны жасау үшін тағы бір конституциялық конгресс шақыруға тиіс еді, ол халықтың жалпы сұрауына ұсынылып, қабылданбаған жағдайда түзетулер үшін конгреске қайтарылуы керек еді. Президент әр штаттан бір өкілден тұратын кеңесшіл кеңес арқылы басқаруға тиіс еді. 17 желтоқсанда конгресс Такубая жоспарына қарсы ресми наразылық білдіріп, Комфорттың өкілеттігі тоқтағанын жариялады. Зулоаганың бригадасы астананы басып алып, конгрессті таратып жіберді. Жоғарғы сот төрағасы Бенито Хуарес және конгресс төрағасы Исидоро Ольвера тұтқындалды. Мехико қалалық әкімшілігі де таратылды. 19 желтоқсанда Комфорт Такубая жоспарын қабылдағанын ресми түрде жариялады. Ол өзінің ниеттерін түсіндіретін манифест жариялады, онда Такубая жоспарын орташалық келісімге келу мүмкіндігі ретінде қарастыратынын және баламасын анархия деп есептейтінін айтты. 70 депутат Керетаро қаласында қайта жиналып, наразылықтарын білдірді. 25 желтоқсанда мемлекеттік кеңес құрылды, онда күмәнді пікірлер Комфорт іздеген келісімге қол жеткізу мүмкін емес екенін көрсетті. 30 желтоқсанда стратегиялық маңызды Вера-Крус штаты Такубая жоспарынан бас тартып, Комфортты жаңа үкіметінің жағдайының тұрақсыз екендігіне көндірді.

Отставка

Коммонфорт енді оның билікке келуіне көмектескен үкіметтен алшақтауға тырысты. Ол ел ішіндегі әскерлерге Такубая жоспарын қолдағандығына өкініш білдіріп, атқару билігін Жоғарғы Сот төрағасына тапсыру ниетін жеткізді. Бір сәтте ол тіпті реакционерлерге қарсы күреске әскерге қосылуды да ойлады. Оның басқару кеңесі оған толыққанды бас тартуды ұсынды. Соғыс министрі Гарсия Конде елді қайта құру үшін штат губернаторларының конференциясын ұсынды, бірақ ол қабылданбады. 11 қаңтар күні таңертең астана маңындағы тағы бір әскер тобы Такубая жоспарына қосылды. Коммонфорт 5000 адал әскермен конституционалистердің штаб-пәтеріне баруға бел буды. Ол үкіметтен кетуді және президенттік лауазымды конституциялық жаңарушысы, Жоғарғы Сот төрағасы Бенито Хуареске тапсыруды жоспарлады. Коммонфорт оны түрмеден босатып, Хуарес 19 қаңтарда Гуанахуатоға аттанып, онда үкімет құрды.

Жер аудару

Генералдар Рангель мен Пардодан астанадағы қарсылықтың нәтижесіз екенін естіген соң, Комонфорт 22 қаңтар күні таңертең қаладан кетуге тырысты. Консервативті генерал Парра оған қаладан кетуге рұқсат берді, ол либералдар бақылауындағы Вера-Круз штатына бет алды. 7 ақпанда ол «Теннесси» пароходына отырды және отбасымен бірге Еуропаға сапарлады. 1861 жылы ол Техаста тұрып, Сантьяго Видаурри арқылы Мексикаға оралуға рұқсат сұрады. Видаурри оған Монтеррейде тұруға рұқсат берді. Үкімет алғашқыда оны тұтқындауға бұйрық берді, бірақ француз интервенциясы басталғанда оның қызметін қабылдады. Комонфорт француздарға қарсы тұруға лайықты жағдайы жоқ, жақында шақырылған әскерлермен күресуге мәжбүр болды және 1863 жылдың 8 мамырында Сан-Лоренцо шайқасында жеңілді, Мексика қаласына шегінді. Комонфорт 31 мамырда 1863 жылы астанадан шегінген ұлттық үкіметпен бірге болды, тіпті ол соғыс министрі болып тағайындалды. 13 қарашада ол Сан-Луис-Потосиден Гуанахуатоға барыс жолында, Шамкуэро мен Селая арасындағы Сория диірменінде Гонсалес Агирре басқарған топтың күтпеген шабуылында қаза тапты. Оның денесі Сан-Мигель-де-Альендеге жеткізілді, ал 1867 жылы республика қайта жарақталғаннан кейін оның күлі Сан-Фернандо зиратына қойылды.