Кіріспе

Коконино округі, Аризонадағы қорғалған аумақ – Vermilion Cliffs ұлттық ескерткіші. Бұл ескерткіш АҚШ, Аризона штатының Коконино округінің солтүстігінде, Юта штатының шекарасының оңтүстігінде орналасқан. Vermilion Cliffs ұлттық ескерткіші АҚШ үкіметі басқаруындағы жерлерден, Юта штатымен шекаралас Аризона штатының солтүстік Коконино округінде құрылды. Ескерткіштің басқарушы органы – АҚШ Ішкі істер министрлігіне қарасты Жерді басқару бюросы. Vermilion Cliffs ескерткіштің оңтүстік және шығыс жиектерімен созылып жатыр. Ескерткіш аумағының көп бөлігін жартастардың үстінен солтүстікке қарай кеңейген Пария жазығы құрайды.

Вермильон жарлары

Қызыл жартастар – негізінен құмтас, сазтас, әктас және тақта тастан тұратын, негіздерінен 3000 футқа (914 м) дейін тік көтерілетін эрозияға ұшыраған тік беткейлер. Бұл шөгінді тау жыныстары миллиондаған жылдар бойы терең эрозияға ұшырап, көптеген қабаттардан тұратын әдемі түсті тау жыныстарының қабаттарын ашып көрсетті. Үстел тәрізді таулар, қыраттар және кең жазықтар тік шатқалдармен араласып жатыр, онда кейбір шағын өзендер жануарлар әлеміне қолдау көрсету үшін жеткілікті ылғалды қамтамасыз етеді.

Флора мен фауна

Жиырмадан астам жыртқыш құстардың түрі, оның ішінде аққабақ, алтын бүркіт, саяшы соқыр, және бірнеше түрлі қаршығалар байқалды. Қауіп төмендеп бара жатқан Калифорниялық кондор 1996 жылы осы өңірге қайта қоныстандырылды, себебі бұл жер шалқары орналасқан және адам тұрағы аз. Шөл бигхорн қойы, мүйізді маралдар және тау арыстандары мұндағы ірі сүтқоректілердің көп бөлігін құрайды, сонымен қатар 30-ға жуық кішкентай сүтқоректілердің түрлері де кездеседі. Ескерткіштің өзендерінде сирек кездесетін балық түрлері, мысалы, жұмсақ ерінмен соратын балық және нүктелі дакелер тіршілік етеді. Уэльс сүтшөбі (Asclepias welshii) – құмды төбелерде өсіп, оларды бекітуге көмектесетін, қорғалатын өсімдік түрі, ол тек осы ескерткіште және көршілес Юта штатындағы бір аймақта ғана табылған.

Адам қоныстары

Бұл аймақтағы адам қоныстары 12 мың жыл бұрын пайда болған, ал ескерткіш аумағында жүздеген американдық индейлердің елді мекендері орналасқан. Бұл жерде халықтың үйлер, астық сақтау қоймалары, жерлеу орындары және оларға байланысты қираған орындары бар ауылдарының қалдықтарын табуға болады. Ескерткіште сонымен қатар ұлттық қорғалатын аумақтардағы ең көп тас өнер орындарының бірі сақталған. Осы петроглифтердің көптегені АҚШ-тағы ең көне өнер туындылары деп саналады. Аймақты алғаш зерттегендер испан миссионерлері мен 1776 жылғы Домингес-Эскаланте экспедициясының саяхатшылары болды. Кейіннен 1860 жылдары мормон саяхатшылары бұл аймақты зерттеді, олардың кейбіреулері қазір ескерткіштің шегінде орналасқан жерге қоныстанды. Олар 1871 жылы Колорадо өзеніндегі алғашқы паромдық өткелдердің бірін салған. Сол жылы Джон Уэсли Пауэлл Колорадо өзенінің үстіртіне ғылыми сапар жасағанда осы аймақтан өтті. Вермильон жарларының төменгі жағынан тарихи "Жаңа үйленушілер жолы" өтеді, бұл мормондардың Сент-Джордж, Ютадағы ғибадатханада некелерін бекіту үшін және содан кейін қайта оралу үшін салған керуен жолы. Бұл алыс жол көбінесе пайдаланылмаған. Тарихи белгілер осы оқиғаларды көрсетеді. Бүгінде ескерткішті қоршаған аймақ көбінесе табиғи күйінде сақталған, тұрақты тұрғындары жоқ және жолдарға қол жеткізу шектеулі.