Кіріспе

3 ғасыр Шу Хан мемлекетінің шенеунігі

Фэй Ши (214–234, 234 жылдан кейін қайтыс болды), әдептік аты Гонгжу, Қытайдың Үш Патшалық дәуірінде Шу Хан мемлекетінің шенеунігі болды.

Өмір

Фэй Ши Нанань уезінен (南安縣), Цянвэйге қарасты (犍為郡) болған, қазіргі Лешань, Сычуань аймағынан шыққан. Алғашқыда ол И провинциясының (қазіргі Сычуань мен Чунцин) әкімі Лю Чжанның қызметінде Мианчжу уезінің (綿竹縣) префекті болып жұмыс істеген. 214 жылы Лю Бей И провинциясын Лю Чжаннан басып алғаннан кейін Фэй Ши Лю Бейдің қызметіне кірді. 214 және 219 жылдар аралығында Фэй Ши Лю Бей әкімшілігінде бірнеше лауазымдарды атқарды, оның ішінде Цанкэге қарасты округтің (牂牁郡) әкімі болды. 219 жылы Лю Бей өзін Ханчжун патшасы деп жариялағаннан кейін Фэй Шиге Цзинь провинциясына барып, Гуан Юге авангард генералы (前將軍) болып тағайындалғанын хабарлауды тапсырды. Бірақ Гуан Ю Хуан Чжунның артынан келетін генерал (後將軍) болып тағайындалғанын естігенде ашуланып: «Мен ешқашан өзімді осы ескі сарбазбен бірдей дәрежеге теңемеймін!» деді. Ол бұл тағайындауды қабылдамауға бекінді. Фэй Ши Гуан Ю-ды көндіру үшін оған: «Егер біреуге үстемдік құрудың мақсаты болса, ол бір жолмен ғана ойламай, мүмкіндіктерді бағалауы керек. Чу-Хань соғысы кезінде Сяо Хэ мен Цао Кан Гаодзумен (Лиу Банг) ұзақ жылдар бойы дос болды, ал Чэнь Пин (Хань әулеті) мен Хан Синь оның жауына қызмет етіп, кейін ғана оған қосылды. Бірақ олардың арасында ең жоғары дәрежеге Хан Синь жетті, ал Сяо Хэ мен Цао Кан оған ешқандай наразылық білдірмеді. Енді біздің патшамыз Хуан Чжунның үлкен еңбегінің арқасында Ханчжунға ие болды, сондықтан оған құрмет көрсетуі керек. Бірақ патшаның ойынша, Хуан Чжун Сіздің деңгейіңізге жете алмайды. Оның үстіне, патша мен Сіз – бір дене, қуаныш пен қайғыны, жақсылық пен жамандықты бөлісесіз. Енді Сіздің абыройыңыз үшін, мен лауазымның беделін немесе оның жалақысын есептеудің қажеті жоқ деп санаймын. Бірақ мен кеңсеге хабарлау үшін ғана келдім. Егер Сіз бас тартуға бекінген болсаңыз, мен қайта ораламын. Мен сіздің кейін өкініп қалуыңызdan қорқамын, сондықтан да қалауымда тұрақтымын!» деді. Фэй Шидің сөзін естіген Гуан Ю қатты әсерленіп, дереу тағайындауға келісті. 221 жылы Лю Бей өзін император деп жариялап, Шу Хан мемлекетін құрғанда Фэй Ши Лю Бейдің таққа отыруына қарсылық білдіретін петиция жазды. Ол Лю Бейдің 220 жылы Шығыс Хань әулетін алмастырған Шудың қарсыласы Цао Вэйді жеңбегенше император деп жарияламауы керек екенін айтты; ол Хань әулетінің негізін қалаушы Лю Банның мысалын келтірді, ол өзінің қарсыласы Сян Юді Чу-Хань соғысында жеңгеннен кейін ғана император деп жариялады. Оның петициясы былай болды: «Сіздің Салықтарыңыз, Цао Цао мен Цао Пи заңды билеушіні тақтан түсіріп, тақты ұрлағандықтан, бүкіл империяда әскер жинап, көтерілісшілерді жеңу үшін жорықтар жасады. Бірақ үлкен жау әлі жеңілмеген, сондықтан сіз ерте таққа отырсаңыз, халықтың жүрегі дайын болмайды деп қорқамын. Бұрын Гаодзу Сян Юмен келісіп, Цинь астанасын бірінші басып алған адам патша болады деді. Бірақ ол ұзақ және қиын еңбектерден кейін астанаға жеткенде де, атақты қабылдауға асықпады. Сіздің жағдайыңыз да осындай болғандықтан, қалайша таққа отыруға болады? Бұл – сіздің осылай істемеуіңізді қалайтын ақымақ қызметшіңіздің кеңесі. Лю Бей бұл әрекетке қатты наразы болғандықтан, Фэй Шиді Шудың шалғайдағы оңтүстік бөлігіндегі Йонгчанг округінде (永昌郡) төменгі лауазымды қызметкер ретінде жұмыс істеуге жіберді. Ши Зуочи Фэй Шидің ашық және тым адал қарсылығына қатысты былай деді: «Монарх өзін-өзі орнатудан бұрын мемлекетінің негізін салу үшін тамаша жағдайларды күтуі керек. Бірақ билеуші бұрынғы әулетті жалғастыруды қаласа, ол халықтың жүрегіне тез жетуі керек. Сондықтан, Цзиньнің хан Хуйі жауға түскенде, оның ұлы сол күні таққа отырды. Гэнши императоры тірі болғанда, Хань императоры Гуангу одан мұрагерлік етті. Бұл қалайша өзінің пайдасына өткен дәстүрлерді ұмыту деп қарастырылуы мүмкін? Бұл – мемлекеттің құрбандық орындарын сақтау мәселесі. Енді Сянчжу (Лю Бей) жауды жеңу үшін көптеген сарбаздарды жинады. Жаудың күші күшті, ал міндеті ауыр, бұрынғы билеуші орнынан алынып, мемлекет басшысы жоқ, ал бұрынғы Хань императорларының ғибадатханалары құрбандықтарды қабылдамайды. Егер лайықты және туысқандық байланысы бар адам осы міндетті алса, кім алады? Мұрагерлікке ие болу және Көкке құрмет көрсету – бұл қалайша Сян Юмен салыстырылады және Лю Бей қалайша бос тақты қабылдаудан бас тарта алады? Осымен Лю Бей бұрынғы императорларды құрметтей алады және оның мысалы басқаларды біріктіріп, Хань әулетін қалпына келтіру және көтерілісшілерді жою мақсатына жетелейді. Мұны көре алмау – ақымақтық. Сондықтан Фэй Шидің қызметтен босатылуы және төмендетілуі орынды болды!» Пэй Сунчжи Ши Зуочитің бағалауымен келісті. 225 жылы Фэй Ши Чжугэ Лянмен оңтүстік Шудың Наньчжун аймағындағы көтерілісшілерге қарсы жорыққа қатысты және олар қайтып келгенде Ханьян уезіне (漢陽縣) жеткенде Ли Хун (李鴻) есімді бағынып берген адамды кездестірді. Ли Хун Чжугэ Лянды кездескенде, қасында Цзян Вань мен Фэй Ши болды. Ли Хун жақында Мэн Дамен кездескенін хабарлады; Шудан жақында дезертир болған Ван Чун (王沖) Мэн Даға сіздің даналығыңыз (Чжугэ Лян) Мэн Даның әйелдері мен балаларын жазалауды қалағанын айтқан. Бірақ Сянчжу (Лю Бей) сіздің кеңесіңізге құлақ қоймады. Осыны естіген Мэн Да сіздің адам табиғатын түсінетініңізді айтты және басқаша әрекет ету адам табиғатына қайшы келеді деді. Ол Ван Чунның айтқанына сенбеді және сізге үлкен сенім мен құрметпен қарады. Бірақ ол сізге қайта орала алмайды. Осыны естіген Чжугэ Лян Цзян Вань мен Фэй Шиге астанаға оралып, Мэн Дамен хат алмасуды бастауды бұйырды. Фэй Ши Мэн Даның ұсақ мінезді екенін айтты. Бұрын ол билігі жоқ адамды (Лю Чжанды) сатқан, содан кейін Сянчжуды сатқан. Мэн Даның берік адалдығы жоқ; ол оған (Фэй Шиге) хат алмасуға лайық емес. Чжан Лян үнсіз қалды және жауап бере алмады. Чжугэ Лян Мэн Даны Вэй ішінде оған көмектесуге көндіруді қалағандықтан, оған хат алмасты: «Соңғы жылдары оңтүстік жорығымнан оралғанда, мен Ханьянда Ли Хунмен кездестім және сіз туралы жаңалықтар естідім. Сіз бұл жағдайды қалай шыдайсыз және бәлкім, жағдай өзгерер деген үмітпен күтесіз бе? Өкінішке орай, Мастер Мэн, бұл Ли Фэннің сізді ренжіткенінің және осылайша Сянчжудың ғалымдарға құрметпен қарауына нұқсан келтіргенінің кінәсі. Мен Ли Хуннан Ван Чун жалғандықты таратып жатыр дегенді естідім, бірақ сіз менің сезімімді білесіз және оған сенбейсіз деп жауап бердіңіз. Сіздің сеніміңізді көріп, мен ескі достығымызды жаңартқым келеді және шығысқа қайғымен қараймын, сізден жаңалық күтемін». Мэн Да Чжугэ Ляннан хаттар алды және оған хат алмасуды бастады. Ол Чжугэ Лянға Вэйге қарсы көтерілуге ниеттенгенін айтты. Бірақ Вэй Сима Иді оған қарсы жорыққа жіберді және оны жеңіп, Мэн Даның басын алды. Сима Идің жылдам әрекеттеріне және Мэн Даның шындығына күмәндануына байланысты Чжугэ Лян оны құтқаруға асықпады. Чжугэ Лян Шудың қарсыласы Вэйге қарсы бірнеше әскери жорықтар жасағанда, Фэй Ши Шу астанасы Чэндуда ішкі істермен айналысты. Ол Чжугэ Лянның 234 жылы қайтыс болғаннан кейін, Цзян Вань Шу үкіметінің басшысы болғанда, кеңесші (諫議大夫) болып тағайындалды. Ол көп ұзамай қайтыс болды. Фэй Шидің кем дегенде бір ұлы болған, Фэй Ли. Фэй Ли әдеттегі атты әскер (散騎...) қызметінде болды.