Кіріспе

1944 жылғы Екінші дүниежүзілік соғыс оқиғасы

Неммерсдорф қырқыны – Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңінде Қызыл Армия әскерлері жасаған бейбіт тұрғындарды қырғын. Неммерсдорф (қазіргі Маяковское, Калининград облысы) соғысқа дейінгі этникалық неміс қоныстарының бірі болып, соғыс барысында алға жылжыған Қызыл Армияға бірінші болып түсті. 1944 жылдың 21 қазанында совет әскерлері көптеген неміс азаматтарын, сондай-ақ француз және бельгиялық соғыс тұтқындарын өлтірді.

Оқиға

11-ші гвардиялық армияның 2-ші гвардиялық танк корпусына қарасты 25-ші гвардиялық танк бригадасының 2-ші батальоны 1944 жылғы 21 қазанда Ангерапп көпірінен өтіп, Роминте өзенінің батыс жағалауында плацдарм құрды. Неміс әскері көпірді қайта басып алуға тырысты, бірақ кеңес танктері мен жаяу әскері бірнеше шабуылды тойтарды. Әуе шабуылы кезінде бірнеше кеңес сарбазы жергілікті 14 ер және әйелдің жасырынып отырған импровизацияланған бекінісіне паналады. Ауыр жарақат алған Герда Мецлауттың куәлігіне сәйкес, кеңес офицері келгенде және барлығын сыртқа шығуға бұйырғанда, кеңес әскері неміс азаматтарын жақыннан атып өлтірді. Түнде кеңес 25-ші танк бригадасына өзеннен шегінуге және Роминте бойында қорғаныс позицияларын ұстауға бұйрық берілді. Вермахт Неммерсдорфты қайта басып алып, жаппай қырғынды анықтады.

Қайта тергеу

1991 жылы Кеңес Одағының ыдырауынан кейін жаңа деректер пайда болды және ғалымдар арасындағы басым пікір, оқиғаны Гёббельс Кеңес Армиясына қарсы азаматтардың қарсылығын қоздыру үшін әшекейлеп, пайдаланды деген болды. Бернхард Фиш өзінің "Неммерсдорф, 1944 жылдың қазан айы" атты кітабында, Шығыс Пруссияда не болғанын зерттей келе, фотосуреттерге қатысты еркіндіктер жасалғанын, фотосуреттердегі құрбандардың кейбіреуі Шығыс Пруссияның басқа ауылдарынан алынғанын, ал әйгілі айқышқа шегеленген есіктер Неммерсдорфта табылмайтындығын айтты. Сонымен қатар, оқиғаның куәгері болғанын мәлімдеген Иоахим Рейш, кеңес әскерлерінің Неммерсдорфты көпірдің алдында төрт сағаттан кем уақытқа шайқасып, содан кейін қорғаныс позицияларына шегінгенін хабарлады. Сэр Ян Кершоу совет әскерлері Неммерсдорфта қырғын жасады деп санайтын тарихшылардың бірі, бірақ бұл оқиғаның егжей-тегжейлі сипаттамалары мен құрбандардың саны күмәнді. Германия Федералды архивінде (Bundesarchiv) нацистік Германияның шенеуніктер жасаған Неммерсдорф қырғынының құрбандары туралы көптеген заманауи есептер мен фотосуреттер сақталған. ХХ ғасырдың соңында Альфред де Зайас 1944 жылдың қазан айында Неммерсдорф аймағында болған көптеген неміс сарбаздарымен және офицерлерімен сұхбаттасып, олардың көргендерін білуге тырысты. Ол сондай-ақ, сол аймақта болған және кеңес әскерінің шабуылынан бұрын неміс азаматтарымен бірге қашқан бельгиялық және француз әскери тұтқындарымен де сұхбат жүргізді. Де Зайас осы деректерді өзінің "Потсдамдағы Немезис" және "Үрейлі кек" атты екі кітабына енгізді.