2000 жылғы Зимбабве оқиғалары

Кіріспе

Төменде 2000 жылы Зимбабведе болған оқиғалар тізімі берілген.

Қыркүйек

Зимбабве президенті Роберт Мугабе Біріккен Ұлттар Ұйымына сапар жасаған кезде оған азаматтық сотқа шақыру қағазы табысталды. Сотта ол өз елінде кісі өлтіруге, азаптауға және терроризмге бұйрық бергені айтылып, 400 миллион доллар көлемінде өтемақы талап етілуде. Мугабе президент сайлауында кеңінен жеңіс алып, оның алаяқтыққа толы болғаны күдік тудырса да, билігін сақтап тұр. Осыдан кейін журналистерге, әсіресе оппозиция мүшелері мен олардың отбасыларына қысым күшейді.

Қараша

4092 жиналған жеке адамға қарсы миналар жойылды. 1 қараша. Отын бағасы үш айдың ішінде екінші рет өсті. Ақпарат министрі Джонатан Мойо Бас судья Энтони Губбайды қызметтен босатуды талап етті. Каройдың полиция бастығы Мабунда Каройға оралып, аймақтағы барлық соғыс ардагерлерінің базаларын аралады. Сол күндері аймақта құқық бұзушылықтар көбейді, оның ішінде жұмыс тоқтатулар, қорқытулар және бір бұқа сойылды. Фермерлер оқиғаны хабарлағанда полиция қызметкерлері оларға күліп, масқаралады. 6 қараша. Зимбабве университетінің студенттері ереуілдегі оқытушыларды қолдап демонстрация өткізді. Полиция келді және кампустың барлық жерінде, оның ішінде жатақханаларда және UZ клиникасында көзден жасарғыш газ атты. Студенттер кампустан қуылды, ал оқу орны ертесіне жабылды. Хараредегі Жоғарғы сот судьясы Ченджерай Хунцвиге қарсы алаяқтық ісі бойынша үкімді қарауды кейінге қалдырды. Хунцви медициналық құжаттарды жасаумен айыпталды және Соғыс құрбандарының өтеу қорынан 118 пайыз мүгедектік күйін талап етті. 8 қараша. Соғыс ардагерлерінің коммуналдық шаруашылықтардан коммерциялық шаруашылықтарға малдың заңсыз тасымалдауы Солтүстік Макониде көкжәңнің пайда болуына әкелді. Екі адам және 32 бас ірі қара мал өлді. 9 қараша. Гверудағы CSC зауытында бұзылған вакуумдық қаптама машинасының салдарынан 25 миллион долларлық экспорттық сиыр еті шіріп кетті. 10 қараша. Жоғарғы сот Жеделдетілген қайта орналастыруды заңсыз деп жариялаған Келісім бойынша бұйрыққа қол қойды. Полиция комиссарына "жеделдетілген" фермалардан барлық басып алушыларды алып тастау бұйрығы берілді. 12 қараша. Мутаредегі қалалық полиция автобус аялдамасында лицензиясы жоқ сатушыларды қуғанда 13 айлық сәбиді атып өлтірді. 13 қараша. Мазо фермері Робин Маршалл полицияның куәлігінде соғыс ардагерлерінің шабуылына ұшырады және бас жарақатымен ауруханаға түсті. 14 қараша. Соғыс ардагерлері Хараре маңындағы фермаларда лашықтарды қайта құруды бастады. 17 қараша. Президент Мугабедің қарындасы Сабина Нортондағы фермаға Mercedes көлігімен келді. Ол 40 ауыл тұрғынына елдің тұқымдық жүгерісінің жартысын өндіретін коммерциялық фермадан жер бөлуді тапсырды. 23 ферма міндетті түрде сатып алу үшін жарияланды. Қаржы министрі Симба Макони 2001 жылғы бюджетті парламентке ұсынды. Кіріс салығы мен корпоративтік салықтар, сондай-ақ сыра мен велосипедке салынатын баждар төмендетілді. 21 қараша. Көкжәң Макондеге тарады, онда үш шошқа мен 17 бас ірі қара мал өлді және алты адам ластанған ет жегеннен кейін ауруханаға жатқызылды. Полиция Булавайодағы Хиллсайд мұғалімдер колледжіндегі тамақтандыруға наразылық білдірген студенттерге оқ атты. Жоғарғы сот судьясы Чидюасику "жеделдетілген" басып алушыларды алып тастау туралы Жоғарғы соттың бұйрығын орындауға тыйым салатын Уақытша бұйрық шығарды. 23 қараша. Жетекші фармацевтикалық компания Johnson and Johnson экономикалық тұрақсыздыққа байланысты өндірістік бөлімін Оңтүстік Африкаға көшірді. 24 қараша. Жоғарғы сот бұл мәселеде құзыреті жоқ екенін айтып, Жоғарғы соттың уақытша бұйрығын жоққа шығарды. Жоғарғы соттың бастапқы қаулысы күшінде қалды. 27 қараша. ZANU PF Марондера-Батыс сайлау округіндегі сайлауда жеңіске жетті. Науқан қақтығыстар мен бір адамның өлімімен қатал болды. 37 мың тіркелген сайлаушының арасында тек 12 мың адам ғана дауыс берді. Оппозицияның қатерлі әрекеттеріне жол бермеу үшін армия мен полиция толық дайындыққа келтірілді. 28 қараша. Нигерия президенті Олусегун Обасанжо Зимбабведегі жер дағдарысында делдал болуға дайын екенін, бірақ елдің заңдары сақталуы керек екенін айтты. 30 қараша. Ақпарат министрі Джонатан Мойо үкіметтің "жеделдетілген" қайта орналастыру кезінде басып алынған фермалардан басып алушылар мен соғыс ардагерлерін алып тастамайтынын мәлімдеді. Министр Мойо Жоғарғы соттың бұйрығы жалпыға бірдей шығару туралы емес екенін және үкімет заңсыз әрекет етпегенін айтты. Биндурадағы фермерлер аймақтағы зорлық-зомбылыққа қатысы бар үш жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкердің (олардың екеуі министр) есімдерін атады. Зимбабве өнеркәсіптерінің конфедерациясы (CZI) экономиканың құлдырауына байланысты жергілікті өндіріс компанияларының 23 пайызы Зимбабведен инвестицияларын шығарып алуға тиіс екенін мәлімдеді. Зимбабведен Ұлыбританияға телефон арқылы қоңырау шалу мүмкін болмайды, себебі жергілікті PTC компаниясы British Telecom компаниясына 870 миллион доллар қарызын төлемеген.

4,092 stockpiled anti personnel mines are destroyed. 1 November Fuel prices increase for the second time in three months. Information Minister, Jonathan Moyo, calls for the removal of Chief Justice Anthony Gubbay. Karoi's Superintendent Mabunda returns to Karoi and visits all war veterans' bases on farms in the area. Increased violations are reported throughout the area that weekend including work stoppages, threats and a bull slaughtered. Farmers are laughed at by police in Karoi when they report incidences. 6 November University of Zimbabwe students hold a demonstration in support of striking lecturers. Riot police arrive and shoot tear gas throughout the campus including in the hostels and UZ Clinic. Students are forced off the campus and the institution closes the following morning. A High Court Judge in Harare reserves judgement in the fraud case against Chenjerai Hunzvi. Hunzvi, accused of fabricating medical records, claimed a 118 percent disability from the War Victims' Compensation Fund. 8 November The continuing illegal movement of cattle from communal to commercial farms by war veterans leads to an outbreak of anthrax in Makoni North. Two people and 32 cattle die. 9 November Z$25 million worth of export beef is found rotten at the CSC factory in Gweru because of a faulty vacuum packaging machine. 10 November The Supreme Court signs an Order by Consent declaring Fast Track Resettlement unlawful. The commissioner of police is ordered to remove all squatters from farms that have been "fast tracked". 12 November Municipal police in Mutare shoot and kill a 13 month old baby whilst chasing unlicensed vendors at a bus stop. 13 November Mazoe farmer, Robin Marshall, in the presence of police, is attacked by war veterans and hospitalized with head injuries. 14 November War veterans begin rebuilding shacks on farms near Harare. 17 November President Mugabe's sister, Sabina, arrives at a farm in Norton in a Mercedes. She instructs 40 villagers to allocate land to themselves on a commercial farm that produces almost half of the country's seed maize. 23 farms are gazetted for compulsory acquisition. Finance Minister Simba Makoni presents the 2001 budget to parliament. Income and corporate taxes are reduced as is duty on beer and bicycles. 21 November Anthrax spreads to Makonde where three pigs and 17 cattle die and six people are hospitalized after eating contaminated meat. Police fire live bullets at students protesting over catering at Hillside Teachers' Training College in Bulawayo. High Court Judge Chidyuasiku issues a Provisional Order preventing implementation of the Supreme Court Order to remove "fast tracked" squatters. 23 November Leading pharmaceutical company, Johnson and Johnson, relocate their manufacturing division to South Africa owing to continuing economic instability. 24 November The Supreme Court overrules the High Court's Provisional Order saying it has no jurisdiction in the matter. The original Supreme Court Order stands. 27 November ZANU PF wins the Marondera West by election. The campaign was violent with numerous clashes and the death of one man. Out of 37,000 registered voters, only 12,000 go to the polls. Army and police are put on full alert to deter mass action threatened by the opposition. 28 November Nigeria's President Olusegun Obasanjo says that whilst he is willing to be a mediator in Zimbabwe's land crisis, the laws of the country must be followed. 30 November Minister of Information, Jonathan Moyo says government will not be removing squatters and war veterans from farms grabbed during "fast track" resettlement. Minister Moyo says the Supreme Court Order is not a blanket eviction notice and that the government has not been acting unlawfully. Farmers in Bindura name three top government officials (two of whom are government ministers) involved in masterminding violence in the area. The CZI (Confederation of Zimbabwe Industries) announces that 23 percent of local manufacturing companies are to disinvest from Zimbabwe owing to economic decline. Telephone calls from Zimbabwe to Britain may be barred because the local PTC has failed to service its debt of Z$870 million to British Telecom.

Желтоқсан

1 желтоқсанда 70 жастағы Берт Гарднерге төсекте шабуыл жасалып, оны тұншықтыруға тырысады. 5 желтоқсанда Macheke шаруасы Дэвид Стивенсті өлтірді деген күдікпен ұсталған соғыс ардагеріне қарсы барлық айыптамалар алынып тасталды. Бас прокурордың мәлімдемесіне сәйкес, "дәлел жетіспеуі" себепті айыптамалар тоқтатылды. 6 желтоқсанда Ньябира шаруасын соғыс ардагерлері ұрлап, Президент Мугабемен кездесу үшін Мемлекеттік резиденцияға апарып, күштеп мәжбүрлейді. Мемлекеттік резиденцияның күзетшілері соғыс ардагерлерін кіргізбейді, жағдайды реттеу үшін полиция шақырылады. 8 желтоқсанда Сайлау туралы түзету заңы қабылданады. Бұл заң маусым айындағы сайлау нәтижесіне наразылық білдірген және 40 округтегі сайлау нәтижелерін сотқа шағымдаған Демократиялық өзгерістер қозғалысының барлық шағымдарын күштен шығарады. 11 желтоқсанда 1920 жылы Ньямандхолууда туған Ндабанинги Ситхоле 80 жасында қайтыс болды. Ситхоле – көрнекті ұлтшыл, ZANU партиясын құрған және оның президенті болған, ал Роберт Мугабе бас хатшы қызметін атқарды. 12 желтоқсанда Смит және Мугабе үкіметтерінде бұрынғы депутат болған 70 жастағы Генри Элсворт өзінің фермасында жасалған шабуылда қаза табады. Сол оқиғада Элсворттың ұлы Иан да бес рет атылып, ауруханаға жеткізіледі. 14 желтоқсанда Жоғарғы Сот судьялары соғыс ардагерлері олардың үйлеріне шабуыл жасау ниетін білдіргенін растады. Полицияның қорғау бөлімі толық дайындыққа келгенін мәлімдейді. Бір Карой шаруасына 40 соғыс ардагері шабуыл жасап, ауыр жарақаттар келтіреді. Демократиялық өзгерістер қозғалысы Сайлау туралы түзету заңына наразылық білдіріп, Жоғарғы Сотқа шұғыл өтініш береді. 15 желтоқсанда ZANU PF партиясының жылдық съезіне қатысушыларға сөз сөйлеген Президент Мугабе ақ адамдарды экономиканы қиратуда деп айыптайды. Ол: "Біздің партия ақ адамдардың жүрегіне үрей салуын жалғастыруы керек. Олар қорқыныштан дірілдеуі керек". Макондедегі көмірқара ауруының таралуы жалғасады. 13 адам ауруханаға түсіп, 21 бас ірі қара мал қырылады. Францияның Зимбабведегі елшісі Франция Зимбабведегі жер реформасы бағдарламасын қаржыландырмайтынын мәлімдейді, себебі ол заң аясында жүргізілмейді. 16 желтоқсанда Харареде полиция автобус жүргізушісін қуалап бара жатқанда көкөніс сатушы әйелді атып өлтіреді. Полиция қызметкері көкөніс сатушыны атуға ашуланған адамдар тарапынан пышақталғаннан кейін қаза табады. Полиция қызметкерлеріне қарсы наразылық білдірген топтар полиция машиналарын тастап, өртеп жібереді, тәртіп сақшылары көз жастыратын газ қолданады. 18 желтоқсанда Ченджерай Хунцви жерді қайта бөлуді қолдамайтын полициямен "аяққа дейін жұмыс істеймін" деп қорқытады. Булавайодағы фермерге соғыс ардагерлерінен өлім туралы хат келеді. Хатта сәуір айында қаза тапқан фермер Мартин Олдстың өлімі туралы айтылады: "Сіздің досыңыз Мартин біздің Рождестволық таңғы асымыз болды". 19 желтоқсанда Бикитада үш аптадан кейін өтетін парламенттік сайлау алдындағы саяси зорлық-зомбылықта 50 адам жарақаттанады. Көмірқара ауруы Машоналандтың шығысына таралады. Хиотада бес бас ірі қара мал қырылады. 20 желтоқсанда Президент Мугабе жылдық Мемлекеттік хабарламасын оқығанда парламентте наразылық білдіріледі. 21 желтоқсанда Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасының әкімшісі Марк Маллок Браун үкіметке жер реформасы туралы есебін ұсынады. БҰҰ үкіметтің "жеделдетілген" қоныс аудару бағдарламасын тоқтатуы керек деген позициясын қайталайды. Жоғарғы Сот коммерциялық шаруашылық аймақтарында заң үстемдігі тұрақты түрде бұзылғанын және сол аймақтардағы адамдар конституцияға қайшы келетін кемсітушілікке ұшырағанын мәлімдейді. Сот сондай-ақ бұл аймақтардағы адамдар заңның қорғауынан айырылып, жиналыс және қауымдастық құру құқықтары бұзылғанын атап өтеді. Сот Ішкі істер министріне және полиция комиссарына 2001 жылдың 1 шілдесіне дейін коммерциялық шаруашылық аймақтарында заң үстемдігін қалпына келтіруді бұйырады.

1 December Bert Gardener, a Chinhoyi farmer in his mid seventies is attacked in bed where his assailants attempt to strangle and suffocate him. 5 December The state withdraws all charges against the war veteran suspected of murdering Macheke farmer David Stevens. According to the public prosecutor, charges are withdrawn owing to "lack of evidence". 6 December A Nyabira farmer is abducted by war veterans and forced to drive to State House for an audience with President Mugabe. Guards at State House refuse the war veterans entry and police are called in to defuse the situation. 8 December The Electoral Modification Act is promulgated. This Act nullifies all electoral petitions filed by the Movement for Democratic Change challenging the result of the June election in 40 constituencies. 11 December Ndabaningi Sithole, born in 1920 in Nyamandhlovu, dies aged 80. Sithole, a veteran nationalist, was the founder and president of ZANU with Robert Mugabe as secretary general. 12 December Henry Elsworth aged 70, a former MP in both the Smith and Mugabe governments, is shot dead in an ambush on his farm. Mr Elsworth's son, Ian, is shot five times in the same incident and rushed to hospital. 14 December High Court Judges confirm that they have been informed that war veterans intend to attack them in their homes. The Police Protection Unit says they are on full alert. A Karoi farmer is attacked by 40 war veterans and receives severe bruising. The MDC files an urgent application with the Supreme Court challenging the Electoral Modification Act. 15 December Addressing delegates to the annual ZANU PF congress, President Mugabe accuses whites of destroying the economy. He says, "Our party must continue to strike fear in the heart of the white man. They must tremble ". The anthrax outbreak in Makonde spreads. Thirteen people are hospitalized and 21 cattle have died. The French Ambassador to Zimbabwe announces that France will not fund Zimbabwe's land reform programme as it is not being done within the law. 16 December Police in Harare shoot and kill a woman vegetable vendor whilst chasing a bus driver. A policeman is stabbed and killed by people angered at the shooting of a vegetable vendor. Riot police use tear gas to control mobs that stone and burn police vehicles. 18 December Chenjerai Hunzvi threatens to "deal with" police whom he accuses of not supporting land resettlement. A farmer in Bulawayo receives a written death threat from war veterans. The letter refers to the murder in April of farmer Martin Olds and reads: "Your friend Martin was our breakfast for Christmas". 19 December 50 people are injured in political violence in Bikita ahead of parliamentary by elections to be held in three weeks' time. Anthrax spreads to Mashonaland East. Five cattle die in Chiota. 20 December President Mugabe is heckled and booed in parliament as he makes his annual State of the Nation address. 21 December The United Nations Development Programme administrator, Mark Mallock Brown, submits his report on land reform to the government. The UN restates its position that the government should drop the "fast track" resettlement programme. The Supreme Court declares that the rule of law has been persistently violated in the commercial farming areas and that the people in those areas have suffered discrimination in contravention of the constitution. The Court further states that the people in those areas have been denied the protection of the law and had their rights of assembly and association infringed. The Court orders the minister of Home Affairs and the commissioner of police to restore the rule of law in commercial farming areas by no later than July 1, 2001.

Наурыз

2000 жылғы 26 наурыз Эдвин Гомо. (MDC) Биндура. 2000 жылғы 26 наурыз Роберт Мусони. Мазове Батыс.

Сәуір

2 сәуір 2000 жыл Дорин Маруфу. (MDC) Мазоу. 4 сәуір 2000 жыл Тинаше Чаквенья. (З. Р. Полиция констеблі) Марондера. 14 сәуір 2000 жыл Тичаона Чиминя. (MDC) Бухера Солтүстік. 15 сәуір 2000 жыл Дэвид Стивенс. (MDC) Коммерциялық фермер. Мюрехва. 15 сәуір 2000 жыл Талант Мабика. (MDC) Бухера Солтүстік. 18 сәуір 2000 жыл Мартин Олдс. (MDC) Коммерциялық фермер. Буби Умгуза. 20 сәуір 2000 жыл Юлиус Андош. Ферма бригадирі. Мұрехва Оңтүстік. 23 сәуір 2000 жыл Петр Кареза. (MDC) Шамва. 24 сәуір 2000 жыл Банда мырза. (MDC) Шамва. 25 сәуір 2000 жыл Николас Чайтама. (MDC) Кариба. 25 сәуір 2000 жыл Лаксон Канюрира. (MDC) Кариба. 30 сәуір 2000 жыл Мэтью Пфэбве. (MDC) Дарвин тауы.

Мамыр

2000 жылғы 6 мамыр. Тапера. Мачеке. 2000 жылғы 7 мамыр. Лабен Чивара. Хараре. 2000 жылғы 7 мамыр. Аллан Данн. Коммерциялық фермер. Секе. 2000 жылғы 13 мамыр. Алекс Чисаса. (З.Р. Полициясы) Чипиндж Оңтүстік. 2000 жылғы 14 мамыр. Джон Уикс. Коммерциялық фермер. Секе. 2000 жылғы 16 мамыр. Такунда Чипунза. (MDC) Будирисо, Хараре. 2000 жылғы 17 мамыр. Жозеф Мандея. (MDC) Мутаса. 2000 жылғы 17 мамыр. Матиона Мушая. (Бірлескен партия) Мутоко. 2000 жылғы 17 мамыр. Онияс Мушая. (Бірлескен партия) Мутоко. 2000 жылғы 27 мамыр. Куфандедза Мусекива. Марондера Батыс. 2000 жылғы 29 мамыр. Тадей Рукини. (MDC) Масвинго. 2000 жылғы 31 мамыр. Тони Оутс. Коммерциялық фермер. Солтүстік Звимба.

Маусым

2000 жылғы 10 маусым. Лео Джеке. Масвинг. 2000 жылғы 10 маусым. Файнос Чжоу. (MDC) Мберенга. 2000 жылғы 11 маусым. Мистер Чиньер. (MDC) 2000 жылғы 19 маусым. Константин Мафемеруке. Қариба. 2000 жылғы 19 маусым. Патрик Набаньяма. (MDC) Булавайо. Құсып әкетілген, қайтыс болған деп есептеледі. 2000 жылғы 20 маусым. Зик Чигагура. (MDC) Шығыс Гокве. 2000 жылғы 20 маусым. Тихаона Тадианеманду. (MDC) Хурунгве. 2000 жылғы 23 маусым. Керемет Маханго. (MDC) Солтүстік Гокве. 2000 жылғы 27 маусым. Матия. (MDC) Гверу. 2000 жылғы 29 маусым. Мандишона Мутянда. (MDC) Квекве. 2000 жылдың маусым айы. Нхамо Гвасе. (MDC) Оңтүстік Мурехва.

Шілде

2000 жылғы 23 шілде. Виллем Бота. Коммерциялық шаруашылық жүргізуші. Секе. 2000 жылғы 27 шілде. Итай Магуу. (MDC) Хараре.

Тамыз

2000 жылғы 9 тамыз. Самсон Мбеве. Ферма жұмысшысы. Горомонци.

Қыркүйек

2000 жылғы 14 қыркүйек. Оберт Гуви. Батыс Хурунгве.

Қараша

2000 жылғы 19 қараша. Лемани Чапурунга. Марондера Батыс. 2000 жылғы 19 қараша. Римон Сайз. Марондера Батыс.

Желтоқсан

2000 жылғы 12 желтоқсан. Генри Элсворт. (Коммерциялық шаруа) Квекве. 2000 жылғы 13 желтоқсан. Хауард Кареза. (MDC) Шамва. 2000 жылғы 31 желтоқсан. Бернард Гара (Zanu PF) Бикита Батыс, Масвинг.