Николай Брюханов: Совет қайраткері және қаржы комиссары

Кіріспе

Кеңес саясаткері, ғарыш кемесі инженері

Николай Павлович Брюханов (партиялық псевдонимдері Андрей және Андрей Симбирский; әдеби псевдонимдері Н. Павлов; 28 желтоқсан 1878 – 1 қыркүйек 1938) – 1926-1930 жылдар аралығында Халықтың қаржы комиссары қызметін атқарған ресейлік большевик, кеңес мемлекеттік және саяси қайраткері. Бұрын оның қайтыс болған күні 1943 жылдың 30 маусымы деп есептелген.

Өмірбаян

Симбирск қаласында орыс ұлтының отбасында дүниеге келген. Брюханов 1899 жылы саяси қызметі үшін Мәскеу университетінен шығарылды, рақымшылықпен қайта қабылданды, бірақ 1901 жылы тағы да шығарылды. Содан кейін ол Қазан университетіне түсіп, революциялық қызметке қайтадан қатысты. 1902 жылы Ресей әлеуметтік-демократиялық еңбек партиясына (РСДРП) қосылып, 1903 жылы Қазан облыстық комитетінің мүшесі болды. Сол жылы тұтқындалып, Вологдаға жер аударылды. 1904 жылы Мәскеу түрмесінде отырғанда, 1903 жылдың тамызында Владимир Лениннің большевиктері мен Юлий Мартовтың меньшевиктері арасындағы жарылыс туралы алғаш рет естіді және большевиктердің жағына шықты. 1919 жылдың тамызынан бастап Брюханов бір уақытта Шығыс майданының арнайы жабдықтау комиссиясының төрағасы, ал 1920 жылдың қаңтарынан 1922 жылдың қыркүйегіне дейін Қызыл Армияның Бас жабдықтау басқармасының басшысы болып қызмет етті. Брюханов 1921 жылдың желтоқсанында Халықтық азық-түлік комиссариатының басшысы болып тағайындалды. 1922 жылдың желтоқсанында КСРО құрылғаннан кейін Брюханов 1923 жылдың 6 шілдесінде жаңа федерацияның Халықтық азық-түлік комиссариатының бірінші басшысы болды. 1924 жылдың 14 мамырында комиссариат таратылып, Брюханов Қаржы халық комиссарының орынбасары болды. 1925 жылдың соңында комиссариат басшысы Григорий Сокольников, Иосиф Сталинге қарсы Григорий Зиновьев пен Лев Каменевті қолдағандықтан, Сталин 1926 жылдың 18 қаңтарында Сокольниковты аз беделді және саяси белсенділігі жоқ Брюхановпен алмастырды. 1927 жылдың желтоқсан айында өткен партияның 15-ші съезінде Брюханов Кеңес Коммунистік партиясының Орталық комитетінің мүшелігіне кандидат болып сайланды (дауыс беру құқығысыз), және 1934 жылдың қаңтарында өткен партияның 17-ші съезіне дейін осы лауазымда қалды. 1930 жылы үкімет кеңес экономикасын жедел индустрияландыруды қаржыландыру үшін миллиондаған қағаз рубльдерді басып шығаруға бұйрық берді. Бұл шаруалар мен тауарларын сатуға ниеттенген басқа да адамдардың ақшаны қағаз емес, монетамен төлеуді талап етуіне себеп болды. Бұл тапшылықты жою үшін Брюханов, уақытша шара ретінде, күміс импорттауды және никельге өтуді ұсынды. Оны Мемлекеттік банк басшысы Георгий Пятаков қолдады, бірақ бұл Сталинді ашуландырды, ол 1930 жылдың 5 сәуірінде Политбюро отырысында "Брюхановты өткен және қазіргі күнәлары үшін шашынан асып тастаңыз. Егер дәлелдер берік болса, сот арқылы ақталды деп санаңыз. Егер олар ұстамаса, өзенге батырыңыз" деген қаптал жазуы бар әдепсіз карикатура салды. 1930 жылдың шілдесінде Қаржы комиссариатының жетекші экономисі Леонид Юровский тұтқындалып, Николай Кондратьев басқарған, болмаған "Шаруалардың еңбек партиясының" мүшесі деп айыпталды және кейіннен атып өлтірілді. Вячеслав Молотовқа жазған хатында Сталин Юровскийдің, Брюхановтың емес, комиссариатты басқарғанын мәлімдеді және нұсқау берді. Брюханов пен Пятаков 1930 жылдың 15 қазанында жұмыстан босатылды. Брюхановтың орнына Григорий Федорович Гринко тағайындалды және Мәскеу облыстық кеңесінің атқару комитетінің төрағасының орынбасары болып тағайындалды. 1931 жылдың сәуір айында КСРО Халықтық азық-түлік комиссарының орынбасары болды. 1933-1937 жылдары ол Совнаркомның астық өнімдері жөніндегі орталық комиссиясының төрағасының орынбасары болып қызмет етті. Брюханов 1938 жылдың 3 ақпанында Ұлы тазалау кезінде НКВД құпия полициясымен тұтқындалды. Өлім жазасына кесіліп, 1938 жылдың 1 қыркүйегінде атылды. Кеңес үкіметі 1956 жылы десталинизацияның бірінші толқынының бір бөлігі ретінде оны барлық айыптардан ақтап тастады. Алайда, оның қайтыс болған күні 1943 жылдың 30 маусымы деп көрсетілді, бұл үкіметтің Ұлы тазалаудың ауқымын азайту саясатының бір бөлігі ретінде құрбандардың қайтыс болған күндерін жалғандау мақсатында жасалды.

Born at Simbirsk in a family of Russian ethnicity, his father was a land surveyor from the nobility. Bryukhanov was expelled from Moscow University in 1899 for his political activities, readmitted under an amnesty, only to be expelled again in 1901. He then enrolled in Kazan University, became involved in revolutionary activities again, and joined the Russian Social Democratic Labor Party (RSDLP) in 1902, becoming a member of its regional committee in Kazan in 1903. In that same year, he was arrested and deported to Vologda In 1904, he was in prison in Moscow, when he heard for the first time about the split that had occurred in August 1903 between Vladimir Lenin's Bolsheviks and Julius Martov's Mensheviks, and sided with the Bolsheviks. From August 1919, Bryukhanov simultaneously served as Chairman of the Special Supplies Commission of the Eastern Front and then, from January 1920 until September 1922, as head of the Main Supplies Directorate of the Red Army. Bryukhanov was put in charge of the People's Commissariat of Supplies in December 1921. With the creation of the USSR in December 1922, Bryukhanov became the first head of the People's Commissariat of Supplies of the new federation on July 6, 1923. On May 14, 1924, the Commissariat was abolished and Bryukhanov was made deputy People's Commissar of Finance. When the head of the Commissariat, Grigory Sokolnikov, supported Grigory Zinoviev and Lev Kamenev in their unsuccessful opposition to the Soviet leader Joseph Stalin in late 1925, Stalin replaced Sokolnikov with the less influential and apolitical Bryukhanov on January 18, 1926. At the 15th Party Congress in December 1927, Bryukhanov was elected candidate (non voting) member of the Central Committee of the Soviet Communist Party, a position which he kept until the 17th Party Congress in January 1934. During 1930, the government ordered the printing of millions of paper rubles, to finance the rapid industrialisation of the soviet economy. This created a situation in which peasant farmers and others with goods to sell insisted on being paid with coins rather than paper money. To meet a shortage, Bryukhanov recommended importing silver, as a short term measure, and switching to nickel. He was supported by the head of the State Bank, Georgy Pyatakov, but angered Stalin, who drew an obscene cartoon during a meeting of the Politburo on 5 April 1930, with the caption: "For all his sins, past and present, hang Bryukhanov by the balls. If the balls hold out, consider him acquitted by trial. If they do not hold, drown him in the river." In July 1930, Leonid Yurovsky, a leading economist employed by the Commissariat of Finance was arrested and accused of being a member of a non existent "Peasants Labour Party", led by Nikolai Kondratiev, and was later shot. In letter to Vyacheslav Molotov, written at about the same time as Yurovsky's arrest, Stalin claimed that it was Yurovsky, and not Bryukhanov, who ran the commissariat, and instructed:

Bryukhanov and Pyatakov were sacked on October 15, 1930. Bryukhanov was replaced with Grigori Fyodorovich Grinko and appointed Deputy Chairman of the executive committee of the Moscow Oblast Soviet. In April 1931, he was made Deputy People's Commissar of Supplies of the USSR. He also served as Deputy Chairman of the Sovnarkom's Central Commission on grain yields in 1933–1937. Bryukhanov was arrested by the NKVD secret police on February 3, 1938, during the Great Purge. He was sentenced to death and executed on September 1, 1938. The Soviet government cleared him of all charges in 1956 as part of the first wave of destalinization. However, the date of his death was given as June 30, 1943 as part of the government's policy to downplay the extent of the Great Purge by falsifying the dates of its victims' deaths.