Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эфиопия императоры Тевдорос II-нің әйелі және серігі Тируворк Вубе (16 мамыр 1868 жылы қайтыс болды), сондай-ақ Терунеш патшайым деп те белгілі, Эфиопия императоры Тевдорос II-нің екінші жұбайы ретінде Эфиопия императрицасы болды.
Empress consort of Ethiopia and wife of Emperor Tewodros II
Tiruwork Wube (died 16 May 1868), also known as Queen Terunesh, was Empress consort of Ethiopia as the second spouse of Emperor Tewodros II of Ethiopia.
Шығу тегі
Ол Дежазмач Убе Хайле Марямның қызы, амхара ұлтынан және Семен провинциясының князі болды. 1830 және 1840 жылдары Тиграй провинциясын және қазіргі Эритреяның бір бөлігін бағындырғаннан кейін ол солтүстік Эфиопияның іс жүзіндегі билеушісіне айналды. Оның анасы Войзеро Лакияе, Тиграй ақсүйек әйелі Тируворк Убе, анасының тарапынан Рас Вольде Селассидің ұрпағы болды. Рас Вольде Селасси аймақтың көп бөлігін биледі және 1700 жылдардың соңында Чалакотта астанасын құрды. Дежазмач Убе отбасы император Фасилидестің ұрпақтары еді, ал Дежазмач өзінің император болу арманымен ұзақ уақыт бойы күресті. Бірақ Теводорос II Убені жеңіп, Убе салған деп есептелетін Дераге Марям шіркеуінде өзін патшалыққа көтерді. Теводорос өзінің жауларының ішінде Дежазмач Убені ерекше жек көріп, оны ұлдарымен бірге тізбектеп, өмір бойы түрмеге жапты. Дініне терең берілген Тируворк Убе әкесінің жағдайын дұға және ораза арқылы көтеріп, монастырьға келуді жоспарлады.
She was the daughter of Dejazmatch Wube Hayle Maryam, an ethnic Amhara, and the prince of Semien province who became the virtual ruler of all of northern Ethiopia after his conquest of Tigray province and parts of modern day Eritrea during the 1830s and 1840s. Her mother was Woizero Lakiyaye, a noblewoman of Tigray Tiruwork Wube was maternally a descendant of Ras Wolde Selassie who ruled much of the region and established his capital at Chalacot in the late 1700s. The family of Dejazmatch Wube were descended from Emperor Fasilides, and the Dejazmatch had long harbored ambitions of becoming Emperor himself. However, Tewodros II defeated Wube, and had himself crowned at the church of Derasge Maryam that Wube is said to have built for his own planned coronation. Tewodros is said to have especially hated Dejazmach Wube among his enemies and ordered that he be chained and imprisoned for life along with his sons. A deeply religious woman, Tiruwork Wube endured her father's condition by resorting to prayer and fasting, and planned on entering a convent.
Неке
Тевдорос II-нің аса жақын тұрған бірінші әйелі, император Тевабех Али қайтыс болғаннан кейін, оның жақындары оған мұрагер табу үшін және қайтыс болған әйелінің істегені сияқты, оның өте ызалы мінезін жұмсарту үшін лайықты жұбай іздеуге кірісті. Аңыз бойынша, императордың бір офицері Тевдорос Дераскеде болғанда, Дераскедегі шіркеуде жексенбілік құлшылыққа қатысып, онда құлшылық ететін әйелдің сұлулығына, аристократтық әдеп-ғайысына және терең имандылығына тәнті болған. Ол дереу императорға барып, «өз патшамызға әйел болуға лайық» әйелді көргенін айтқан. Тевдорос зерттеу жүргізіп, сол әйелдің өзінің жауы Вубе Хайле Мәрьямның қызы екенін білген. Алайда, оның патшалық мәртебесі, танымал әулеті және ұлы сұлулығы оған ең жақын жауының қызына үйленгісі келуіне жеткілікті түрде әсер еткен. Тируворк Вубе монастырьға кіруге рұқсат беруді өтінішпен сұрап, қарсылық көрсеткен, бірақ оның отбасы әкесі мен бауырларының қатаң түрмеде отыруы аяқталуы немесе кем дегенде жеңілдеуі үмітімен императорға үйленуге көндірген. Өкінішке орай, олардың некесі аса бақытты болмаған. Оның бірінші әйеліне қарағанда, жаңа императрица оның ашуын басаңдата алмаған және оған қызығушылық танытпаған. Император Дежазмах Вубе мен оның ұлдарының түрмеде отыру жағдайларын жеңілдетуге бұйрық берген, бірақ императорша Тируворк күткендей оларды босатпаған, бұл олардың арасындағы суық қарым-қатынасқа себеп болған. Тируворк Вубе сондай-ақ, өзінің әріптестері узурпатор деп есептейтін Тевдоросқа үйленуімен өзінің мәртебесінен төменге түскенін сезінген. Ол әдеттегідей бөлмеге кіргенде тұрудан әдейі бас тартқан, көбінесе оны көрмегендей істеген. Бірде ол әйелі отырған бөлмеге кіргенде, оның Забур кітабын оқып жатқанын көріп, оның кіргенін байқамағандай болған. Ол оған неге тұрмағанын ашуланып сұраған. Императрица оған жауап бермеген. Ашуға булыққан император оған сөйлегенде неге оны елемейтінін сұрағанда, ол бейжай түрде көтеріліп: «Мен сенен әлдеқайда ұлырақ Біреумен сөйлесіп жатырмын», - деген. Император ашуланып шығып кеткен. Тируворк Вубе Тевдоросқа салқын және жоғарыдан қараған, ал ол да оған ашуланып, жауап ретінде қатыгездік танытқан. Ол жиі әйелдермен сырласқан, тіпті өзінің бір сүйіктісін «Итемегну императрицасы» деп атаған. Дегенмен, олар екеуі де сүйген Дежазмах Алемаеху Тевдоросты дүниеге әкелген. Некелері өте даулы болғандықтан, олар жиі бірін-бірінен бөлек уақыт өткізген, бірақ бірнеше рет татуласып, 1868 жылы император тұтқындаған еуропалық тұтқындарды босату үшін келген ағылшындар келген кезде қайтадан татуласқан. Бірде Шеваның Менелик әскерімен Магдалаға келгенде және Тевдорос болмағанда таулық қамалды басып алуға қауқеттенгенде, император әскерін жинап, Менеликтің шабуылын тойтарғанда императорша Тируворк зор үлес қосып, оған көмектескен.
Following the death of Tewodros II's much loved first wife, Empress Tewabech Ali, his intimates began to discreetly look for an appropriate consort to provide him with an heir and to calm his more extreme moods as his late wife had done. Legend states that one of the Emperor's officers was attending Sunday services at a church at Derasge when Tewodros was staying there, and was struck at the beauty, the aristocratic deportment, and the deep piety of a woman worshiping there. He immediately went to the Emperor and told him he had seen the woman "meant to be the wife of my sovereign". Tewodros made inquiries, and learned that the woman was none other than the daughter of his enemy Wube Hayle Maryam. However, her royal bearing, her illustrious family tree, and great beauty impressed him sufficiently to want to marry the daughter of one of his greatest foes. Tiruwork Wube resisted, begging to be allowed to enter a convent, but her family prevailed upon her to marry the Emperor in hopes that the harsh imprisonment of her father and brothers might be ended, or at least eased. Unfortunately, the marriage was not a particularly happy one. Unlike his first wife, his new Empress was not able to calm his rages, and probably had little interest in doing so. The Emperor had ordered the conditions of imprisonment eased on Dejazmach Wube and his sons, but had not freed them as Empress Tiruwork had hoped, and this contributed to the coldness that developed between them. Tiruwork Wube also believed that in marrying Tewodros, whom her peers regarded as a usurper, she had married below her station. She deliberately refused to rise to her feet when he entered a room as was customary, often pretending not to have seen him. Once upon entering a room where his wife was seated, Tewodros found her reading a book of Psalms and pretending to not notice his entrance. He angrily asked her why she did not rise. The Empress ignored him. In a fury the Emperor loudly demanded to know why she dared to ignore him when he spoke to her, she casually looked up and said "I am speaking with someone far greater than you". The Emperor stormed out. Tiruwork Wube was cold and condescending to Tewodros, and he was angry and cruel in return. He philandered regularly, even referring to one of his mistresses as "Empress Yitemegnu". They did however manage to produce a son, Dejazmach Alemayehu Tewodros, whom both adored. While the marriage was quite stormy, and they spent time separated from each other frequently, they were reconciled on several occasions, and were reconciled at the time that the British arrived in 1868 to free the European prisoners the Emperor had seized. On one occasion, when Menelik of Shewa arrived at Magdala with his army and threatened to take over the mountain citadel in Tewodros' absence, Empress Tiruwork was instrumental in rallying the Emperor's forces and repelling Menelik.
Өлім
Теводрос II жеңілгеннен кейін және 1868 жылы Пасха дүйсенбісінде өзін-өзі өлтіргеннен кейін, британдық экспедициялық күштердің қолбасшысы сэр Роберт Нейпир император Тируворк пен оның ұлын өзінің қорғауына алды. Бастапқыда оның ұлына Англияға экспедициямен бірге баруға рұқсат бергеннен кейін, ал оның өзі туған жері Симиенге оралуы тиіс болғанда, император Тируворк кенеттен ұлымен бірге жүретінін шешті. Император Тируворк денсаулығына қатысты ауруға шалдыққан болатын, ал күйеуінің өлімінен туған күйзеліс пен оның болашағының белгісіздігі оған ауыр тиді. Нейпир императорға барлық патшалық құрмет көрсетті және Теводрос отбасының лайықты күтімге ие болуын қамтамасыз етті. Император өзінің туыстары Нейпирдің император үшін не істеу керектігі туралы сұрағына жауап ретінде «қалағаныңды істе» дегенін білді. Осы сатқындыққа қатты ренжіген ол, сонымен қатар, бұрын Теводроспен таныс болған, енді оның жесірін жас Алемаехуге қамқоршы етіп тағайындауға тырысатын британдық күштердің капитаны Спидиден де мазасыздық көріп отырды. Ол Нейпирден оны алшақтатуды өтінді, ал ол Спидиге императорды мазалауды тоқтатуға бұйрық берді. Экспедиция жағалауға бет алды, бірақ императордың денсаулығы күрт нашарлай бастады. Ол жағалауға жетпей қайтыс болды, ал оның жетім қалған ұлы туыстарының ешқайсысы жоқ күйде Ұлыбританияға аттанды. Император Тируворк Вубе британдық әскерлер оның денесін оның әкесі жерленген Тиграйдағы Чалакоттағы Киелі Үштік монастыріна алып кеткен кезде толық құрметке ие болды. Оның анасы Войзеро Лакияе оның қайтысына күйін жеткізді. Ол қызының мәйітін алып, Тиграйға кетер алдында Нейпирге Виктория патшайымына арналған хатты тапсырды. Онда Дежазмах Алемаехудің әжесі британдық патшайымнан кішкентай ханзадаға өз баласы сияқты қамқорлық жасауын өтінді, өйткені ол енді оған көмектесе алмайды. Бұл хат патшайымның жүрегіне терең сезіммен тиді, және ол Алемаехудің біліміне жауапкершілік жүктеді. Виктория патшайымы эфиопиялық ханзада 19 жасында қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, оның қайғысын күнделігіне жазды. Император Тируворк, күйеуінің бірінші әйелі, император Тевабех Алидің әпкесі болғаннан бөлек, император Менелик II-нің жұбайы, император Тайту Бетулдың бірінші туысы да болды.
Upon Tewodros II's defeat and suicide on Easter Monday 1868, the commander of the British Expeditionary Force, Sir Robert Napier took Empress Tiruwork and her son under his protection. After initially agreeing to allow her son to go to England with the expedition while she returned to her native Simien, Empress Tiruwork then suddenly decided that she would accompany her son. Empress Tiruwork was suffering an illness, and the stress from the death of her husband and her uncertain future took their toll. Napier accorded the Empress every royal dignity and assured that Tewodros' family were treated appropriately. The Empress learned that her male relatives, in reply to Napier's request as to what should be done for the Empress, had said "do what you want with her". Hurt by this betrayal, she was also being harassed by a Captain Speedy from the British forces, who had previously been acquainted with Tewodros, and now constantly tried to get his widow to appoint him guardian to young Alemayehu. She asked Napier to keep him away, and he ordered Speedy to stop harassing the Empress. The expedition left for the coast, but the Empress' health began a swift decline. She died before she reached the coast, and her young orphaned son left for Britain without any relative at his side. Empress Tiruwork Wube was accorded full honors by the British troops as her body was carried away to the monastery of the Holy Trinity at Chalacot in Tigray, where her paternal grandfather had been buried. She was mourned by her mother, Woizero Lakiyaye, who before departing with her daughter's body for Tigray, handed Napier a letter for Queen Victoria. In it, the grandmother of Dejazmach Alemayehu asked the British Queen to care for the little prince as if he were her own, as she herself, could no longer be of any help to him. The letter touched the Queen deeply, and she took over responsibility for Alemayehu's education. Queen Victoria wrote of her sadness in her diary when the Ethiopian prince died at age 19, just a few years later. In addition to having been the aunt of her husband's first wife, Empress Tewabech Ali, Empress Tiruwork was also the first cousin of Empress Taytu Betul, consort of Emperor Menelik II.