Кіріспе
Канадалық аудармашы және ғалым Уотсон Киркконнелл (16 мамыр 1895 – 26 ақпан 1977) – канадалық әдебиеттанушы, ақын, драматург, тіл білімі маманы, сатирик және аудармашы. Киркконнелл фашизм, нацизм және сталинизм кезінде адам құқықтарын бұзуды жариялап, айыптаған ұлттық деңгейде танымал және өте ықпалды қоғамдық зиялы болды. Ол сонымен қатар, парадоксалды түрде, ғылыми расизмнің түрлі деңгейлерін өмір бойы қолдады. Одан да парадоксалдысы, ерте жас кезеңінен басқа, Киркконнелл өмір бойы антисемит болды, еврей ақындарының өлеңдерін аударып, жариялады және 1943 жылғы «Израильдің азабы» атты өлеңінде Холокост құрбандарын құрметпен еске алды. Бірқатар мәселелер бойынша, оның елдің және мәдениеттің шамадан тыс ағылшын тіліне бағынуына қарсы пікірлері, сондай-ақ көпұлтты және көптілді Канада мәдениетін қабылдауға ынталандыратын метафоралық тілінің арқасында, украиналық канадалық досы және әріптесі К.Х. Андрушишен Киркконнеллді ақ нәсілді (британдық емес) канадалықтарға қатысты әлеуметтік дискриминацияны тоқтатуға шамалы үлес қоскан деп есептейді. Осы себепті, оны Канададағы көпмәдениеттіліктің әкесі деп атаған Акадия университетіндегі ізбасары Дж.Р.С. Перкин. Киркконнелл өзінің түпнұсқа поэзиясы, өлеңдік драмалары және жеңіл опералары үшін Канада және әлем тарихынан, сондай-ақ әлем әдебиетінің басқа да ақындары мен драматургтарынан шабыт алды. Ол Роберт Бернс және Т.С. Элиоттың пародийларында көрінетіндей, өте шебер сатирик болды. Ұлттық поэзияның көптеген аудармалары және иммигранттар тілінде шығарма жазған ақ нәсілді канадалық ақындар үшін Киркконнелл Исландияда, Шығыс және Орталық Еуропада кеңінен танымал. Оның ең танымал аудармаларының бірі – Янош Аранидің 1864 жылғы «Уэльстің бардтары» балладасы, ол 1848 жылғы венгр революциясының жеңілісі үшін император Франц Иосифті жасырын түрде айыптады, ал Киркконнелл оны балалар балладалары сияқты стильде аударды. Сонымен қатар, Уотсон Киркконнеллдің 1933 жылғы аудармасы, Геза Гьонидің Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі әскери поэзиясының «Жалғыз бір түн үшін» атты соғысқа қарсы көрнекті өлеңі, 1915 жылы Пшемьшль қамалында Будапештте жариялану үшін әуемен жеткізілді, Гьонидің өлеңін Зигфрид Сассун, Уилфред Оуэн және Исаак Розенберг сияқты ағылшын соғыс ақындарының стилінде аударды, әлі де танымал.
Watson Kirkconnell, (16 May 1895 – 26 February 1977) was a Canadian literary scholar, poet, playwright, linguist, satirist, and translator. Kirkconnell became a nationally known and enormously influential public intellectual, who publicized and denounced human rights abuses under Fascism, Nazism, and Stalinism. He was also, paradoxically, a life long adherent to varying degrees of scientific racism. Even more paradoxically, with the exception of his early adulthood, Kirkconnell also a life long anti Semite who regularly made and published literary translations of verse he admired by Jewish poets and who eulogized the victims of the Holocaust in his 1943 poem "Agony of Israel". At the same time, due to his arguments against what he came to see as the excessive Anglocentrism of his country and it's culture and his use of a tapestry metaphor in favor of embracing a multiethnic and multilingual Canadian culture, Kirkconnell has been credited by his Ukrainian Canadian friend and colleague C. H. Andrusyshen with almost singlehandedly ending social discrimination against Canadians of White ethnic (meaning non British) ancestry. He has accordingly been dubbed the father of multiculturalism in Canada by his successor at Acadia University, J. R. C. Perkin. For his original poetry, verse dramas, and light operas, Kirkconnell drew upon both Canadian and world history and also emulated other poets and playwrights from throughout World Literature. He was also a highly skilled satirist, as may be seen in his verse parodies of Robert Burns and T. S. Eliot. For his many many translations of their national poetry and by White Ethnic Canadian poets who composed in immigrant languages, Kirkconnell remains very well known in Iceland, Eastern and Central Europe. One of his most popular translations is of János Arany's The Bards of Wales, an 1864 ballad covertly denouncing Emperor Franz Joseph for the defeat of the Hungarian revolution of 1848 and which Kirkconnell translated into the same idiom as the Child ballads. Furthermore, Watson Kirkconnell's 1933 translation of World War I soldier poet Géza Gyóni's iconic anti war poem, which was composed and flown out by aeroplane for publication in Budapest during the Siege of Przemyśl in 1915, Csak egy éjszakára ("For Just One Night"), in which he renders Gyóni's poem into the same idiom as English war poets Siegfried Sassoon, Wilfred Owen, and Isaac Rosenberg, remains just as popular.
Отбасылық негіздер
Уотсон Киркконеллдің әкесінің ата-бабалары өз тегін Киркконелл ауылы мен қираған монастырынан алған. Олар пресвитериандықтар, галвегиялық гэль тілінде сөйлеген, Дуглас кланының тартанын киген және Дэмфрис пен Галлоуэйдегі Кирккюдбрайт маңында шаруашылықпен айналысқан. Киркконелл кейінірек «Реформация кезінде шотланд архивтерінің дерлік толығымен жойылған құрбандығы» деп атаған нәрсеге байланысты, оның шежіресін толыққанды анықтау мүмкін болмады және ол күдікпен қарағандай, Киркконеллдің Клан Дуглас немесе Клан Максвеллдің кадет тармағымен байланысты еместігі анықталмады. Киркконеллдің ата-бабаларының ауылына жасаған сапары оның түпнұсқа өлеңі «Киркконелл, Галлоуэй, 600 ж.б.д. 1953 ж. бардым» тудырды. Ақын бұл аймақтың мәдениетінің және Рождество күнінің тойлануының Киркконелл аббаттығының құрылғаннан бері, Кельт шіркеуінің миссионері және кульди монахы Сент Конал құрғаннан бері қаншалықты өзгергенін ойлады. Ол пейзаждың көбінесе өзгермегенін айтты және оқырмандарына Иса Мәсіхтің дүниеге келуі мен тууына дейін ата-бабалары сезінген құрметті сезімді қабылдауға шақырды. «Канадаға ағылған шотланд иммиграциясының үлкен толқынындағы көрінеу көзге түспейтін толқын» ретінде, ақынның арғы атасы Уолтер Киркконелл (1795-1860) 1819 жылы Жаңа әлемге аттанып, Квебек провинциясының Аргентьейл округіндегі Чатем қалашығына қоныстанды. 1953 жылы Шотландия кеңесінің Киркконеллдің өтініші бойынша жүргізген іздестіруінің нәтижесінде, Киркконелл тегі бар барлық адамдар шотланд диаспорасына қосылғаны және Шотландияда осы тегі бар ешкімнің қалмағаны анықталды. Сол кезде Чатем қалашығында көбінесе гэль тілінде сөйлейтін, Пертширден (Сиоррахт Пхейрт) шығарылған және ерікті түрде көшіп келген адамдар қоныстанған. Уолтер Киркконелл солардың бірімен – Джон мен Джанет (туған тегі МакДиармид) МакКаллумның қызы Мэри МакКаллуммен үйленді. Олар қазір қираған және толығымен бос қалған Глен-Лайондағы (Глеанн Лиоманн) «Карнбан» деген фермадан келген. Чатем қалашығындағы реформацияланған құлшылық 16 ғасырдан бері жалғасып келе жатқан, тек қана және сүйемелдемесіз гэль псалмдарын ән салу дәстүрін сақтады, бұл «жолға түсіру» деп белгілі бір формасы. Қартайған шағында Мэри (туған есімі МакКаллум) Киркконелл, соқыр болғанына қарамастан, 154 шотландтық гэль тіліндегі метрикалық псалмдарды жатқа айта алды. Киркконеллдің анасының әкесі Кристофер Уотсон 1819 жылы Алстоннан, Камберлендтен Үстігі Канадаға көшіп келіп, кейінірек Торонто деп аталған Йорк қаласында мектеп мұғалімі болды. Кристофердің кіші ұлы Томас Уотсон әкесінің кәсібін жалғастырып, Онтарионың Алланбург, Бичвуд, Ланди Лэйн, Стэмфорд және Порт Хоуп қалаларындағы мектептерде сабақ берді. 1851 жылы Томас Уотсон Ланди Лэйннен Маргарет Эльма Гринге үйленді, ол Уэльс американдық Біріккен империя лоялистерінің ұрпағы, сондай-ақ неміс және испан тамырлары бар Канадаға соңғы британдық иммигранттардың бірі болды. Киркконеллдің ата-анасы Томас Киркконелл (1862-1934) және Берта (туған аты Уотсон) Киркконелл (1867-1957) алғашқы балалары туған кезде Онтарионың Порт-Хоуп қаласында тұрды.
Ерте өмір
Уотсон Киркконнелл 1895 жылғы 16 мамырда Онтарио штатының Порт-Хоуп қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Томас Киркконнелл Порт-Хоуп орта мектебінің директоры болған. Киркконнелл денсаулығы нашар бала болғандықтан, Порт-Хоуп мемлекеттік мектебіне екі жыл кешігіп түсті және жеті жасында ғана сабақтарды бастады. Кешігуге қарамастан, Киркконнелл өте қабілетті оқушы екенін көрсетті және екі рет сыныптан өтуге рұқсат алды. Кейін Киркконнелл поэзияға деген сүйіспеншілігін анасының әкесі Томас Уотсонның ықпалымен байланыстырды, оны кейін "жергілікті методист шіркеуінің сұр сақалды тірегі" деп сипаттады. Томас Уотсон немересіне Исаак Уоттстың "Құдайға арналған және нұсқаулық әндерінен" жаттап алған әрбір шумақ үшін бір центтен берді. Киркконнелл кейін еске алды: "Күлкілі томды жаттап алғаннан кейін, мен едәуір ақша таптым, көптеген нұсқаулық өлеңдердің есте қаларлық естеліктері мен поэзияға деген өшпес сүйіспеншілікке ие болдым. Біздің ешқайсымыз Уоттстың кейбір өлеңдерінің артында поляк иезуиті Казимеж Сарбиевскийдің (1595-1640) ұлы латын гимндері жатқанын білмедік". Киркконнелл "кіші қала журналистикасын алғаш рет сезінгенін" "екінші Рождестволық жоғарылатуынан" кейін еске алды. Порт-Хоуп Гайд газеті "жергілікті заңгердің" мектеп кеңесінің отырысында ұлының осылай жоғарылатылмағанына ашуланып, наразылық білдіргенін және Уотсон Киркконнеллді әкесі Порт-Хоуп орта мектебінің директоры болғандықтан "итерілгенін" айыптағанын жазды. Осы себепті Киркконнелл отбасы келесі жазда, сол газет провинциялық "Түсу емтихандарының" нәтижелерін жариялағаннан кейін, өзін ақталып, қуанышқа толы сезінді. Нәтижелер директорының ұлы "қаланың немесе округтің кез келген оқушысынан шамамен елу ұпайға жоғары" көрсеткенін көрсетті. Он екі жасында Киркконнелл шомылдырылып, Порт-Хоуп баптист шіркеуінің мүшесі болды. Дж. М. Р. Бевериджтің айтуынша, "Осылайша оның христиандыққа деген адалдығы басталды, ол күмән кезеңдеріне ұшырағанмен, кейде тіпті үмітсіздікке бой алдырғанмен, сақталды және жетілді. Өмірі бойы баптист тармағында белсенді және көбінесе жетекші рөл атқарды". Алайда, Киркконнелл жас кезінде баптист сенімінен бас тартуды ойластырды, ал ересек шағында баптист әріптестеріне қарағанда евангелистік христиандыққа көбірек бейтарап және сыншыл болды. Мысалы, ол мемуарларында "ерте еврей ойлауындағы зороастризм элементтерін білмей немесе әдейі назардан тыс қалдыратын евангелистер білімсіз дауыстайды" деп жазды және "теологиядан гөрі поэзияны көбірек жақсы көремін" деп мәлімдеді. Сондай-ақ, Порт-Хоупта бала кезінде Киркконнеллдің геологияға деген қызығушылығы Торонто университетінен келген Артур Филемон Коулманның жергілікті тарихқа дейінгі кезең, мұз дәуірі мұздықтары және Ирокез мұздық көлі туралы лекциясын тыңдағаннан кейін оянды. Кейін Киркконнелл еске алды: "Ауылды аралап жүру және велосипедпен саяхаттау жаңа мағынаға ие болды", ал отбасы 1908 жылы Онтарио штатының Линдсей қаласына көшкеннен кейін, Киркконнелл жергілікті тарихқа дейінгі кезеңді және оның ландшафтты қалай қалыптастырғанын зерттеуді жалғастырды. Орта мектепті бітірген кезде Киркконнелл латын, француз, неміс және грек тілдерін үйреніп, салыстырмалы тіл білімі саласындағы еңбектермен танысты. Кейін ол былай деп жазды: "Менің өмірімдегі еңбектерім тілдерді зерттеуге, басқа салалардан гөрі көбірек арналды". 1913 жылы әкесінің ықпалымен Киркконнелл әкесінің Кингстондағы Куинс университетінде білім алған альма-матерінде оқуын бастады. Математика орта мектепте ең жақсы пәні болса да, Киркконнелл классика бойынша білімін жетілдірді және латын және грек тілдерінде екі медаль иегері атанды. 1916 жылы өнер магистрі дәрежесін алды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
1914 жылғы 4 тамызда Киркконнелл Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Куинс университетінде оқып жүрді. Франциядағы шайқасқа қатысуға құштар болғанымен, Киркконнелл, Дж. Р. Р. Толкин сияқты, бітіруінен кейін ғана әскерге жазылуды шешті. Оның інісі Уолтер Киркконнелл 1914 жылғы 5 тамызда Монреаль корольдік полкіне қатысты. Солсбери жазығының лайлы даласында жаттығудан кейін, лейтенант Уолтер Киркконнелл 1918 жылғы 8 тамызда Амиен шайқасында қаза тапты, оның басқаруындағы Канада корпусының взводы Виллерс-Бретоннеу маңындағы астық егісіндегі неміс пулемет ұясына тап болды. 1916 жылдың тамызында Киркконнелл Батыс майданда активті қызметке ерікті түрде келді. Алайда, 1916 жылдың қарашасында, майор П. Г. Кэмпбеллдің жеке өтінішіне қарамастан және 253-ші батальонмен бірге шетелге жіберілмес бұрын, капитан Киркконнелл үш рет медициналық комиссиялармен жауынгерлік қызметке жарамсыз деп танылды. Керексіздіктен қатты көңіл көшірген капитан Уотсон Киркконнелл соғыстың қалған бөлігін Онтарионың ауылдық аймақтарындағы Форт-Генри мен Капускинг тұтқын лагерінде тұтқындар мен азаматтық тұтқындарды күзетумен өткізді. Капускингте лагерь кассирі ретінде қызмет еткенде, капитан Уотсон Киркконнелл тұтқындардың көтерілісін болдырмауға көмектесті және екі рет лагерден қашуға жасалған қазбаларды анықтап, жолын кесті. 1919 жылдың күзінде капитан Киркконнелл 445 әскери тұтқын мен интернированных Форт-Генри мен Капускинг лагерьінен S. S. Преториан кемесімен Квебек қаласынан Роттердамға дейін, Веймар Республикасына қайтарылғанға дейін сүйемелдеді. Кейін Киркконнелл тұтқындарын бейтарап голланд әскеріне тапсырғаннан кейін: "Менің Форт-Генри мен Капускингтегі қызметіме олар наразылық білдірмеді, бұл менің бұрынғы тұтқындарым кемежайда "Капитан Киркконнеллге үш дүрбілең!" деп шақырып, қуана дауыстап қолдағанда анық болды". Інісінің соғыста қаза болуына байланысты көп жылғы қайғыдан кейін Уотсон Киркконнелл кешірек былай деп жазды: "Жалпы айтқанда, менің неміс тұтқындарына деген жек көрушілік сезімім болған жоқ. Оларды күзету – жай ғана жұмыс еді. Олардың қашуға тырысуы – олардың міндеті еді, ал біздің міндетіміз – оған жол бермеу. Олардың қашуға жасаған тырыстарының тапқырлығын біздің жігіттер неміс тұтқындығында да көрсетіп жатты".
Соғыс аралық кезең
Киркконелл 1920 жылдың желтоқсан айында Канадада, Онтарионың Линдсей қаласындағы «Иманды бауырлар» No. 77 ложасында алғаш рет масондыққа қабылданды. Өмірінің соңына дейін «Крефт» қатарында болды және тіпті Вольфвилл, Нова-Скотиядағы Йорк ритінің No. 20 «Сент-Джордж» ложасының Ұлы шебері болды. Кейіннен Киркконелл ұйымға күмәнмен қарасты, себебі оның келелі зерттеулері Фримасонның Хирам Абифті өлтіру туралы аңызына қатысты Джозеф Флавийдің «Еврейлердің көнелігі» еңбегімен қайшы екенін көрсетті. Киркконелл кейіннен: «Мен қолөнер туралы кітаптарға жүгіндім және оның ритуалдық лекция материалдарының көп бөлігін 18 ғасырда Англияда доктор Джеймс Андерсон, доктор Дж.Т. Дезагулиерс, Джордж Пэйн және Уильям Престон жазғанын анықтадым. Менің бостандық және қабылданған масондықтардың 1717 жылы Лондонда құрылған Ұлы ложадан көп ескі емес екеніне күмәнім болды», - деп жазды. Алайда, Киркконелл бұрын псевдотарихия деп санаған нәрсе туралы ойын өзгертті және «бастапқы күмәнімнен қолөнердің терең тарихына қарай сезімге ие болдым. Масондықта Сүлейменнен бұрынғы, Сүлейменнен Уинстон Черчилль ескі элементтер бар». 1922 жылы Киркконелл Весли колледжінің ағылшын тілі кафедрасында профессорлық қызметке орналасты. Он бір жыл ағылшын тілінен сабақ бергеннен кейін, ол келесі жеті жыл классика кафедрасына ауысты. Бұл тәжірибе оның өмірін өзгертіп жіберді. Оның сыныптастары мен буынындағы көптеген канадтықтар сияқты, Киркконелл ақ англосаксон протестанттарының нәсілдік басымдығына сенумен тәрбиеленді. Ересек болғаннан кейін, ол Канадаға басқа ұлттан келген иммигранттардың келуіне қарсы болды. Сонымен қатар, ол ғылыми расизм, әлеуметтік дарвинизм және евгеника сияқты қазіргі кезде сенімсіздік тудырған жалған ғылымдарға қызығушылық танытты. Киркконелл осы үш тақырып бойынша кеңінен оқыды және француз канадтықтарының, еврейлердің және славян халықтарының көбеюіне байланысты Онтариодағы «Скандинавиялық нәсілдің» құлауын болжаған өзінің нордистік трактатын жазды. Оның нәсілшіл жазбалары көбінесе жарияланбаған болса да, оның евгенистік көзқарастары «Жұмыссыздықтың халықаралық аспектілері» (1923) еңбегінде баяндалды, онда мүгедек канадтықтарды және «жарамсыз» деп саналғандарды еңбек лагерьлеріне қамау және толық стерилизациялау ұсынылды. Алайда, Киркконеллдің көпұлтты және көптілді Манитоба қаласындағы профессор ретіндегі тәжірибесі оны әлемдік әдебиетке жақындатты, бұл оған өз көзқарастарына күмән келтіруге және оқытуда радикалды жаңалықтар жасауға мүмкіндік берді. Мысалы, Киркконелл тек исландтық сагалар мен Ескі Эдда ғана емес, сонымен қатар көне ирландтық «Таин Бо Куаилнге» және көне төменгі неміс «Хелианд» «Беовульф, Малдон шайқасы және Каэдмонийлік Жаратылыс туралы жарық түсірді» деп сенді және осы мәтіндердің бәрін бірге оқытуға кеңес берді. Джеффри Чосер туралы курсты оқыту үшін әдебиет іздеу кезінде Киркконелл Дәффид ап Гвилимнің қатаң метрімен орта уэльстік поэзиясын тауып алды және оған ғашық болды, оны ол «Чосердің ұлы замандасы, табиғатқа деген сезімімен Лондон шарапшысының ұлынан асып түсетін» деді. Киркконелл де, «Жолшығыс ғалымдар» атты ортағасырлық латын поэзиясын және Соломон ибн Габирол мен Йегуда Халевидің ортағасырлық еврей поэзиясын ашқанда, осылай ойлады. Нәтижесінде, Киркконелл еуропалық халықтардың ата-бабалары арасындағы тарихқа дейінгі аралас некелер зиянды емес, оң болды деп сенді. Сондықтан, Киркконелл барлық еуропалықтар генетикалық аралас шыққандықтан, одан әрі ақ этникалық иммиграция мен аралас некелер Канаданың ұлт ретінде дамуын күшейтеді деген қорытындыға келді. 1925 жылы әйелі екі ұлға босанған кезде қайтыс болғаннан кейін, Киркконелл толеранттылық позицияға келді. Қайтыс болған әйеліне құрмет көрсету және еске алу үшін Киркконелл қырық түрлі тілден өлеңдерді таңдап алып, аударуға шешім қабылдады. Ол Альберт Вервей, Дуглас Хайд және Павле Попович сияқты көрнекті әдебиеттанушылармен тығыз ынтымақтастық жасады. 1928 жылы «Еуропалық элегиялар» жинағын шығарды. Осы процесте Киркконелл Канадаға көшіп келген ақ нәсілдік иммигранттардың тілдеріне, мәдениеттеріне және әдебиеттеріне құрметпен қарау олардың еліне деген адалдығы мен ризашылығын сезіне бастайды деп сенді. Кейінгі жылдары ол ұлттың болашағы туралы өз көзқарасын білдіру үшін көбінесе кесте бейнесін пайдаланды. Өмірінің соңына дейін Киркконелл Канададағы ақ англосаксон протестанттарының азаюы туралы алаңдады және ғылыми расизмнің және ақ нәсілді емес адамдардың нәсілдік кемшілігіне сенді.
Киркконелл өмірінің соңына дейін еуропалық иммигранттардың ұлттық поэзиясын жариялау және аударумен айналысты. Мысалы, оның «Поляк лирикасының алтын қазынасы» жинағы Виннипегтегі The Polish Press, Ltd баспасынан 1936 жылы жарық көрді. Киркконелл кітапты, Ян Кохановскийден Мария Павликовска Ясножевскаға дейінгі хронологиялық тәртіпте аудармаларын қамтиды, Маршал Юзеф Пилсудскийдің естелігіне арнады, сондай-ақ оның қазасына арналған жоқтау өлеңін жазды. Кітаптың бетінде Киркконеллдің Екінші Польша Республикасы үкіметімен Polonia Restituta орденінің рыцары болғаны көрсетілген. Манитобадағы исландтық канадтықтар, мысалы Стефан Г. Стефанссон және Гуттормур Й. Гуттормссон шығарған өлеңдерден бастап, Киркконелл Канадаға жақында көшіп келгендердің және олардың ұрпақтарының өлеңдерін де аударды және жариялады, оларды кейде «Жаңа канадтықтар» деп атады, исландтық, итальяндық, поляк, украин және канадтық гэль тілдерінде. 1916 жылға қарай Джон Мильтонның поэзиясына деген қызығушылық оның пуритандық көзқарастарына байланысты жаңа төмен деңгейге жетті. Эзра Паунд пен Т.С. Элиоттың күшті күш-жігерінің арқасында пуритан ақынының орны Джон Донн мен Эндрю Марвеллге берілді, бұл Англосаксон әлемінің ең ұлы христиан поэзиясының авторы ретінде танылды. Жауап ретінде Киркконелл соғыс аралық кезеңде Джон Мильтонды оның пьедесталына қайтаруға тырысты, әлемдік әдебиеттен оның көптеген шабыт көздерін аударып, жариялады. Голланд ұлттық ақыны Йост ван ден Вонделдің неоклассикалық, бірақ Библияға бағытталған пьесаларының аудармалары, Киркконеллдің Мильтонның «Жаралған жұмақ» және «Самсон Агонист» шығармаларына үлкен әсер еткенін сендірді, осы кезеңде жарық көрді. 1936 жылы Уотсон Киркконелл Корольдік Канадалық қоғамының мүшесі болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Киркконнелл Шығыс Еуропадан шыққан канадалықтардың арасындағы көптеген байланыстарын пайдаланып, оларды одақтастардың нацистік Германияға, фашистік Италияға және Жапон империясына қарсы соғыс күшін қолдауға жұмылдырды. Алайда, осы байланыстар Киркконеллге өзінің иммигрант достарының туыстарының совет үкіметі мен оккупация астындағы азаптарын жақсы білдірді, сондықтан ол марксистік-ленинизм мен сталиндік режимдегі адам құқықтарын бұзуға қарсы мақалалар жазуды және қоғамдық лекциялар оқуды жалғастырды. Киркконнелл естеліктерінде соғыс жылдары туралы былай деп еске алады: «Мен Т. С. Элиот пен оның білімді қосымшаларына пародия жаздым, онда менің өлеңімнің көбісі – менің кітапхана сөрелерімнен алынған қырықтан астам жоғары сөзді фразалардың жиынтығы болды, ол барлық әдебиеттер мен дәуірлерден, соның ішінде қытай, жапон, ежелгі египет, иврит, хинди, венгр, баск, поляк, бретон және араб тілдерінде келді, әрқайсысы тиісті түсіндірмемен. Е. К. Браун маған күлімсіреп, «Киелі Келісім сандығына қол тигізбе» деп ескертті». Браунның ескертулеріне қарамастан, «Шөлдегі жаңбыр. (Т. С. Элиот мырзадан кешірім тілеймін)» деген өлеңі де жарияланды. 1944 жылы «Азаттықтың жеті тірегі» кітабы жарық көргеннен кейін, ол кітапта көптеген канадалық зиялылардың кеңесшілдік көзқарастары туралы ескерткен болатын. Содан кейін Киркконнеллді Канада Коммунистік партиясының екі өкілі Канада Парламентінде, сондай-ақ канадалық коммунистік баспасөз айыптады. Бір канадалық коммунистік басылым Киркконнеллді «фашист, ашулы итті және сатқын» деп атады. Киркконнеллдің «Израильдің азабы» атты өлеңі, Холокостты Естер кітабынан Хаманмен салыстырады, «еврей халқына өмір бойындағы жанашырлығы мен үкіметіміздің босқындар мәселесіне деген көзқарасынан туған қатты қайғысы» себебімен жазылған және алғаш рет 1943 жылдың 11 маусымында Canadian Jewish Review басылымында жарияланды. Совет газеті «Труд» да Киркконнеллді антикоммунист және украинофил деп айыптап, тіпті оны «Канада фашизмінің фюрері» деп атады. Осы арада Киркконнеллдің сталиндік режимді және советтік соғыс қылмыстарын үнемі сынауы соншалықты күшті болды, Канаданың премьер-министрі Маккензи Кинг, Киркконнеллді үнсіздендіру үшін Кеңес бұйрығын беру арқылы нацистік Германияға қарсы совет-канадтық әскери одақты қорғау туралы ойланды.
Қырғи қабақ соғыс
1945 жылдың қыркүйегінде ГРУ лейтенанты Игорь Гузенконың дезертирлігі мен ашық әңгімелерінен кейін Канадада суық соғыс басталып, PROFUNC қарсы барлау операциясы қолға алынды. Киркконелл саясатшылар, университет профессорлары және студенттер туралы құпия ақпарат беруші ретінде Канада Корольдік атты полициясының қауіпсіздік қызметіне тартылды, олардың кеңес блогының шетелдік барлау қызметтерімен немесе Канада Коммунистік партиясымен байланысы бар деген күдік болды. Гордон Л. Хиттің сөзіне сүйенсек, Киркконеллдің ниеттері "демократияның жоғары идеяларына" негізделген және ол ешқашан "құғындау саясатын" қолдаған жоқ, керісінше, кеңес тыңшыларының, жасырын коммунистердің және олармен байланыстағы адамдардың нағыз адалдығын канадалықтарға көрсетуді қалаған. Сонымен қатар, суық соғыстың басында Киркконелл Батыс Одақтастарының "Килхол" операциясы барысында антикоммунистік бежендерді КСРО-ға күштеп қайтару саясатын, Уинстон Черчилль мен Франклин Делано Рузвельттің Ялта конференциясында Шығыс Еуропаны Иосиф Сталинге тапсырғанын және жаңа кеңес блогындағы кең таралған тоталитаризм мен адам құқықтарын бұзуды қатаң сынады. Балалар балладаларының, сондай-ақ Г.К. Честертонның "Лепанто" және "Ақ жылқы балладасының" ықпалымен Киркконелл Дража Михайловичті қорғап, серб четник генералының Иосип Броз Титоның кеңес қолдауындағы югослав партизандарымен өткізілген көрсеткіш сот процесін қатаң айыптады және генералдың 1946 жылдың 17 шілдесінде атылуын жоқтап өлең жазды. Киркконелл бұл өлеңді генерал Михайловичтің Екінші дүниежүзілік соғыстағы четниктердің соғыс қылмыстары мен оккупациялық күштермен ынтымақтастық жасағаны үшін кінәсіз деп сенгендіктен жазды, Михайлович өз елін нацизм мен титоизмнен құтқару үшін абыройлы және қайырымды түрде күрескенін және оның "сот процесі" сталиндік сиқыршылықтан басқа ештеңе емес деп ойлады. Киркконелл өлеңін коммунистік үкім астындағы барлық халықтар, оның ішінде орыс халқы да, бір күні бостандыққа шығады деп болжап аяқтады, сол күні Михайлович құрметке ие болады, ал "Тито тозақта шіриді". Коммунизмге қарсы белсенділігіне қарамастан, Киркконелл маккартизмді де сынады және бір рет былай деп жазды: "Сенатор Маккарти маңызды жұмысты дөңгелектеп, қателікпен орындап, оны құлатқандай сезімім бар. АҚШ-тағы коммунистік тынышсыздықтарды оның қолына түсіргені өкінішті".
Кейінгі өмірі
1948 жылдан 1964 жылға дейін Киркконнелл Новая Шотландияның Вольфвилл қаласында Акадия университетінің тоғызыншы президенті болды. Ол бастапқыда "толық уақытты әкімшілік қызметкер" болады деп күткен еді, бірақ оның орнына өзі қайта-қайта сыныпқа тартылып отырды. 1967 жылғы естеліктерінде Киркконнелл өзінің академик әріптесі доктор Р. Макгрегор Фрейзерді 1948 жылы провинцияға көшіп келгеннен кейін оны Шотландияның шотландтық гэль әдебиетіндегі көптеген өлмейтін үлестерімен таныстырды. Киркконелл мен Макгрегор Фрейзер сонымен қатар Тире туылған Новая Шотландияның гэль ақыны Иан Мак Айлиннің "A' Choille Ghruamach" поэмасының әдеби аудармасы бойынша ынтымақтасты, ол 1948/49 жылғы "Далхаузи" журналының "Джон Маклиннің қараңғы орман" тақырыбында жарияланды. 1950 жылы 1785 жылға дейінгі бауырластық зердесінің қайта ашылуынан кейін және Вольфвилл қаласындағы No. 20 St. George's Masonic Lodge-дан алынғаннан кейін Киркконнелл "Реликвия" деп аталатын заттың Ложаға оралуын атап өлең жазды. 1967 жылғы естеліктерінде Киркконнелл тұрақты масондықты жоғары бағалады, бірақ континенттік масондықты қатты сынға алды. Киркконнелл континенттік масондықты "атеистік" және "христиандыққа қарсы және заговоршылдық рухпен саяси революцияға құлшыныс" деп айыптады. Киркконнелл англосферадағы масондықтың "бүгінде бауырластықтың тоқсаннан астамын құрайтынын" мойындаудан бас тартып, континенттік масондықты заңсыз деп санайтынын айтты. 1960 жылдардың басында Киркконнеллдің Х. Андрушишенмен онжылдық ынтымақтастық жемісі Торонто университетінің екі томдық жинағында жарияланды. 1963 жылы шыққан "Украин ақындары: 1189-1962" жинағында Киркконнелл доктор Андрушишеннің бүкіл украин поэзиясының әдеби канонынан, XII ғасырдағы көне шығыс славян ұлттық эпосынан, "Игорьдің жорығының әңгімесінен", XIX ғасырдағы әдеби қайта өрлеуге, 1920-ші жылдардың "Өлтірілген ренессансына" және көптеген украин тіліндегі ақындарға, мысалы, Нью-Йорк ақындар тобы, КСРО-да цензурадан қашып, бүкіл еркін әлемдегі украин диаспорасына қосылды. 1964 жылы докторлар Киркконнелл мен Андрушишеннің украиналық ұлттық ақын Тарас Шевченконың таңдамалы өлеңдерінің бірлескен әдеби аудармалары Торонто университетімен де жарық көрді. Киркконнелл өзінің естеліктерінде: "1963 жылы қоғамдық оқиғалар менден екі бос өлеңді еске түсірді, Хортонның алғашқы шіркеуі және Менің халқымды жіберіңіз, бұл қатаң грек формасындағы трагедия, оның мизансценасы Фараон сарайының алдында Exodus алдындағы түнде. Әрине, осы оқиғалар б.з.б. XV ғасырда орын алған болуы мүмкін, бірақ гуманитарлық конфликт біздің заманымызға да қатысты. Фараон авангардты айыптауда Хрущевті еске алады, ал Мұса Мадарияганың рухани бауыры болып, еркіндікке деген талапты ұстайды". Алайда, Киркконнелл өзінің сахналық нұсқауында, фараонның сарбаздары өздерінің егеменін римдік салютпен қол көтере отырып қарсы алу керек деп нұсқау беріп, фашизмді де сынға алды. 1965 жылы "Кешегі халықты жібер" жинағы жарық көрген кезде, Киркконнелл оны былайша түйіндеді: "Фараонның күзетшілері Мұсаны Құтқарылу мейрамының түні тұтқындауға тырысады, бірақ таба алмайды. Оның орнына олар Фараонның алдына Мұсаның қарындасы Мириям мен басқа да еврей әйелдерін әкеледі. Фараон оларды азаптаумен қорқытып жатқанда, Мұса келіп, оны тоқтатуға бұйырады. Фараон Мұсаға тән, ақыл және жан бостандығының маңыздылығы туралы ұзақ айтысуға рұқсат береді. Фараонның тұңғыш ұлының өлімі жағдайды өзгертіп, еврейлерге жол беріледі". Киркконнеллдің жасы ұлғайған сайын оның ақ нәсілге деген сенімдері айқын бола бастады. 1960 жылдары ол нәсілдік теңдікке сенушілерді қазіргі заманғы ғылымда негізсіз көзқарастарға ие деп айыптады. Осы себепті Киркконнеллдің Канададағы көпмәдениеттілік туралы көзқарасы түпкүлді канадтықтардың немесе басқа ақ еместердің мәдениеттерін, тілдерін немесе әдебиеттерін қамту үшін ешқашан кеңірек бола алмады. Көп жағдайда оның көрнекті заговоршы теоретик және бұрынғы Канаданың барлау қызметі оператившісі Уильям Гай Каррмен араласуына байланысты Уотсон Киркконнелл де қартайған сайын дауысты заговоршы теоретикке айналды. 1959 жылы ол су фторирлеуді коммунистік сананы басқарудың жоспары деп айыптады және сонымен қатар Каррдың ықпалымен антисемитизм мен Холокост ревизионизмін дауыстап қолдады. Американдық формалист ақындар Энтони Хект пен Ричард Уилбур сияқты, Киркконнеллдің грамматикалық дұрыс ағылшын және ресми өлеңдерге аудармаларын жазуға және беруге деген сүйіспеншілігіне байланысты, ол Silent Generation және Baby Boomer бос өлең ақындарымен, олар Эзра Паундтың жұмысын үлгі етіп алуға ұмтылғанмен, қақтығыстарға түсті. 1968 жылы Киркконнелл Канада орденінің офицері атанды "білім беруші, ғалым және жазушы ретінде ел ішінде және за рубежом көрсеткен қызметі үшін".
Өлім және мұра
1977 жылы Новая Шотландияның Вольфвилл қаласында қайтыс болды. Оның «Венгриялық Геликон» атты соңғы өлеңдер жинағы 1986 жылы, оның өлімінен кейін жарық көрді. Киркконнеллдің өмірінің соңында антисемитизмді жақтағаны және Холокостты жоққа шығарғаны туралы айтылғанына қарамастан, «Венгриялық Геликон» жинағында еврей ақыны Миклош Раднотидің төрт өлеңінің аудармасы кірді. Қызығы, Киркконнелл аударған Раднотидің үш өлеңі ақынның екінші дүниежүзілік соғыстың соңындағы өлім шеруінде өзімен бірге алып жүрген дәптеріне жазылған еді және Радноти Венгриядағы Холокосттың ең қайғылы құрбаны болып есептелгеннен кейін ғана жарияланды. Оның жеке құжаттары Акадия университетінің мұрағатында сақтаулы, осы құжаттар арқылы Гордон Л. Хит Киркконнеллдің суық соғыстың басында RCMP қауіпсіздік қызметінің құпия хабаршысы болғанын анықтауға мүмкіндік алды. Өлгеннен кейін және Генри Уодсворт Лонгфеллоу сияқты, алғашқы халықтардың фольклоры мен мифологиясын бейімдеп, қайта айту арқылы өзінің поэзиясын жазуға шешім қабылдағанына қарамастан, Уотсон Киркконнеллдің Канада тарихы туралы ғылыми еңбектері жергілікті халықтардың тарихын жеткілікті жатпағаны үшін сынға ұшырауда. Иронияға орай, оның ақ емес канадалықтардың үлесін, мәдениетін және тілін мойындауға деген ұлы қарсылығына қарамастан, Канаданың жергілікті тілдерін жаңғырту процесі Киркконнеллдің канадалық қоғамда көптілді мәдени мозаиканы қабылдауды қолдаған пікірлерінің салдары болып табылады. Осыны Жаңа Шотландияда, Принс-Эдвард аралында және Нью-Брансуиктегі канадалық гаэль және акадия француз тілдерін, Батыс провинциялардағы канадалық украин тілін, ал Ньюфаундлендтегі Conradh na Gaeilge ұйымының жергілікті бөлімдеріндегі ирланд тілін жаңғырту туралы да айтуға болады.
Дәйексөздер
Еуропа мәдениетінің барлық түбірлерін толығымен кесіп тастап, содан кейін қиратылған діңгекті кездейсоқ ұлтшылдық үлгіге сәйкес келтіретіндермен мен терең келіспеймін; менің сенімімше, Ескі әлем мәдениетінің ең жақсы элементтерін сақтау Жаңа әлемнің өмірін есептелемейтіндей байытады. Бұл менің кәсібімнің негізгі тасы. Уэльс немесе Шотландиядан шыққан Солтүстік Америка азаматтары ата-бабаларының әдебиетінен су ішкенде нашар емес, керісінше, жақсы азаматтар болады. Солай болса, Еуропаның барлық руларының мұрасы болып табылатын ұлы әдебиеттерді бағалауға тырыспауымыз керек пе? "Дегенмен, масондықты кез келген адал зерттеуден бірнеше негізгі фактілер шығады. Ол терең діни және оның барлық мәжілістері дұғамен басталып, дұғамен аяқталады, бірақ ол христиандық емес. Киелі кітап ағылшын тілінде сөйлейтін әлемдегі масондық ғибадатханасының алтарында өз орнына ие, бірақ оның негізгі мәтіндері Жаңа өсиет емес, Ескі өсиеттен алынған. Яһуди де, христиан да оның үйретімдерін оңай қабылдай алады. Онда Тәңірдің адам түрінде келуі мен құнаның кешірілуі белгісіз. Масондықта христиандыққа қарсы ештеңе жоқ, бірақ христиан үшін ол өзінің діни сенімін алмастыра алмайды және оны алмастыруға тырыспайды. Масондыққа арналған қырық жеті жыл ішінде, ешқандай масондық ложада Рим католиктеріне немесе яһудилерге қарсы ешқандай ашық наразылық білдірілгенін естімедім. Екінші жағынан, мен ешқашан католик масонмен кездеспедім, бірақ католиктер заңмен тыйым салынбаған және кардинал Кушинг жақында Коннектикут масондарымен дос болып жүр."