Кіріспе
Американдық дәрігер Моррилл Уайман (25 шілде 1812 жылы Массачусетс штатының Челмсфорд қаласында – 30 қаңтар 1903 жылы Массачусетс штатының Кембридж қаласында) – американдық дәрігер және әлеуметтік реформатор. Ол бүгінде шөп безгегі (hay fever) бойынша жұмыстарымен танымал, өмір бойындағы ең беделді дәрігерлердің бірі, әлеуметтік реформатор, Гарвардтың мүшесі, аурухана президенті және жазушы болды.
Morrill Wyman (July 25, 1812 in Chelmsford, Massachusetts – January 30, 1903 in Cambridge, Massachusetts) was an American physician and social reformer. Best known today for his work on hay fever, he was one of the most respected doctors of his time, a social reformer, Harvard overseer, hospital president, and author in his long lifetime.
Ерте өмір
Уайман – Маклин психиатриялық ауруханасының алғашқы директоры, доктор Руфус Уайман мен Элизабет Морриллдің ұлы. Ол және оның інісі Джеффрис Уайман (кейін Гарвардтағы Археология және этнология мұражайының Пейбоди бөлімінің алғашқы кураторы) 1833 жылы Гарвардты бітіріп, 1837 жылы медицина ғылымдарының докторы атағын алды. Тағы бір інісі, Эдвард Уайман (1818–1899) белгілі саудагер және Массачусетс штатының Ежелгі және Құрметті артиллерия ротасының капитаны болған.
Мансап
Уайман Кембриджде медициналық практика құрды және оны елу жылдан астам уақыт бойы жалғастырды. Мансабының басында Уайман желдетуге қызығушылық танытып, ауруханалар мен қоғамдық ғимараттарды желдету саласында сарапшы болды. Осы тақырыптағы мақаласы Массачусетс медициналық қоғамының сыйлығын жеңіп алды, ал 1846 жылы осы тақырыпта кітап жариялады. Сонымен қатар, ол 1850 жылы кеуде қуысынан артық сұйықтықты алуға арналған әдіс және құрылғыны ойлап тапты. Азамат соғысы кезінде ол армияның медициналық мекемелерін тексерген санитарлық комитетте қызмет етті, өйткені оны майданға жіберу үшін тым ескі және тым көп жұмыс істейтін дәрігер деп есептеді. Азамат соғысынан кейін Уайман, өзі және оның отбасы мүшелері зардап шеккен, көк шөп аллергиясына қызығушылық танытты және амброзияның «күзгі қатар» деп аталатын аурудың себебі екеніне көз жеткізді. Ол корреспонденттерден мәліметтер жинап, аллергиясы бар адамдар тозаң аз аймақтарында демалысын жоспарлай алатындай, АҚШ-тың алғашқы тозаң карталарын жариялады. 1850 жылы Уайман алғашқы торакентезді жасады, кейіннен Генри Ингерсолл Боудич сол жылы Боудичтің бір науқасына осы процедураны жасағаннан кейін сипаттады. Оның пациенттері Теодор Рузвельт, Чарльз Элиот және Луи Агассиз болды. 1892 жылы өзінің практикасын ресми түрде жапқаннан кейін (бірақ одан кейін де көп жылдар бойы адал науқастарын қабылдауын жалғастырды), Уайман өнертапқыш және Гарвард профессоры Дэниел Тредвеллдің өмірі туралы мақала, содан кейін кітап жазды, ол Уайманның досы болған.
Дене жазасы
1866 жылы Кембридж мектебінде Жозефина Фостер есімді он алты жасар қызды қамшымен ұру Вайманға жаңа мақсат берді. Жас әйелдер мен қыздарға дене жазасы қолданудың зиянды екеніне көз жеткізген Вайман петиция жинауға жетекшілік етті, осы мәселеде сөз сөйледі және жазды, соңында Кембридж мектеп кеңесіне мүше болды. Көп ұзамай ол бостондық Джон П. Ордвей сияқты, мемлекеттік мектептерде екі жынысқа да дене жазасын тоқтатуды көздеген басқалармен бірікті. Вайман 1868 жылы Массачусетс штатындағы мемлекеттік мектептердегі барлық дене жазасын жою туралы заң жобасын талқылау кезінде куәлік берді. Бұл заң жобасы Бас соттың төменгі палатасында мақұлданды, бірақ Сенатта қабылданбады. (Массачусетс штатының заңымен 1972 жылы мемлекеттік мектептерде дене жазасына тыйым салынды.) Оның тыраны Кембридж мектептерінде дене жазасына ұзақ мерзімді тыйым салуға әкелмеді, бірақ бұл мәселе жөнінде халықтың білуін арттырды, ал жаңа есеп беру талаптары оның көлемін қысқартуға мүмкіндік берді.
Жеке өмір
Уайман Елизавета Аспинволл Пулсиферге үйленді, ол кеме капитанының жетім қызы болған. Олардың төрт баласы болды. Оның ұлы Моррилл Уайман кіші әкесі мен атасының өмірі туралы қысқа кітап жазды, ол 1913 жылы қайтыс болғанға дейін жасырын түрде басылды.