Кіріспе

Бірлескен келісімшарттар трибуналы, сонымен қатар JCT деп аталады, Ұлыбритания құрылыс саласында қолданылатын құрылыс саласы үшін стандартты келісімшарт нысандары, нұсқаулықтар және басқа да стандартты құжаттарды әзірлейді. 1931 жылы құрылғаннан бері JCT-ге үлес қосатын ұйымдардың саны артты. 1994 жылғы Лэтем есебіндегі ұсыныстарды ескере отырып, қазіргі операциялық құрылым жарияланымдарды бекітіп, рұқсат беретін жеті мүшеден тұрады. 1998 жылы JCT жауапкершілігі шектеулі компанияға айналды.

Тарих

Бірлескен келісімшарттар трибуналы 1930 жылдары Британдық сәулетшілердің Корольдік институты (RIBA) және Құрылыс кәсіптерінің жұмыс берушілерінің ұлттық федерациясы (NFBTE) тарапынан 1931 жылы жарияланған Келісімшарт нысамын өзгерту жөніндегі болашақ ұсыныстарды қарастыру мақсатында құрылды. Трибуналдың алғашқы төрағасы 1956 жылға дейін Сидней Тэтчелл, одан кейін сэр Перси Томас болды. RIBA-ның Мұрағат және тарих жөніндегі нұсқаулығында (1986 ж.) трибуналдың RIBA және NFBTE кеңестері тарапынан 1932 жылдың қазан айында 1931 жылғы Келісімшарт нысамын өзгерту жөніндегі ұсыныстарды қарастыру үшін бірлесіп құрылғаны және осы екі органның әрқайсысы екі бірлескен хатшының біреуін тағайындағаны көрсетілген. RIBA хатшысы 1960 жылдардың басына дейін RIBA бірлескен хатшысы қызметін атқарды (Macalister 1942 жылға дейін, Spragg 1959 жылға дейін), содан кейін бұл тағайындауды Практика хатшысы, одан кейін Заң кеңесшісі жүзеге асырды. Мұрағатталған құжаттар Нұсқаулықта RIBA бірлескен хатшысының құжаттары ретінде тізімделген: 1932–1944, 1952–1971 жылдар, сондай-ақ Келісімшарт нысамын қайта қарау туралы хаттамалардың көшірмелері мен есептері, құжаттары 1955–1961 жылдар. Форманың маңызды жаңа басылымдары 1939, 1963 және 1980 жылдары жарияланды, ал JCT шектеулі жауапкершілігі бар компанияға айналғаннан кейін 1998, 2005 және 2011 жылдары қайта қарастырылған басылымдар жарияланды. JCT келісімшарттары қазіргі уақытта Sweet және Maxwell Thomson Reuters баспаларында жарияланады. 2012 жылы «JCT Contracts discovery: the education and learning module from the Joint Contracts Tribunal» атты жарияланым шықты. Бұл білім беру және оқыту ұйымдары, ішкі оқыту топтары және тәуелсіз оқытушылар үшін JCT келісімшарттары мен JCT келісімшарттық процедураларын жан-жақты түсінуге қажетті материалдарды ұсынатын білім беру және оқыту модулі ретінде сипатталды, сонымен қатар мердігерлердің, жұмыс берушілердің, қосалқы мердігерлердің және келісімшарт әкімшілерінің рөлдерін және JCT ережелері төлем, жұмыстарды бақылау және уақытты бақылау сияқты мәселелерді қалай шешетінін қарастырады.

Негізгі нысандар

JCT әр он жыл сайын нысандар жиынтығын түбегейлі қайта қарап, жаңадан жазады. Ең соңғы жиынтық – 2016 жылғы нұсқа. Алдыңғы нұсқалар 1998, 2005, 2009 жылғы өзгерістер және 2011 жылдарда жарық көрген. Бұл нысандар Ұлыбританияда қолданылатын ең көп таралған құрылыс келісімшарттары саналады.

Негізгі ерекшеліктері

БКТ шарты төлемшілерден төлем алушыларға алдын ала төлемдер жасауды болдырмайды. Оның орнына, төлем алушы жұмыс тәуелсіз үшінші тарап – шартты басқарушы (көбінесе архитектор немесе сарапшы) жұмыстың аяқталғанын растағаннан кейін ғана төлемшіге шот-фактура жібереді. Көбінесе жұмыстың жекелеген бөліктері аяқталғанда немесе тексерілген пайыздық көрсеткіші орындалғанда аралық сертификаттар беріледі. 2009 жылғы түзетулерге сәйкес, егер шартты басқарушы сертификат бермесе, төлемші немесе төлем алушы оны беруге құқылы. БКТ шарт сомасының белгілі бір пайызын жұмыстың нақты аяқталуына дейін, содан кейін соңғы аяқталудан кейін белгілі бір кезеңге дейін сақтап қалуды ұсынады. Бұл жоба соңында түзетуді қажет ететін ұсақ кемшіліктер немесе жетіспеушіліктер үшін алдын ала төлем жасауды болдырмайды. Сондықтан, әрбір шот-фактурадағы сома – аяқталған жұмыстың құнының пайыздық бөлігін құрайды. Төлемші белгілі бір соманы шегеруге құқылы, бірақ 2009 жылғы түзетулерге сәйкес, жаңа соманы есептеу әдісі міндетті түрде көрсетілуі керек. БКТ төлем алушының шартта белгіленген мерзімге дейін жұмысты аяқтамаған жағдайында төлемшінің апталық шығындарын өтеу үшін сақтандырылған және нақтыланған залал (СНЗ) туралы алдын ала келісімге қол қоюды ұсынады. Егер кешігулер мердігердің бақылауынан тыс жағдайларға байланысты болса, мердігер уақытты ұзарту туралы өтініш бере алады. Шартты басқарушы оған рұқсат берсе, бұл мердігердің СНЗ төлеуге жауапкершілігі бар кезеңді ұзартады. БКТ жұмысты тоқтату, жұмысты жүйелі және тиянақты түрде жүргізбеу, кемшілікті жұмысты жоймау, шарт талаптарына сәйкес жұмысты орындамау немесе мердігердің банкротқа ұшырауы жағдайында шартты тоқтатуға мүмкіндік беретін «анықтау» ұғымын енгізді. Егер бір тарап шартты орындауды тоқтатса (мысалы, мердігер шартта белгіленген мерзімнен асып кетіп, оны аяқтау жоспары болмаса), бұл екінші тарапқа өз міндеттемелерін тоқтатуға мүмкіндік береді (мысалы, жобаны аяқтау үшін мердігерге төлем жасау). Бұл – заңмен бекітілген шартты бұзу құқығына қосымша мүмкіндік. Тараптар өздері шеше алмайтын дауларды жылдам шешу үшін төрелік қарастырылады. Тараптардың пікіріне қарай, дауды шешу үшін төрелік немесе сотқа жүгінуге болады, бірақ бұл төрешінің шешіміне шағымдану емес; дау төреші шешім қабылдамағандай қарастырылады. Егер төрелік таңдалса, мәселе Құрылыс төрешілері қоғамы жариялаған Құрылыс индустриясының төрелік қағидаларының түзетілген нұсқасына сәйкес қарастырылады.

Сын-пикирлер/баламалар

Lawbuild клиентті қосымша қорғау мақсатында JCT шартына бірқатар өзгерістер енгізуді ұсынды, олардың басты төртеуі: мердігер банкрот болған жағдайда, оның орнын толтыру үшін мердігерді іздеуге кеткен шығындарды жабу үшін мердігердің 10% көлемінде кепілдік беруін қамтамасыз ету, мердігердің жобаны толық аяқтамас бұрын құрылыс регламенттары бойынша сертификаттар алуын қамтамасыз ету, мердігердің жобалық өзгерістерді қабылдау міндетін қамтамасыз ету және жұмыс берушінің мердігердің жобалаушыларының кім екенін бақылау құқығын қамтамасыз ету. Құрылыс шарттарына қатысты ең көп кездесетін даулардың бірі – жұмысты үнемі және адал түрде жүргізбеуге байланысты түсіндірмелер мен мердігердің шартты бұзудан кейін пайданың жоғалғаны үшін талап етуге құқығы бар-жоғы мәселесі. АҚШ-та керісінше, клиент құрылыс шарттарын ыңғайлылық үшін тоқтатуға құқылы, тек орындалған жұмыстың құны төленеді. JCT мердігерлердің және субподрядшылардың орындаған жұмысы арасында ешқандай айырма жасамайды, сондықтан тапсырыс беруші мердігерге сертификатталған жұмысы үшін төлеуі мүмкін, бірақ мердігер, мысалы, төлем қабілетсіздігіне байланысты субподрядшыға төлемейді. Мұндай жағдайда субподрядшымен жұмыс істеу қиынға соғуы мүмкін. АҚШ-тың кейбір штаттарында субподрядшыларға тиіс ақша мердігерлердің сенімді сақтауында болуы керек. Құрылыс шартының баламалы түрлері: Азаматтық инженерлер институтының шарттары, Жаңа инженерлік келісімшарт, FIDIC, GC/Works/I, үлгілік нысан және IChemE нысаны. 2015 жылы қарастырылған Henia Investments Inc v Beck Interiors ісінде судья Акенхед стандартты шарттағы төлем ережелерінің «салыстырмалы және көрінеу күрделі» екенін атап өтті, бірақ бұл 1996 жылғы Тұрғын үй гранттары, Құрылыс және Жаңарту туралы заң мен 2009 жылғы Жергілікті демократия, Экономикалық даму және Құрылыс туралы заңның төлем талаптарын орындау қажеттілігінің салдарынан туындады, олардың екеуі де «қажетсіз күрделі ережелерді» құрады.

Өнім жауапкершілігі туралы есепті жариялау

1989 жылы Бірлескен келісімшарттар трибуналы құрылыс саласындағы нашар сапалы өнімдерге жауапкершіліктің заңдық таралуын зерттейтін есеп дайындауды тапсырды. 1993 жылы «Құрылыс индустриясындағы өнімге жауапкершілік» (Палмер және Маккендрик) деген атпен кітап жарық көрді, онда трибуналдың құрылу және даму тарихы, сондай-ақ 1931 жылдан 1993 жылға дейінгі жеті төрағасының тізімі келтірілді, оның ішінде Сидней Тэтчелл (1931-1956) және сэр Перси Томас (1956-1960) есімдері бар. Кітапта сол кездегі трибунал құрамына кірген ұйымдар тізімі берілген: Ұлыбританиялық сәулетшілердің Корольдік институты, Құрылыс берушілер конфедерациясы (бұрынғы NFBTE, кейін Құрылыс конфедерациясы), Корольдік дипломированный сарапшылар институты, Консультациялық инженерлер қауымдастығы, Ұлыбританиялық мүлік федерациясы және Шотландия құрылыс шарты комитеті, сонымен қатар қосалқы мердігерлердің екі ұйымы – Мамандандырылған инженерлік мердігерлер конфедерациясы және Мамандар мен қосалқы мердігерлер федерациясы (кейін Ұлттық мамандандырылған мердігерлер кеңесі және Мамандандырылған инженерлік мердігерлермен алмастырылды) және үш жергілікті билік органдары қауымдастығы – округтік кеңестер, метрополиялық билік органдары және аудандық кеңестер.