Кіріспе

Қамауда болған кездегі өлім – полиция, басқа да мемлекеттік органдар немесе түрмеде ұсталып тұрған адамның қайтыс болуы. XXI ғасырда қамауда өлім-жітім мәселесі әлі де даулы болып табылады, билік органдары көбінесе зорлық-зомбылық, немқұрайлылық және осы өлімдердің себептерін жасыруда айыпталады.

Алжир

Азаматтық тұрғындарды өлтіру Рим статутының 8(2)(а)(i) тармағында айтылған. Ал азаматтық тұрғындарды өлтіру ХҚТ-нің (Халықаралық қылмыстық соттың) жарғысы бойынша соғыс қылмысы болып есептеледі.

Австралия

Австралияда қамақта қайтыс болғандардың жағдайы бойынша автоматты түрде сот тергеуі басталады.

Бангладеш

Бангладеш үкіметінің "Таза жүрек" операциясы барысында кем дегенде 32 адам қаза болды.

Үндістан

2021–22 қаржы жылында Ұлттық адам құқықтары жөніндегі комиссия сотқа қамауда 2152 адамның және полиция күзетінде 155 адамның қаза болғанын хабарлады.

Жамайка

1999 жылдан бері Ямайка полициясы кем дегенде 650 адамды өлтірді. Осы оқиғалардың көптегені ашық түрде заңсыз өлтірулер болған, бірақ содан бері бірде-бір полицей сотталған жоқ. – Пирс Баннистер, Amnesty International Ямайка зерттеушісі.

Нидерланды

2015 жылдың 27 маусымында Митч Хенрикес Гаагадағы Маливельд алаңында қаруы бар екенін айтқаннан кейін тұтқындалды. Тұтқындау кезінде екі полицейдің мойнынан қысып ұстауы салдарынан ол тұншығып қайтыс болды. Олар қасақана дене жарақаттары салдарынан өлімге себеп болды деген айыппен сотталып, жазаларын өтеді. Оның өлімінен кейін Нидерландының әйелдері мен еркектері арасында бірнеше апта бойы тәртіпсіздіктер болды.

Норвегия

1990 жылдан кейін 20 жыл ішінде полиция күзетінде шамамен 40 адам қайтыс болды. Бұдан бөлек, 2008 жылдан бастап 10 жыл ішінде қамауда 45 адам өз өмірін өз қолымен аяқтады.

Ресей

Сергей Магнитскийді, Салман Радуевті, Максим Марцинкевичті қараңыз.

Қамқоршылықтың анықтамасы

"Қол астында" термині Калифорния штаты Бехелер ісінде (Миранда құқықтарын оқу талабындағы қамаудың мәніне қатысты) және Миранда заңымен байланысты басқа да федералды сот істерінде, сондай-ақ қамаудың анықтамасы бойынша талқыланды. Миранда заңы қамауды "ресми тұтқындау немесе қозғалыс еркіндігін шектеу" деп шамамен анықтайды.

Өлім себептері

Полиция күзетіндегі өлімнің себептері полиция қызметкерлерінің қатысымен болған адам өлтіру күдігінен, басқа тұтқындардың өлтіруінен, психологиялық немесе физикалық зорлық-зомбылықтан, өлім жазасынан, өз-өзіне қол жұмсаудан, жазасыз өлімнен немесе табиғи себептерден туындауы мүмкін. АҚШ Әділет статистикасы бюросы полиция күзетінде қайтыс болғандардың өлім себептеріне, сондай-ақ медициналық және қылмыстық деректерін жинақтайды (бұл федералдық түрмелер мен жергілікті қамау орындарындағы адамдарға қатысты). Басқа жарияланымдар 100 000 адамға шаққандағы көрсеткіштерге назар аударады. АҚШ қамау орындарында 100 мың адамға шаққанда 128 өлім жағдайы тіркелсе, түрмелерде бұл көрсеткіш 264-ке жетеді. Бұл статистиканы алу әдістемелерінде айырмашылықтар бар, себебі кейбір юрисдикциялар қамауға алу кезіндегі өлімдерді де есепке алады, ал басқалары жоқ. Тағы бір зерттеулер Мэриленд сияқты нақты штаттарға және өлім-жітім көрсеткіштеріне (жыныс, нәсіл, жас) қатысты жүргізілген. Алдын ала нәтижелерге сәйкес, афроамерикалық еркектер күдіктілердің қамау орындарындағы кенеттен болатын өлімдерінің құрбандары ретінде жиі кездеседі. Үлгілердің көлемін ұлғайту үшін қосымша зерттеулер қажет.

Халықаралық қорғаншылық құқығы

Шетелдіктерге қатысты, әсіресе соғыс уақытында, көптеген заңдар мен халықаралық шарттар бар, олардың ең танымал және халықаралық деңгейде ратификацияланғаны – Женева конвенциясы. Онда соғыс тұтқындары (сондай-ақ азаматтық тұрғындар мен жараланған немесе денсаулығы нашар адамдар) жіктеліп, оларға қалай қарау керектігінің ережелері қамтылған. Бұл ережелер адам өлтіру, мүгедектендіру, кепілге алу және жеке қадір-қасиетке қарсы жасалған зорлық-зомбылық сияқты құқық бұзушылықтарды қамтиды, бірақ олармен шектелмейді. Бұл ратификацияланған құжаттар АҚШ-тың халықаралық күзету құқығының негізі болып табылады және кейбір қаралып жатқан істерде дұрыс қолданылмаған болуы мүмкін.