Кіріспе

1999 жылы Лондон қаласында болған қазақорлық полиция оқ жарып өлтіру оқиғасы

Генри Брюс Стэнли (2 мамыр 1953 – 22 қыркүйек 1999) – шотланд суретшісі және әрлеуші, Лондон қаласында даулы жағдайларда полиция оқтарынан қаза тапқан. Алғашқыда оның өлімі себебі белгісіз деп жазылды, бірақ апелляциялық сот оны заңсыз өлтіру деп шешті, соңында Жоғарғы сот оны себебі белгісіз деп қайта жазды.

Өмірбаян

Стенли Шотландияның Глазго қаласына жақын Беллшиль қаласында дүниеге келіп, өмірінің алғашқы 19 жылын сонда өткізді. Ол жұмыс іздеп 1970-жылдардың басында Лондонға көшіп келді және балалық шақтағы сүйіктісі Айринге үйленді. Олардың үш баласы және немерелері болды, сонымен қатар Лондонның шығысындағы Хакниде тұрды. Ол бұрын қылмыстық істерге қатысқан, 1974 жылы қарулы тонау үшін сотталған және дене ауыр жарақат келтіргені үшін 4 жыл түрмеде отырған. Полиция қызметкерлері "қаруы бар, сөмкеге оралған ирландтық" туралы хабарға жауап берген кезде бұл туралы білмеді. 46 жастағы суретші мен әрлеуші өлім кезінде ішек қатерлі ісігіне операция жасағаннан кейін жақында ауруханадан шыққан еді.

Атыс

1999 жылдың 22 қыркүйегінде Стэнли Оңтүстік Хакнидегі «Александра» пабынан үйіне қайтып келе жатқанда, сол күні ертерек ағасы жөндеген үстел аяғын пластик қапқа салып алып келеді. Біреу полицияға «қапқа оралған мылтық ұстаған ирланд екіпірі» деп хабарлаған.

Бірінші тергеу

2002 жылы алғашқы сот отырысының қазылар алқасы «белгісіз» деген үкім шығарды. Стенлидің отбасы бұл нәтижеге наразы болды, әсіресе сот танысы доктор Стивен Чан қазылар алқасына тек «заңмен келісімді өлтіру» немесе «белгісіз» үкім шығаруға ғана рұқсат бергендіктен.

Соттың бақылауы

Стенлидің жесірі Айрин Жоғарғы сотқа шағымданып, алғашқы тергелуді сотқа қайта қарауға қол жеткізді. 2003 жылдың 7 сәуірінде судья Сибер «жеткіліксіз тергеу» болды деген үкім шығарғаннан кейін жаңа тергелу тағайындалды. Жаңа отырыста сот тергеушісі доктор Эндрю Рид екі офицердің бұрыс ақпарат негізінде оқ атқанын естіді; оларға Стэнлидің қаруы бар және ирланд диалектісінде сөйлейтіні айтылған еді. 2004 жылдың қараша айында жаңа қазылар алқасы заңсыз өлтіру туралы үкім шығарды, нәтижесінде іске қатысқан офицерлер қызметтен шеттетілді. 400 лондондық полиция қызметкерінің 120-дан астамы, қару қолдануға рұқсаттарын наразылық ретінде тапсырды. Полиция федерациясының өкілі Глен Смит: «Офицерлер сот шешімі салдарынан оларға үйретілген тактикалардың күмәнді болып кеткеніне қатты алаңдауда» деді. Офицерлердің қызметтен шеттетілуі көп ұзамай күшін жойды.

Жоғары Сот

2005 жылы мамыр айында Жоғарғы сот заңсыз өлтіру туралы үкімді "жеткілікті дәлелдер жоқ" деп шешті, оны күштен шығарып, алғашқы тергеудің ашық үкімін қайта орнатты. Әділет судьясы Левесон үшінші тергеуді өткізу қажет емес деп шешті, бірақ тергеу жүйесін реформалау туралы талаптарға қолдау көрсетті. Глен Смит бұл шешімді "ақылға қонымды" деп атады, бірақ Inquest атты үкіметтік емес ұйым көңілі толмады, олар бұл үкім "отбасылар жүйеге сенім арта алмайтынын көрсетеді. Олар қамауда болған адамның өліміне байланысты әділдікке қол жеткізе алмайды деп ойлайды" деді.

Полицияның әрекеті

2 маусым 2005 жылы атысқа қатысқан екі офицер ұсталды және сурей полициясының жаңа сот-медициналық сараптамалармен жүргізген тергеуінен кейін сұраққа тартылды. 2005 жылдың қазан айында Корольдік прокуратурасы «прокуратураның дәлелдері офицерлердің өзін-өзі қорғауға тырысқандарын жоққа шығаруға жеткіліксіз» деген қорытындыға келгендіктен, айыптаудан бас тартты. 2006 жылдың 9 ақпанында Тәуелсіз полиция шағымдар комиссиясы оқиға бойынша есебін жариялады, онда офицерлерге қатысты қосымша тәртіптік шаралар қабылдамау ұсынылды. Стенли отбасының өкілдері «қатты көңіл көшірді» деп мәлімдеді және бұл істің қылмыстық әділет жүйесінің сәтсіздігі екенін айтты. Метрополитен полиция федерациясы: «Біз, әрине, офицерлердің ақталуына қуаныштымыз. Бірақ осы мәселенің қалай шешілгеніне қатты алаңдаймыз». Есепте атыс оқиғасынан кейін полицияның ішкі регламенті бойынша маңызды ұсыныстар енгізілді.