Кіріспе

Агустин Фесед (1921 жылдың 11 маусымында дүниеге келген, 1980 немесе 1990 жылдары қайтыс болған) Аргентинаның Ұлттық жандармериясының майоры және командирі, "Құрлы соғыс" кезінде Росарио қаласының Санта-Фе провинциясы полициясының бастығы болған. Ол 2-ші аймақтық полиция корпусының бастығы болды және Хуан Перонның президенттігінің соңғы күндерінде, әскери диктатура басталғанға дейін 1974 жылдың маусымынан бастап Аргентина армиясының 601-ші барлау батальонының құрамында болды. Ол Санта-Фе провинциясының Асебаль қаласында дүниеге келген. 1986 жылы ол ресми түрде қайтыс болды деп жарияланды, бірақ бұл мәлімдеме даулы. Оның осы күннен кейін де тірі болғаны туралы кеңінен айтылды.

Жоғалу

1976 және 1979 жылдар аралығында, және қазірдің өзінде Ұлттық Ұйымдастыру Процесінің диктатурасы кезінде, Фесед 2-ші корпустың барлау қызметінің басшысы болды, ол сонымен қатар заңсыз ұстау орталығы болып табылған (аудақтағы ең ірісі, барлығы шамамен 10 орталықтың ішінде). Оның кеңсесі Росарио және оның төңірегіндегі аймақтардағы репрессиялық схеманы үйлестірді. Адамдар топтар тарапынан ұрланып, тұтқындалып, азаптау үшін барлау қызметіне жеткізілді. Фесед адамдарды ұрлауға, құрбанның оған қызығушылық тудырған жағдайларда азаптау сеанстарына және қазаға қатысқандығы белгілі. Қазалар көбінесе алыс жерлерде жасалды және кейде полиция мен қарулы террористер арасындағы қақтығыс ретінде көрсетілді. Бұл қылмыстарда Феседке Хосе Рубен Ло Фиего мен Марио Альфредо Маркоте ең жақын көмекшілер болды. Барлау қызметі қазір құрбандардың туыстары сақтап келген Centro Popular de la Memoria (Халық Естелік Орталығы) деп аталатын ескерткіш орынға айналды.

Алғашқы тергеулер

Процессо аяқталғаннан кейін жүргізілген ауқымды зерттеулерге сәйкес, Санта-Феде 720 адам, ал Росариода 350 адам "жоғалып кеткен". Фесед, сол кездегі 2-ші армия корпусының командирі Леопольдо Галтиеримен бірге, олардың көпшілігіне жауапты деп есептеледі. Оған қарсы қудалау тоқтатылар алдында Фесед адамзатқа қарсы 270 қылмыс жасады деп айыпталды. Росариода басқа да ірі қалалармен салыстырғанда "жоғалып кеткен" адамдардың саны аз болғанымен, тұтқындау орындары мен лагерьлерден азат болған ұрланғандардың үлесі төмен, ал азаптау мен кісі өлтіру құрбандары көп болды. 1983 жылы Қарулы Кенестің Жоғарғы Кеңесі Феседке қатысты тергеу бастады және жоғалған адамдардың тізімдері, Росариодағы зираттағы анонимді жерлеулер, сондай-ақ ондаған қылмыстық серіктестер туралы мол құжаттар жинады.

Федтің жасырынғандығы және өлімі туралы

Бұл тергеу Росариодағы Федералдық сотқа жіберілмей тұрып, үш жылға созылды. Фесед 1984 жылдың 31 қаңтарында іс ресми түрде ашылған сәттен бастап түрмеде болуға тиіс болған. Кейіннен ол сот шешімімен Буэнос-Айрес қаласындағы Кампо-де-Майо әскери госпиталінің күзетіне берілді. Сол жерде оған 1985 жылы жүрек операциясы жасалған деп хабарланды. Бірақ сол кезде ол шындығында Формосада бос жүрген. Бұл фактілер көптеген ықпалды тұлғалардың (әскерилер, үкімет шенеуніктері және Альберто Голлан сияқты белгілі бизнесмендер) әрекеттеріне және қорғауына нұсқайды. 1986 жылдың 21 шілдесінде әскери госпиталь Феседтің қайтыс болғанын ресми түрде жариялады. Бірақ көптеген куәгерлер, барлау қызметінен аман қалғандар, осы күннен кейін Феседті тірі көргендерін айтады. Журналист Клаудио де Лука сотқа ұсынған Росариодағы «Аристон» қонақ үйінің тізім кітабында 1988 жылдың 29 шілдесімен Феседтің қолымен жазылған қолтаңбасы бар екені анықталды. Ұлы өлтірілген құрбанының інісі Франсиско Оярзабаль Феседтің Парагвайда тірі көрінгенін хабарлады. Барлау қызметінің ісі бойынша тергеу 1987 жылы Рауль Альфонсин президенттігі кезінде қабылданған «Тәуелділік заңы» (Ley de Obediencia Debida) және «Соңғы нүкте заңы» (Ley de Punto Final) заңдарынан кейін тоқтатылды. Бұл заңдар адам құқықтарын бұзуға қатысты жауапкершілікті әскери иерархияның жоғарғы деңгейлерімен (бұрын сотталғандармен) шектеді және төменгі деңгейдегі азаматтарға қатысты қылмыстық тергеулерді тоқтатты. 1989 жылдың 15 желтоқсанында Росариодағы Федералдық қылмыстық соты жоғарыда айтылған қайшылықтарды ескермей, Феседтің қайтыс болғанына байланысты оған қарсы қозғалған істі жабық деп жариялады. Барлау қызметінің қылмыстарына қатысқан қалған адамдар 1989-1990 жылдары президент Карлос Менемнің жарлығымен кешірілді.

Дел Фраде зерттеулері

Журналист Карлос дель Фраде 1999 жылдан бері жүргізіп келе жатқан және 2002 жылы жарияланған зерттеулері Феседтің соңғы тіркелген мекенжайы Буэнос-Айрес қаласында болғанын көрсетеді. Ол ауру және есінен жаңылысқан деп есептелсе де, дел Фраде сұхбаттасқан оның бұрынғы көршісінің бірі бұл пікірге қарсы тұрады. Формосадағы Сан-Антонио зиратындағы жандармерия мүшелеріне бөлінген аумақта Агустин Фесед есімді қабір бар. Жергілікті "La Mañana" газетінде оның сол күні, сағат 17:30-да жерленгені туралы хабарлама жарияланған. Зираттың ресми тізілімінде сол кезде тек бір адам жерленгені көрсетілген, ол Фесед емес, бірақ ол сол жерде табылған ескі дәптерде де кездеседі. Дәптердегі бұл жазбаны Феседтің күйеу баласы, сол кезде үкіметте жоғары лауазымда болған Рамон Хименес жазған. Феседтің табыты 1990 жылдардың ортасынан қалған тағы бір табыттың қасында, жер бетіне жақын орналасқан. Зираттың күзетшісінің сөзіне қарағанда, Сан-Антониода "бірнеше жылға дейін" (1999 ж.) табындарды көтеруге арналған құрал болмаған, ал жұмыс уақыты сағат 8:00-ден 13:00-ге дейін болғандықтан, Феседті осылай жерлеу мүмкін емес еді, егер [біреу] үш баспалдақ пен көптеген адамдарды алып келмесе, [табытты] жоғары көтеру үшін.

Істі қайта ашу

Ақпарат бөлімінің қызметкерлеріне, оның ішінде Феседке және оның көптеген серіктестеріне қарсы іс 2004 жылдың 6 қыркүйегінде федералды судья Омар Дигеронимо тарапынан қайта ашылды, ол бірнеше адамды қамауға бұйрық берді. Жозе Ло Фиего, Марио Маркоте және тағы бір бұрынғы полиция қызметкері Жозе Карлос Скортечини дер кезінде өздерін ұстады, бірақ барлық айыптауларды жоққа шығарды.