Кіріспе

Чилиде немістер құрған құпия колония, бұрын азаптау орталығы. Colonia Dignidad ("Құрмет колониясы") – Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Чилиде неміс эмигранттары құрған, оқшауланған колония. 1970-ші жылдары генерал Аугусто Пиночеттің әскери диктатурасы кезінде диссиденттерді тұтқындау, азаптау және өлтіру фактілерімен танымал болды. Colonia Dignidad "мемлекет ішіндегі мемлекет" деп сипатталған. Пол Шейфер және колония мүшелері терең діндар болды және Уильям Бранхамның үйретімдерін ұстанды. Колонияның негізгі заңды экономикалық қызметі – ауыл шаруашылығы. Әр түрлі кезеңдерде колонияда мектеп, аурухана, екі ұшу-қону жолағы, мейрамхана және электр станциясы болды. Колонияның ең ұзақ мерзімге жетекшісі болған Пол Шейфер 1961 жылы колонияға келді. Шейфер Батыс Германияда бала зорлауға қатысты қылмыс жасады деген айыппен іздеуде болған. Чилиде ол басқарған ұйым культ немесе "қауіпсіз екіцентриктілер" тобы ретінде сипатталды. Ұйым құпия болды, ал Colonia тікенді сыммен қоршалған, күзет мұнарасы мен прожекторлары бар еді, кейіннен құпия қару-жарақ қоймаларының бар екені хабарланды. Сыртқы тергеулер, соның ішінде Чили үкіметінің күш-жігері, анклавтағы қылмыстық әрекеттердің тарихын, оның ішінде балаларға қатысты сексуалдық зорлық-зомбылықты ашты. Чилидің Ақиқат және келісім комиссиясының мәліметтеріне сәйкес, Пиночеттің билігі кезінде оның Ұлттық барлау дирекциясы (Dirección de Inteligencia Nacional) тарапынан ұрланған көптеген адамдардың бір бөлігі Colonia Dignidad-те тұтқын ретінде ұсталды, олардың көпшілігі азаптауға ұшырады және көбінесе соттан тыс жазаланды. Ол кездегі Colonia жетекшілерінің бірнеше мүшесі, соның ішінде Шейфер, осы қатыгездікке қатысты. 1991 жылы елді мекеннің атауы Вилла Бавьера деп өзгертілді. 1996 жылы Шейфер Чилиде бала зорлау айыбынан қашу үшін Аргентинаға қашқаннан кейін, тұрғындарға бақылау әлсіретілді. Қазір колония тұрғындары еркін түрде кете алады және бұл орын туристерге ашық.

Орналасқан жері

Орталық Чилидің Мауле аймағындағы шалқар аймақта орналасқан Colonia Dignidad Паррал коммунасында, Перкилаукен өзенінің солтүстік жағалауындағы ауылдық жерде, Паррал қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 35 км қашықтықта жатқан. 1950 жылдардан бастап колонияның толық атауы Sociedad Benefactora y Educacional Dignidad ("Құрмет" қайырымдылық және білім беру қоғамы) болды. Өзінің ең ірі кезеңінде Colonia Dignidad-та үш жүзге жуық неміс және чилилік тұрғын болған.

Тарих

Колония Дигнидадтың алғашқы тұрғындары 1961 жылы неміс азаматы Пол Шафердің әкелуімен келді. 1921 жылы Тройсдорф қаласында дүниеге келген Шафердің Германиядағы алғашқы жұмысы жергілікті шіркеудің мекемесінде балаларға көмек көрсету болды. 1940 жылдардың соңында ол жұмысынан босатылып, өзінің қамқорлығындағы балаларға қатысты жыныстық зұлымдық жасады деген айыптамаларға ұшырады. Бұл алғашқы хабарламалар оның жұмыстан шығарылуына себеп болғанмен, қылмыстық іс қозғалмады. Шафер Германияда Уильям Бранхамның қызметін қадағалап, 1955 жылы Бранхам Германияға жеке сапармен келгенде қуанды. Шафер және оның шіркеуінің басқа мүшелері 1955 жылғы Еуропа сапарында Уильям Бранхамның жеке күзетшілері болды. Германиядағы Карлсруэ қаласына сапары кезінде айтылған бір уағыз Шаферге терең әсер етті. Шафер сол кездесуде емделгенін мәлімдеді, содан кейін Бранхамның маңызды ілімдерін жандандырып үйрете бастады. 1955 жылы Бранхаммен өткен кездесулерден кейін Шафер өзінің тобында Уильям Бранхамның ілімдерін кеңінен қолдана бастады және өзінің ізбасарларына Уильям Бранхамның іліміне "ешкімнен бұрын адал" екендерін жеткізе бастады. Тәуелсіз уағызшы ретінде жұмыс істейтін Шафер Гронауда қауіпті жағдайдағы балалармен жұмыс істеуге арналған қауымдастық құрды. Ол өте жылдам мүшелеріне үлкен ықпал етті, олар ешқандай төлемсіз ауыр шаруа жұмыстарын атқаруға мәжбүр болды. Біраз уақыттан кейін оған қатысты педофилия айыптамалары туралы әңгімелер қайта жаңғырды. Осының салдарынан 1961 жылы Шафер қауымдастықтың жүздеген мүшелерін Чилиге көшіруді ұйымдастырды. Бранхам Германияда болған кезінде Шафер, Уильям Бранхам және Эвальд Франк арасында "берік байланыс орнады". Шафердің Чилиге көшіп кетуіне Бранхамның батыс демократиясының күйреуіне қатысты соңғы күннің болжамдары ықпал еткен болуы мүмкін. Шафер өмірінің соңына дейін Бранхамның ілімін насихаттауды жалғастырды, ал көптеген қашқандар мен Колонияның қазіргі мүшелері әлі де Бранхамның ілімімен байланысты. Эвальд Франк Колонияның қару-жарақ зауыттарын құруға көмектесуде маңызды рөл атқарды, неміс қару-жарақ өндірушілерімен келісімшарт жасасып, олардың Колониядағы операцияларын құруға көмектесті. Франк сонымен қатар Колониядағы операцияларға қажетті материалдар мен жабдықтарды сатуға және тасымалдауға көмектесті. Кейінірек Колонияға қатысты тергеулер басталғанда, Колонияның көптеген мүшелері Германияға қашып, Франктан пана тапты. Шафер 1965 жылы автокөлік апатында қайтыс болғанға дейін Бранхаммен байланысын сақтап келді.

Колонияға қарсы айыптаулар

Сыртқы әлемге колония өзін неміс тиімділігінің, тазалығының және қоғамдық еңбектің жарқын үлгісі ретінде көрсетті. Қиындықсыз ауыл шаруашылығы өндірісі және оған ілесіп келген қайырымдылық ауруханасы осы бейнені ұзақ уақыт сақтауға көмектесті. Колонияның өз баспасөз қызметі болды, олар мерекелер мен естелік шаралары кезінде шаттанған тұрғындарды бейнелейтін видеоларды түсіріп, таратып жатты: шаруашылық жұмысына берілген ерлер, кесте тігумен немесе май дайындаумен айналысқан әйелдер мен қыздар. Германия елшілігінің дипломаттары зорлық-зомбылық пен қылмыс туралы хабарларды елемеді және оны "үлгілі колония" деп мақтап тұрды. Кейіннен ол Чилидегі Шейфердің құрбандарына көмек көрсетуге арналған қорының президенті болды. 1967 жылы Шейфер колонияның тағы бір тұрғынын, Хайнц Кунды босатып, Мюллердің бұрынғы айыптауларын растады және зұлымдықтар туралы толыққанды ақпарат берді. Дегенмен, бұл алғашқы айыптаулар саясаткерлер тарапынан қабылданбады және 1973 жылдың 11 қыркүйегіндегі әскери төңкеріске дайындық кезінде Колония басшылығымен байланыстары болғандықтан, Чилидегі сот процестерінде олардың негізсіздігі дәлелденді. 1988 жылы Георг пен Лотти Пакмор қашып, Германияның Бонн қаласында өткен парламенттік тыңдауда неміс азаматтарының өз еркіне қарсы осы анклавта тұруға мәжбүр болғанын мәлімдеді.

Құпия қамауда ұстау лагері

Өз ұйымын Чилиге ресми көшіру алдында Пол Шафер Чили үкіметінен салық төлеуден босатуды және саяси ақпарат жинауға көмектессе, оған баспана беруді сұрады. Реттиг комиссиясы Пиночеттің әскери диктатурасы кезінде саяси тұтқындарды ұстап, азаптау үшін "Colonia Dignidad" иелігіндегі жерлердің пайдаланылуы туралы айыптауларды растайтын көптеген мәліметтерді атап өтті. Бұл дереккөздердің ішінде Германия Федеративтік Республикасы Үкіметінің өкілдері мен Қатаң немесе еріксіз жоғалулар жөніндегі жұмыс тобы бар. Реттиг комиссиясы өз қорытындыларын тікелей қараған дәлелдерге негіздеді. Осы жер асты түрмелерінде тұтқындар түрлі азаптарға ұшырады, оның ішінде иттердің шабуылы мен электр тогымен ұру. Кейбір азапталғандар Шафердің өздерін азаптауға тікелей қатысқандығын айтады. Шафердің Пиночетпен байланысының толық көлемі әлі ашылмаған деген пікірлер бар. Сонымен қатар, Германияның барлау қызметі, неміс қару-жарақ саудагері Герхард Мертинс және "Colonia Dignidad" арасында ынтымақтастық болды, оның ішінде бункерлер, туннельдер, аурухана және қару-жарақтарды модульдер түрінде (бір бөлігі бір жерде, екінші бөлігі басқа жерде өндірілетін) децентрализацияланған түрде өндіруге арналған ұшу жолақтары құрылды. Бұл мәселе Аргентинамен байланысты туындаған қиындықтардың салдарынан жасырылды.

Әскери база

Colonia Dignidad Чили әскери күштерімен тығыз байланыста болғандықтан және Аргентина–Чили шекарасына стратегиялық жақындығы бар болғандықтан, 1978 жылғы Чили мен Аргентина арасындағы Бигль дауы кезінде колония Чили әскерилерінің базасы ретінде пайдаланылды. Колония Дигнидадтағы аурухана Пиночет үкіметінің «Андреа» жобасы аясында қару ретінде қолданылатын зарин газын жасауға арналған зертхана болып та қызмет етті.

Демократиялық көшу

Чили 1990 жылы 17 жылдық диктатурадан кейін демократияға көшті, бірақ Colonia Dignidad өзгеріссіз қалды. Колония ішінде болған зәбірлеулер мен қорлаулар туралы айыптаулар көбейді. Ұлттық және халықаралық қысым күшейді, бірақ полиция әр жолы тергеу жүргізуге тырысқанда олар үндемеумен қарсы алынды. Colonia Dignidad басшылығы күшті болып қала берді, сонымен қатар армияда және Чилидің оңшылдарының арасында одақтастары болды, олар полиция келуге дайындалғанда оларды алдын ала ескертіп отырды. Бірте-бірте Чили қоғамының санасы өзгере бастады, көптеген адамдар бұл жерді тәуелсіз мемлекет немесе Чили ішіндегі анклав ретінде қарастыра бастады, оған деген наразылық сезімі күшейді. Шефер 1961 жылы 70 ізбасарымен және бірнеше ұрланған балалармен Чилиге келді. Шефер басшылығының соңына дейін колония Германиядан және айналасындағы аймақтардан балаларды "импорттауды" жалғастырды. Colonia Dignidad-та 350-ге жуық адам болды, олардың шамамен 100-і балалар еді. Колонияны қолдаушылар оның зиянсыз ұйым екенін айтты, бірақ оған қарсылар оны құрылымы тұрғысынан тирандық, ал жыныстар арасындағы қарым-қатынас және сексуалдық өрнек беру тұрғысынан өте шектеулі деп сипаттады, сонымен қатар тұрғындарының жасы ұлғайып бара жатқаны хабарланды. Колония периметрі тікенекті сымдармен, іздеу шамдарымен және күзет мұнарасымен қоршалған еді. Алдыңғы жылы, оның қатысусыз, Чили соты оны 26 басқа культ мүшесімен бірге балаларды зорлағандығы үшін кінәлі деп тапқан еді. 2006 жылы ол 20 жылға бас бостандығынан айырылды. Ол 2010 жылдың 24 сәуірінде 88 жасында жүрек ауруынан түрмеде қайтыс болды. Ол қайтыс болған кезде, 1985 жылы Colonia Dignidad маңында серуендеп жүрген кезде жоғалып кеткен американдық азамат, математик Борис Вайсфейлердің жоғалуы бойынша да тергеу жүргізіліп жатқан еді.

Азаптау және кісі өлтіру

Аугусто Пиночеттің әскери диктатурасы кезінде, 1973 жылдан 1990 жылға дейін, Colonia Dignidad арнайы азаптау орталығы болып жұмыс істеді. 1991 жылы Чилидің Ақиқат және келісім жөніндегі ұлттық комиссиясы DINA ұстаған бірнеше адамның Colonia Dignidad-та ұсталғанын және колонияның бірқатар тұрғындары DINA-ның тұтқындарды азаптауына белсенді көмектескенін мәлімдеді. Colonia Dignidad-тың жер асты тоннельдерінде азапталған тұтқындардың әрқайсысы олардың мінез-құлқын түсіну үшін сұраққа тартылып, тиісті азаптау тәсілін анықтауға көмектесті. Осы тәсілдердің салдарынан көптеген адам ұзақ мерзімге созылған түрлі ауруларға шалдықты. 2012 жылы Чилидегі судья АҚШ-тың құпия ақпараттарының негізінде Пиночет жылдарында Вейсфайлерді ұрлау ісі бойынша сегіз бұрынғы полиция және әскер шенеунігін қамауға бұйрық берді. 2016 жылы іс жабылып, ер адамдар босатылды, себебі судья Вейсфайлердің ұрланғанын, бірақ бұл адам құқығын бұзу емес, ескірген мерзімі өткен қарапайым қылмыс екенін шешті.

Ағзаның зұлымдығы

Кейбір колониядан қашқандар оны көшбасшысы Пол Шафердің ең үлкен билігі бар культ ретінде бейнеледі. Олар тұрғындарға колониядан ешқашан шығуға рұқсат берілмегенін, және олар жынысына қарай қатаң түрде бөлінгенін айтады. Телевизор, телефондар мен күнтізбелерге тыйым салынды. Тұрғындар бавариялық шаруа киімін киіп, неміс халық әндерін шырқады. Жыныстық қатынасқа тыйым салынды, ал кейбір тұрғындар өздерінің құштарлықтарын басу үшін есірткілік заттар қабылдауға мәжбүр болды. Есірткілік заттар көбінесе жас қыздарға, сондай-ақ ер адамдарға да, тыныштандыру үшін қолданылды. Шафердің сөзіне қарағанда, тәртіптің сақталуы рухани жағынан байытады. Зорлық-зомбылыққа қатысты алғашқы шағым 1966 жылы колонияға келген кезде он алты жаста болған қашқын Вольфганг Мюллерден түсті. Ол өзін құлдық еңбекке мәжбүрлегенін, үнемі қатыгез жазаға ұшырағанын және Шафердің оны бірнеше рет зорлағанын мәлімдеді. Мюллер бұрынғы нацистердің де колония құрамында болғанын айтты. Бұл қару-жарақ жиынтығы Чилиде жеке тұлғалардың қолында табылған ең ірі қару-жарақ қоры деп сипатталды. Екінші жиынтық, колонияға қарасты ресторанның сыртында табылған, оның ішінде ракеталық гранатометтер мен гранаталар бар еді. 2005 жылдың қаңтар айында АҚШ-та куәгерлерді қорғау бағдарламасы бойынша өмір сүрген Чилидің бұрынғы құпия полиция қызметкері Майкл Таунли, Интерполдың Чилидегі агенттеріне DINA мен Colonia Dignidad арасындағы байланысты мойындады. Таунли сонымен қатар Colonia Dignidad және армияның бактериологиялық соғыс зертханасы туралы ақпаратты жариялады. Бұл соңғы зертхана Таунли химик Эухенио Берриоспен бірге жұмыс істеген Виа-Наранжа-де-Ло-Курро төбесіндегі ескі DINA зертханасының орнын алмастыруы тиіс еді. Таунли сондай-ақ жоғарыда аталған екі зертханамен байланысты, Colonia Dignidad-тағы саяси тұтқындарға қатысты жүргізілген биологиялық эксперименттердің фактілерін ұсынды.

Нацистік байланыстар

Орталық барлау агенттігі және Саймон Визентальдың мәлімдемесінше, Йозеф Менгеле, нацистік концлагерьдің әйгілі дәрігері, адамдарға жасаған қатыгез тәжірибелері үшін "Өлім періштесі" деп танылған, осы колонияда болған. Колония Визентальдың 1997 жылы Чили баспасөзінде жариялаған бұл айыптаманы жоққа шығарды. Германия үкіметі бүгінгі күнге дейін "Визентальдың мәлімдемесін немесе Колония Дигнидадтың және оның заңи мұрагерлерінің нацистік қылмыскерлерге пана болған деген жалпы айыптаманы растауға не жоққа шығаруға ешқандай дәлел табылған жоқ" деп хабарлайды. Оңтүстік Америкадағы нацистік астыртын қозғалыс Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын құрылған. Хуан Перон кейбір қашқан нацистік қылмыскерлерге баспана берген. Оңтүстік Америкада нацистік көзқарастар Пиночет билікке келгенге дейін азайды.

Сот іс жүргізуі

2004 жылы Чили соты Шеферді және тағы 26 секта мүшесін балаларды зорлауда кінәлі деп тапты. 2011 жылдың мамыр айында Хопп тікұшақпен Чилиден қашып, кейін Германияға өтті. 2019 жылдың мамыр айында неміс прокурорлары Хопп пен Рейнхард Дёрингке қатысты қылмыстық істі жапқанын хабарлады. 2020 жылдың қаңтарында құрбандардың адвокаты Петра Шлагенхауф істі қайта ашу туралы шағым берді. Хопп және Шафердің қылмыстарына қатысы бар деген айыппен сотталуға күтіп тұрған басқа да адамдар Германиядағы Эвальд Франк шіркеуінде паналады, онда олар экстрадициядан қорғалды. Франк – Германиядағы Уильям Бранхамның ізбасарларының жетекшісі. Неміс наразылары Франктің әрекеттеріне қарсылық білдіру үшін оның шіркеуінің алдында пикетке шықты. Чили үкіметі Эвальд Франк Колонияда Шафердің ізбасарларымен кездесіп, жаңғырту жиналыстарын өткізгенін анықтағаннан кейін оған елге кіруге тыйым салды. Шафердің ізбасарлары журналистерге Франк пен Шафердің 1950 жылдардан бері таныс болғанын, екеуінің де Бранхамның Еуропалық науқандарында бірге болғанын айтты. Хопп Чилиден қашқан кезде сектаның тағы 10 мүшесі түрлі айыптаулар бойынша сотқа күтіп, кепілмен босатылған еді. Олар да елден қашып кетеді деп қорқып, кепілдері дереу алынып, қамауға алынды. 2013 жылдың 28 қаңтарында колонияның алты бұрынғы басшысы түрмеге жіберілді, ал қалған 10 адам жеңіл қылмыстар үшін кінәлі деп танылып, үкіметтік бақылауға жіберілді.

Вилла Бавира дәуірі

1991 жылы елді мекеннің атауы "Вилла Бавьера" деп өзгертілді. Колония тұрғындары енді еркін кіріп-шығуға құқылы, және кейбіреулері университетте білім алады.