Кіріспе

Чили генералы (1929–2015)

Хуан Мануэль "Мамо" Гильермо Контрерас Сепульведа (4 мамыр 1929 – 7 тамыз 2015) – Чили армиясының офицері және генерал Аугусто Пиночет диктатурасы кезінде Чилидің құпия полициясы болған Ұлттық барлау дирекциясының (DINA) бұрынғы басшысы. 1995 жылы ол Вашингтонда Чили дипломаты Орландо Летелиерді өлтіргені үшін кінәлі деп танылып, жеті жылға бас бостандығынан айырылды және 2001 жылға дейін түрмеде жазасын өтеді. Өлген кезде Контрерас ұрлау, мәжбүрлеп жоғалу және кісі өлтіру қылмыстары үшін 59 қайтарылмайтын сот үкімі бойынша барлығы 529 жылға сотталған еді.

Ерте өмір

Контрерас Мануэль Контрерас Моралес пен Айда Сепульведа Кубильостың ұлы болды. Оның ата-анасы ол алты немесе жеті жаста болғанда қайтыс болды. Ол Сантьягодағы Макуль ағылшын институтында бастауыш білімін аяқтады. Содан кейін әкесі Осорноға көшіп, ол сол қаладағы лицейге оқуға түсті.

Мансап

Контрерас 1944 жылы әскери мектепке түсіп, 1947 жылғы 23 желтоқсанда үздік бітірді. 1952 жылы лейтенант шеніне жеткен соң Контрерас әскери мектепке қайта оралды, бұл жолы инженерлер ротасына сапер-нұсқаушы болып қосылды. 1953 жылы Контрерас Мария Тереза Вальдебенито Стивенсонға үйленді. Сол жылы ол жаңа құрылған Сан-Антонио инженерлік мектебіне қабылданды. 1960 жылы Контрерас әскери академияға Бас штаб офицері курсына оқуға түсті. Дәл сол жерде ол академия директорының орынбасары және стратегия сабақтарын оқыған капитан Аугусто Пиночетпен танысты. Пиночеттің лекциялары көбінесе Куба революциясының сәттілігіне қатысты алаңдаушылықтарына негізделген. Контрерас 1962 жылы Соғыс академиясында Бас штаб офицері курсын сәтті аяқтады, сыныбында бірінші орын алды. Ол сондай-ақ академияда профессор болып тағайындалды, барлау және логистика пәндерін оқытты. 1966 жылы ол академияға қайта оралды, бұл жолы барлау профессоры ретінде.

Альенде үкіметінің тұсында

1967 жылы Контрерас Панама каналы аймағында орналасқан Форт Гуликтегі Америка мектебінде Бас штаб офицері ретінде аспирантура курсын аяқтады. Сол жерде ол оппозициялық топтарға қарсы қолданылатын қатыгездік тактикаларымен танысты. 1978 жылғы 13 наурыздағы «мәлімдемесінде» Таунли DINA үшін атқарған көптеген тапсырмаларын, соның ішінде Еуропадағы «Кондор» операцияларын және Орландо Летелье мен Ронни Моффитті өлтіруді «генерал Контрерас берген бұйрықтар бойынша» орындалғанын баяндады. 1978 жылғы 1 наурызда Дж. Андрес Уилсон деген атпен Контрерасқа жазған хатында Таунли оны «Дон Мануэль» деп атады және тіпті Контрерас Пиночетке «осы істің шындығын жеткізбегеніне» сенім білдірді. 2000 жылғы 19 қыркүйекте жарияланған «Чилидегі ЦРУ қызметі» есебінде Контрерас адам құқықтарын бұзуға қатысқанына қарамастан, АҚШ үкіметінің саяси қауымдастығы 1974 жылдан 1977 жылға дейін онымен байланысқа түсуге және Чилидегі ЦРУ миссиясын орындауға рұқсат бергені көрсетілген. 1975 жылға қарай американдық барлау қызметі Контрерасты Пиночет үкіметінде рационалды адам құқықтары саясатын жүзеге асыруға кедергі келтіретін басты тұлға ретінде анықтады. Дегенмен, ЦРУ Контрераспен байланысын сақтауға нұсқау алды және тіпті 1975 жылы оған бір реттік төлем жасады. ЦРУ 1976 жылғы 21 қыркүйекте Вашингтонда бұрынғы Альенде үкіметінің мүшесі және Вашингтондағы елшісі Орландо Летелье мен оның американдық көмекшісі Ронни Карпен Моффиттің өлтірілуіне қатысқан болуынан алаңдады. ЦРУ Контрерас Летельеге қастандық жасауға тапсырыс бергенін көрсететін нақты және егжей-тегжейлі ақпарат алғанымен, бұл материал құпия болып сақталады және АҚШ Әділет министрлігінің сұрауы бойынша жасырылған (ЦРУ, 2000). ЦРУ Контрераспен байланысын 1977 жылға дейін жалғастырды. Орландо Летелье қастандығынан кейін Контрерас пен Пиночет арасындағы шиеленіс Контрерас қызмет еткен кезеңде күшейді. Нәтижесінде 1977 жылы Dirección de Inteligencia Nacional (DINA) таратылып, оның орнына National Informations Center (CNI) деп аталатын жаңа ұйым құрылды. 1976 жылы Контрерас Герхард Мертинс, Серджо Арредондо және белгісіз бразилиялық генералмен бірге Тегеранға сапарлады. Олардың мақсаты Шах режимімен Карлос Жакалды жою үшін ынтымақтастық туралы келісімге келу болды. Кездесулердің нақты мәліметтері мен нәтижелері әлі белгісіз. 1978 жылы Майкл Таунли Контрерас пен Педро Эспинозадан қорғану үшін АҚШ-қа экстрадицияға келісті. 1979 жылы Контрерас армиядан зейнеткерлікке шықты және қайтыс болғанға дейін генерал шенімен болды.

Бас бостандығынан айыру жазалары және сот тергеулері

1993 жылы 13 қарашада Чили соты Контрерасты Летелиерді өлтіргені үшін жеті жылға бас бостандығынан айырды. Сотталғаннан кейін ол кепілдікпен босатылды, бірақ Чилидің Жоғарғы соты 1995 жылы 30 наурызда үкімді бекітті. Контрерас үкімге наразылық білдіріп, Оңтүстік Чилиге, содан кейін әскери полкке, кейін әскери ауруханаға қашып кетті. Екі айдан кейін әскердің қолдауының азайғанын көріп, ол отставкаға кетті және әскери түрмеге жіберілді, онда ол жазасын 2001 жылдың 24 қаңтарында аяқтады және босатылды. 2002 жылдың мамырында Контрерас 1974 жылы Социалистік партиясының жетекшісі Виктор Олеа Алегрианы ұрлап, күштеп жоғалтудың бас ұйымдастырушысы ретінде айыпталды. Ол 1975 жылы суретші және МИР мүшесі Мигель Анхель Сандовалдың жоғалуы үшін 2003 жылдың 15 сәуірінде 15 жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ үкім апелляция бойынша 12 жылға қысқартылды. Сондай-ақ 2003 жылы ол 1974 жылы журналист Диана Фрида Арон Свигильскийдің жоғалуы үшін 15 жылға бас бостандығынан айырылды. 2005 жылы оған кешірім жасалды, бірақ Жоғарғы Сот бұл шешімді күштен шығарып, 2006 жылдың 30 мамырында Контрерасқа қатысты үкімді бекітті. 2008 жылдың 18 сәуірінде саяси оппозиционер Марсело Салинас Эйтелдің жоғалуы үшін тағы 15 жылға бас бостандығынан айырылды. Контрерас сонымен қатар Аргентина соты 1974 жылы Буэнос-Айресте бұрынғы чилилік армия бастығы Карлос Пратс пен оның әйелі София Катбертті өлтіруге қатысы бар деп айыпталды. Аргентинаның экстрадициялық талабы Чили тарапынан қабылданбады, бірақ 2008 жылдың 30 маусымында Чили соты Контрерасқа Прац пен оның әйелін өлтіргені үшін екі мәңгілік бас бостандығынан айыру жазасын, сондай-ақ қастандық жасағаны үшін 20 жылға бас бостандығынан айыру жазасын берді. Контрерас қайтадан астананың солтүстігіндегі Тильтильдегі Пунта Пюкоға жіберілді.

Пиночетті айыптау

2005 жылғы 13 мамырда Контрерас Чилидің Жоғарғы сотына Пиночет билігі кезінде жоғалып кеткен шамамен 580 адамның қайда екенін көрсететін 32 беттік құжат ұсынды. Адам құқықтары жөніндегі ұйымдар дереу ақпараттың және оның көзінің дұрыстығына күмән келтірді, сондай-ақ Контрерастың адам құқықтарын бұзудағы жауапкершіліктен бас тартуын және алдауын атап өтті. Ол ұсынған көптеген мәліметтер бұрыннан белгілі болса, ал кейбіреулері жоғалып кеткендерді зерткен комиссиялардың қорытындыларына қайшы келді. Құжатта Пиночеттің өзі репрессивтік шараларға бұйрық бергені жазылған. Сол 2005 жылғы мамыр айындағы Жоғарғы соттағы отырыста Контрерас ЦРУ мен кубалық террорист Луис Посада Каррилесті 1976 жылы Орландо Летелиерді өлтіргені үшін тікелей айыптады. Контрерас Пиночетті Орландо Летелиер мен Карлос Пратсты өлтіруге бұйрық бергені үшін айыптады. Сондай-ақ, 2005 жылы Чили сот алдында ол CNI, DINA-ның жалғасы, 1978 және 1990 жылдар аралығында DINA агенты Майкл Таунлимен Чилиде жұмыс істеген адамдарға ай сайын төлемдер жасағанын мәлімдеді, олардың барлығы "Отан және бостандық" қозғалысының мүшелері, "Танкетазоға" қатысқан: Мариана Каллехас (Таунлидің әйелі), Франсиско Оярзун, Густаво Эчепаре және Эухенио Берриос. 1992 жылы қаза тапқан Берриос Колония Дигнидадта DINA үшін химик болып жұмыс істеген, сонымен қатар есірткі сатушылармен және DEA агенттерімен де байланыс құрған. Пиночет 2006 жылғы 10 желтоқсанда 91 жасында қайтыс болды, оған дейін ешбір сот бұрынғы диктаторды әскери билік кезінде жасаған қылмыстар үшін кінәлі деп таба алмады.

Ауру және өлім

Өмірінің соңғы жылдары Контрерас Сантьягодағы әскери ауруханада аптасына үш рет диализ сеанстарын өткізді. 2014 жылдың 25 тамызында ол бүйрек проблемаларымен ауруханаға түсіп, ауруханада жатты. Оның жағдайы нашарлай түскендіктен, ақырында ол жан сақтау бөлімшесіне көшірілді. Оның қазасы туралы хабарланғаннан кейін, аурухана алдында бірнеше ондаған адам демонстрация жасады, олар қатты дауыспен "Қатқара!" деп айқайлады және шампанмен оның өлімін тойлады.