Кіріспе

Аргентиналық генерал және диктатор, 1981 жылдан 1982 жылға дейін Аргентинаның де-факто президенті Леопольдо Фортунато Галтиери Кастелли (Leopoldo Fortunato Galtieri Castelli; 15 шілде 1926 – 12 қаңтар 2003) – Аргентинаның 1981 жылдың желтоқсанынан 1982 жылдың маусымына дейін президенті болған аргентиналық генерал. Галтиери Хорхе Аная және Базилио Лами Дозомен бірге Үшінші хунтаның басшысы ретінде Аргентинаны Ұлттық қайта ұйымдастыру процесі кезінде әскери билеуші ретінде бақылады. Галтиери Аргентина армиясының бас ұрыс инженері және 1976 жылғы әскери төңкерістің қолдаушысы болды, бұл оған 1980 жылы армияның бас қолбасшысы болуға көмектесті. Галтиери Роберто Виоланы құлатып, президент болып тағайындалды және Аргентинаны НАТО мен АҚШ-тың суық соғыстағы берік одақтасы ретінде орнатып, фискалдық консервативті экономикалық реформаларды енгізді, сондай-ақ Никарагуа азамат соғысы кезінде антикоммунистік Контрас партизандарына Аргентинаның жасырын қолдауын күшейтті. Ішкі саясатта генерал Галтиери 601-ші барлау батальонының өлім жасағы тікелей оған есеп бере отырып, «Лас соғысты» (Dirty War) жалғастырды. Адам құқықтарын бұзғаны және экономикалық ахуалдың нашарлауы Галтиеридің беделін түсірді, нәтижесінде ол 1982 жылдың сәуір айында Фолкленд аралдарына шабуыл жасауға бұйрық берді. Аргентинаның Фолкленд соғысында британдық қарулы күштерге жеңілгеннен кейін Галтиери биліктен алынды, бұл демократияның қайта орнатылуына және 1986 жылы оған қарсы әскери сот процесінің басталуына, соғыс қылмыстары және басқа да құқық бұзушылықтар үшін айыпталуына әкелді. 1989 жылы Карлос Менем Галтиериге кешірім берді, ал ол 2003 жылы қайтыс болғанға дейін жаңа айыптаулар бойынша тұтқындалды.

Ерте өмір

Леопольдо Фортунато Галтиери 1926 жылғы 15 шілдеде Буэнос-Айрес провинциясының Касерос қаласында жұмысшы отбасындағы итальяндық аргентиналық ата-анасы Франсиско Росарио Галтиери мен Нелида Виктория Кастелли отбасында дүниеге келді. 1943 жылы, 17 жасында, ол азаматтық инженерияны оқуға Ұлттық әскери академияға түсті, ал оның әскери мансабының бастапқы кезеңі Аргентина армиясының инженерлік бөлімінде офицер болып қызмет етуден басталды. Әскери шендерді көтеріп қана қоймай, ол 1950 жылдардың ортасына дейін инженерия саласындағы білімін жалғастырды. 1949 жылы ол АҚШ Армиясының Америка мектебін бітірді. 1958 жылы ол Жоғары соғыс колледжінде инженерия профессоры болды. Галтиери Лусия Ноеми Джентилиге үйленді, олардың бір ұлы және екі қызы болды.

Билікке көтерілу

1975 жылы 25 жылдан астам уақыт жауынгерлік инженер болып қызмет еткеннен кейін Галтиери Аргентина инженерлік корпусының командирі болды. Ол 1976 жылғы наурыз айында президент Изабель Перонды құлатып, Аргентинада оңшыл әскери хунта үкіметін құруға бағытталған Ұлттық қайта ұйымдастыру процесін бастаған мемлекеттік төңкерісті ынталы түрде қолдады. Бұл оған 1977 жылы генерал-майор, ал 1980 жылы генерал-лейтенант шенімен армияның бас қолбасшысы болуға көмектесті. Хунта билігінде Конгресс тоқтатылып, кәсіподақтар, саяси партиялар және провинциялық үкіметтерге тыйым салынды. «Лас соғыс» деп аталған кезеңде 9000 мен 30000 аралығында солшыл бүлікшілер деп саналған адамдар азаптаулар мен жаппай өлім жазаларының кең таралғандығына байланысты қоғамнан жоғалып кетті. Аргентина экономикасы төңкеріске дейін нашар жағдайда болды, бірақ қысқа мерзімге жақсарды. Экономикалық құлдырау Перон мен азаматтық үкіметті құлатудың басты себептерінің бірі болды. 1981 жылдың наурыз айында Галтиери АҚШ-қа сапар шекті және Рейган әкімшілігі бұл режимді коммунизмге қарсы бекініс ретінде қарағандықтан, жылы қарсы алынды. Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесші Ричард В. Аллен оны «ұлы генерал» деп сипаттады. Аргентина әскерилерінің «идеологиялық шекаралар» доктринасына адал Галтиери Никарагуа революциясы кезінде Никарагуадағы социалистік Сандинист үкіметіне қарсы Контра көтерілісшілер тобына елдің қолдауын қамтамасыз етті. Тамыз айында ол Никарагуа демократиялық күштерін (FDN, бір кездегі басты Контра тобын) ұйымдастыруға көмектесу үшін кеңесшілер жіберді, сондай-ақ Аргентинадағы базаларда FDN жетекшілерін оқытты. Бұл бастамаға қолдау көрсету Галтиериге бірқатар қарсы генералдарды қызметтен шеттетуге мүмкіндік берді.

Төрағалық

1981 жылы 22 желтоқсанда Галтиери наурыз айынан бері билікте болған генерал Роберто Виоланы қызметтен шеттетуден бір апта өткен соң Аргентина президенті болып тағайындалды. Ресми түрде Виола денсаулығына байланысты отставкаға кетті және оның орнына Ішкі істер министрі Хорасио Лиендо тағайындалды. Бірақ шындығында Виоланың режимі экономикалық дағдарысты шеше алмағандықтан, әскерилер арасындағы қақтығыстарға себеп болғандықтан биліктен алынды. Галтиери әскери хунтаның президенті болып тұрғанда армияны тікелей бақылауда ұстады және жаңа бас қолбасшыны тағайындамады.

Саяси саясат

Галтиери шектеулі саяси реформалар енгізді, оның арқасында наразылық білдіруге мүмкіндік туды, және хунтаға қарсы демонстрациялар тез арада жиі бола бастады, демократияға қайта оралу туралы үгіт-насихат та күшейді.

Экономикалық саясат

Галтиери консервативті экономист және баспагер Роберто Алеманды экономика министрі етіп тағайындады. Алеман Хосе Альфредо Мартинес де Хоздың 1970-ші жылдардың соңындағы экономикалық саясатынан кейін терең дағдарысқа ұшыраған экономиканы мұра етті. Алеман шығындарды қысқартты, мемлекеттік меншіктегі кәсіпорындарды сатуға кірісті (бірақ аз ғана нәтижеге жетті), қатаң монетарлық саясат жүргізді және жалақыны тоқтатуға бұйрық берді (130% инфляция кезінде). Алайда, жергілікті АҚШ долларының құнына ипотекалық сыйақы мөлшерлемесін байланыстырған Орталық банктың 1050-ші нұсқауы сақталды, бұл дағдарысты одан әрі ушықтырды; 1981 жылғы көрсеткіштермен салыстырғанда ЖІӨ 5%-ға, ал бизнес инвестициялары 20%-ға төмендеді. Галтиеридің ең жақын серіктерінің бірі, Бірінші армия корпусының басшысы генерал Гильермо Суарес Мейсон, сол кездегі мемлекеттік мұнай компаниясы және Аргентинадағы ең ірі компания Yacimientos Petrolíferos Fiscales (YPF) төрағасы болып тағайындалды. Суарес Мейсонның атқаратын рөлі компанияның 6 миллиард АҚШ долларын жоғалтуына себепкер болды, бұл сол кезге дейін тіркелген ең ірі корпоративтік шығын еді.

Сыртқы саясат

Галтиери Никарагуада сандинистерге қарсы күресте Орталық барлау агенттігін қолдады, сонымен қатар ол Ақ үйге сапары барысында жылы күтіп алынды. Галтиери билігінде Аргентинаның қолдауы Контралар үшін қаржыландыру мен оқытудың басты көзіне айналды. Аргентинаның Рейган әкімшілігімен әскери және барлау саласындағы ынтымақтастығы 1982 жылы Аргентина Фолкленд аралдарына шабуыл жасағанда тоқтатылды.

Фолкленд соғысы

1982 жылдың сәуіріне қарай Галтиери төрт айдан бері билікте болды және оның беделі төмен еді. 2 сәуірде оның бұйрығымен Аргентина әскерлері Ұлыбританияға тиесілі, бірақ Аргентина ұзақ жылдардан бері талап етіп келе жатқан Фолкленд аралдарына басып кірді. Бастапқыда Аргентинада бұл шабуыл қолдау тапты, хунтаға қарсы наразылықтар Галтиериді қолдаған патриоттық митингтерге айналды. Галтиери және оның үкіметінің көпшілігі Ұлыбритания әскери жауап қайырмайды деп жаңылысты. Соғыстағы қателіктерге жауаптылар әскери сот кодексі бойынша сотталсын деп ұсынылды. 1986 жылы ол он екі жылға бас бостандығынан айырылды. Галтиери 1985 жылдың желтоқсанында азаматтық құқықтар бойынша айыптардан босатылды, бірақ 1986 жылдың мамырында (Әуе күштері мен Әскери-теңіз күштерінің бас қолбасшыларымен бірге) соғысты дұрыс басқармағаны үшін кінәлі деп танылып, түрмеге жіберілді. Үшеуі де азаматтық сотқа шағымданып, ал прокуратура жазаны қатаңдауды сұрады. 1988 жылдың қарашасында алғашқы үкімдер күшінде қалды және үш командирдің де шенінен айырылды. 1989 жылы Галтиери мен диктатураның тағы 39 офицері президент Карлос Менемнің кешірімін алды.

Кейінгі өмір, тағы да айыптаулар

Галтиери Фолкленд соғысындағы Аргентинаның жеңілісі үшін қатты кінәланды. Түрмеден босатылғаннан кейін ол Буэнос-Айрес қаласының Вилла Девото шағын ауданына көшіп, әйелі Люсиямен қарапайым өмір сүрді. Ол өзін-өзі уақытша оқшаулап, журналистердің сұхбат алу туралы көптеген өтініштерін қабылдамады, бірақ сирек берген сұхбатында "кір соғыс" кезінде жасағандарына ешқандай өкімсемейтінін мәлімдеді. Ол айына 9 000 песо көлеміндегі әскери зейнетақымен күн көріп, президенттік зейнетақы алуға талпынғанмен, судья одан бас тартты. Ол шешімінде Галтиеридің сайланбағандықтан президенттік лауазымын заңсыз атқарғанын, сондай-ақ сот шығындарын төлеуге міндеттеді. 2002 жылдың мамырында ол Аргентина армиясы күніне (Día del Ejército Argentino) арналған Аргентина армиясының әскери шеруіне шақырылды. Бұрынғы "де-факто президенттің" қатысуы көп шу көтеріп, журналист Мартин Чиччоли телеарнаның "Kaos en la Ciudad" бағдарламасында оны сұраққа тартып, үлкен дау тудырды. 2002 жылдың шілдесінде 1970 жылдардың соңында балаларды ұрлау, 18 солшыл көзқарастағы адамдардың жоғалуы (Галтиери Екінші армия корпусының командирі болған кезде) және сол шамада үш испан азаматының жоғалуы немесе қаза болуына қатысты жаңа азаматтық айыптар қойылды. Галтиери 28 басқа шенеунікпен бірге сотқа тартылды, бірақ денсаулығының нашарлығына байланысты үйден қалуға рұқсат алды.

Өлім

Леопольдо Галтиери 2002 жылғы 16 тамызда Буэнос-Айрестегі ауруханада бүйрек безінің қатерлі ісігіне операция жасалды. Ол 2003 жылғы 12 қаңтарда 76 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның денесі Ла-Чакарита зиратындағы шағын мавзолейге қойылды.