Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нгардмау – Палаудың он алты штатының бірі және Бабелдоуб аралының батыс жағында, Нгараард және Нгеремленгуи штаттарының арасында орналасқан.
Ngardmau is one of Palau's sixteen states and is located on the west side of Babeldaob between the states of Ngaraard and Ngeremlengui.
География
Нгардмаудың жалпы ауданы 20,5 шаршы миль (53 км2) құрайды. 2015 жылғы халық санауы кезінде штаттың 185 халқы тұрды. Үш кіші елді мекенде 46 шаңырау орналасқан: Нгетбонг, Нгерутой және Урдмау. Кіші елді мекендердің анық шекаралары жоқ, олар біртұтас елді мекенді құрайды. Нгардмау Бабелдоубтың солтүстік-батыс жағалауында орналасқан және Дионградид пен Ирур өзендерінің кең су жинау алаптарын қамтиды. Нгардмаудың оңтүстігінде Нгеремленгуи, шығысында Нгивал және Нгараард жатыр. Жағалау мангрдың қалың жолағымен шектелген. Ішкі аймақта Палаудағы ең биік нүктелерге дейін дөңгелектеп жатқан төбелер көтеріледі. Дионградид өзенінің жоғарғы ағысының жанында үлкен сарқырама орналасқан. Жоғарғы беткейлер орманмен жабылған, бірақ топырақтың нашарлығы және бұрынғы ашық карьерлердің салдарынан көптеген төменгі төбелерде тек бұталы өсімдіктер өседі. Қазіргі Нгардмау ауылы Дионградид өзенінің солтүстік жағында, өзеннің мангрға құятын жерінен жоғарырақ, төменгі төбелердің беткейлерінде жатыр. Қазіргі ауыл үш дәстүрлі кіші елді мекеннен тұрады: Урдманг, Нгерутой және Нгетбонг. Кіші елді мекендер Телонг төбесінің шығысындағы, өзен мен жағалау арасындағы төменгі қыратқа созылып жатыр. Дәстүрлі қайық тұрақтары солтүстік жағалауда орналасқан, ал заманауи тұрақ Телонг төбесінің батыс шетінен лагунаға қарай батысқа қарай созылады. Өзеннің солтүстік жағындағы жол ауылдарды байланыстырады, ал дәстүрлі жолдар Нгараард, Нгивал, Мелекок және Нгеремленгуиге дейін созылады. Қазіргі уақытта Нгардмаудағы өңделген жер көбінесе қазіргі ауылды қоршап тұрған бақтармен шектеледі. Бұл бау-бақшалар арасында кокос пальмасы, бетель жаңғағы, нан жемісі, бадам ағаштары және банан өсімдіктері бар агроормандық егістер орналасқан. Көптеген қараусыз қалған елді мекендердің маңында кокос пальмасы мен бетель жаңғағының тоғайлары, сондай-ақ сирек кездесетін таро бақшалары бар. Көгершін аулау немесе ерекше өсімдіктерді жинау үшін жасалатын шабуылдардан басқа, Нгардмаудың ішкі аймағының көп бөлігі көбінесе қолданылмайды. Штаттың ресми тілдері – палау және ағылшын тілдері.
The total area of Ngardmau is 20.5 square miles (53 km2). At the time of the 2015 census, 185 people lived in the state. There were 46 households situated in three hamlets: Ngetbong, Ngerutoi and Urdmau. The hamlets have no visible boundaries, but instead form one settlement. Ngardmau is located on the northwest coast of Babeldaob and includes the long drainage basins of the Diongradid and the Irur Rivers. Ngardmau is bordered on the south by Ngeremlengui and on the east by Ngiwal and Ngaraard. The coast is lined with a thick fringe of mangroves. In the interior, rolling hills rise to the highest ground in Palau. Near the upper reaches of the Diongradid is a large waterfall. Forests cover the upper hillsides, but poor soil and past strip mining allow only scrub vegetation on many of the lower hills. The modern village of Ngardmau lies along the north side of the Diongradid on the lower hillsides upstream from where the river enters the mangroves. The modern village consists of three traditional hamlets: Urdmang, Ngerutoi, and Ngetbong. The hamlets span the low ridge east of Telong Hill between the river and the coast. Traditional boat docks are found along the north coast, and a modern jetty extends west into the lagoon from the west end of Telong Hill. A bladed road along the north side of the river connects the villages, and traditional paths extend outward to Ngaraard, Ngiwal, Melekeok, and Ngeremlengui. Presently, the cultivated land in Ngardmau is mostly confined to gardens surrounding the modern village. Interspersed with these kitchen gardens are stands of agroforest which include coconut, and betelnut, breadfruit, almond trees, and banana plants. In and around many of the uninhabited villages are stands of coconut and betel nut palms, and occasionally patches of irregularly attended taro swamp gardens. Except for occasional forays to hunt pigeon or harvest special plants, little active use occurs for most of the Ngardmau interior. The official languages of the state are Palauan and English.
Саяси жүйе
200-ден аз халқы бар Нгардмау штатының басшысы сайлау арқылы тағайындалады, ол губернатор деп аталады. Штатта сондай-ақ, әр төрт жыл сайын сайланатын заң шығару органы бар. Палау делегаттар палатасына штат халқы бір өкіл сайлайды. Нгардмаудың дәстүрлі саяси және әлеуметтік жүйесі өте күшті және бүгінге дейін қолданылып келеді. "Ngaratumtum" деп аталатын әйелдер қауымдастығы мен "Ngara Okelout" деп аталатын ерлер қауымдастығы – Нгардмау әйелдері мен ерлеріне дәстүрлі өмір салтын және құндылықтарын сақтауға көмектесетін ұйымдар. "Бул" – ұзақ тарихы бар, ұрлық жасаған немесе комендант сағатынан кейін жолмен жүргендерге қолданылатын жаза түрі. "Бул" жазасы бойынша төленген айып ақша Нгардмау басшыларына беріледі. Бүгінде Нгардмауда "буль" жазасы да, мемлекеттік заңдар да штатты таза және қылмыссыз ұстау үшін қолданылады. Нгардмау үкіметі губернатор мен "Келулул Нгардмау" деп аталатын заң шығару органы арқылы басқарылады. Дегенмен, Нгардмау басшылары және олардың әйел әріптестері әлі де билікте, дәстүрлі өмір салтын және құндылықтарын сақтап келеді. Нгардмау үш кішкентай елді мекенге (Урдманг, Нгерутой және Нгетбонг) бөлінген. Бұл елді мекендерде басшылар бар және олар рулық принцип бойынша иерархиялық жүйеге бағынады. "Беуч" – ең жоғарғы басшының лауазымы, ал "Нгиркебай" – екінші жоғары басшының лауазымы, одан кейін басқа да бірнеше лауазымдар бар.
The state of Ngardmau, with population of less than 200, has an elected chief executive, the governor. The state also has a legislature elected every four years. The state population elects one of the members in the House of Delegates of Palau. The traditional Ngardmau political and social system is very strong and is still being used today. The women's association called the "Ngaratumtum" and the men's association called the "Ngara Okelout" are organizations which help the women and men of Ngardmau follow their traditional way of life and values. "Bul" is a form of punishment that dates back a long time, used for those who got into trouble stealing or walking on the road past curfew time. "Bul" punishment fines are paid to chiefs of Ngardmau. Today both "bul" punishment and government laws are both used in Ngardmau to keep the state clean and free of crime. The government of Ngardmau is also run by a governor and a legislative body called Kelulul Ngardmau. However Ngardmau's chiefs and their female counterparts are still in power, preserving their traditional way of life and values. Ngardmau is divided into three hamlets (Urdmang, Ngerutoi, and Ngetbong). These hamlets have chiefs and follow a hierarchical system according to clan. Beouch is a title for the highest chief and Ngirkebai is for the second high chief followed by several other titles.
Басшы
Биік Басшы Биуч атағы Нгеденголл руымыз арқылы мұраға көшеді.
High Chief Beouch title is inherited through Ngedengoll ourrot.
Туризм
Нгардмауда бес сауда дүкені, бір кір жуу залы, екі жанармай құю станциясы, бір құрылыс кәсіпорны және бір автокөлік жөндеу шеберханасы бар. Нгардмауда екі туристік орналасқан жер бар, елді мекенде шағын пәтерлер жалға беріледі, ал Нгардмаудағы басты туристік тартымдылығы – Таки шарлауығының үстіндегі орманды жерде екі бунгало орналасқан. Таулық боксит кен орнымен жүргенде, жапон үкімшілігі кезеңінен қалған тарихи орындарды бірнеше жерде көруге болады. Ішкі ауылда мәдени өрнектер мен ескерткіштерді көруге болады. Мәдени орындар қаланың ішінде, Нгеранг өзені сияқты өзендерге жақын орналасқан. Нгардмауда Палаудағы ең үлкен жаңбырлы орманға ие, онда көптеген жануарлар мен құстар тіршілік етеді. Көптеген өзендер мен шарлауықтар бір-бірімен байланысқан. Ең биік шарлауық – Тәкі деп аталады, оны туристер жиі барып көреді. Оңгими өзені крокодилдердің шағылатын жері ретінде белгілі. Крокодилдерді Нгертебешел өзенінің қала арқылы өтетін ұзын бөлігінде, Дид өзенінде, Себелу өзенінде, Нгерчетанг картоп көлінде және Океанға қарай ағатын Оңгими өзенінде көруге болады. Нгерчетанг картоп көлі крокодилдерге және көптеген құстарға мекен, олар кішкентай көлдердің жанында жұмыртқалайды. Нгерхетанг ауылы палау тілінде бетел жаңғағы немесе "буч" деп аталатын танымал ағашпен де мәшһүр. Ирур, Нгердекус және Нгермасехте Нгардмаудың көптеген аңыздарының бір бөлігін құрайтын көне тарихи орындар бар. Палаудың ең биік тауы – Нгерчелчуус тауы Нгардмауда орналасқан, онда келушілер таулық пейзаждарды, соның ішінде Нгерчелчуус тауының төменгі жағында орналасқан ең үлкен жаңбырлы орманды көре алады. Белгілі бір аймақтарда шнорхелингке рұқсат етіледі. Нгардмаудың екі портына жақын орналасқан басқа аймақтарда моллюскілер мен жергілікті теңіз жануарларын өсіретін шаруашылықтар бар екені белгілі.
In Ngardmau there are five retail stores, one laundromat, two gas stations, one construction enterprise, and one auto repair shop. Ngardmau has two tourist accommodations, a small apartment rental in the settlement and two bungalows in the woods above a scenic waterfall (Taki Falls), which is the main tourist attraction of Ngardmau. Historic sites dating from the period of Japanese rule can be seen at several locations while driving on the mountainous natural resource of bauxite. Inner village, the cultural décors and monuments can be seen. Cultural sites are located in the town close to rivers such as Ngerurang’s River. Ngardmau has the largest rain forest in Palau where many creatures live. There are many rivers and waterfalls connected to each other. The tallest water fall is called “Taki” which is commonly visited by tourists. Ongimi River is known to be crocodiles hatched. Crocodiles can be seen along the long river of Ngertebechel through the town, Did River, Sebeluu River, Ngerchetang Potato Lakes, and Ongimi River out to the Ocean. Ngerchetang Potato Lakes is known to have many crocodiles and home to many birds which lay eggs by the little ponds. Ngerhetang village also known for popular tree called betel nut or "buuch" in Palauan. At Irur, Ngerdekus, and Ngermasech there are old historic sites which are part of the many Ngardmau’s legends. Mount Ngerchelchuus, which is the tallest mountain of Palau, is located in Ngardmau where visitors can see the mountainous scenery including the largest rain forest located below of the Ngerchelchuus’s mountain. Snorkeling is allowed in certain areas. Other areas close two ports of Ngardmau are known to have farm growing clams and native sea lives.
Білім
Білім министрлігі мемлекеттік мектептерді басқарады. Нгардмау бастауыш мектебі 1966 жылы Оңтүстік теңіздер мандатының мектеп ғимаратында, бұрын жапон студенттері үшін болған ғимаратта ашылды. Корордағы Палау орта мектебі – елдегі жалғыз мемлекеттік орта мектеп, сондықтан осы аймақтың балалары сонда білім алады.
The Ministry of Education operates public schools. Ngardmau Elementary School opened in 1966 in a South Seas Mandate school building previously for Japanese students. Palau High School in Koror is the country's only public high school, so children from this community go there.