Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сейид Хасан ар-Рида әл-Махди әс-Сенусси (тамыз 1928 – 28 сәуір 1992) – Ливия Корольдігінің тәж мұрагері. 1956 жылдың 26 қазанынан 1969 жылдың 1 қыркүйегіне дейін, Ливиядағы мемлекеттік төңкеріс патшалықты жойған кезде, ол қызмет етті.
Sayyid Hasan ar Rida al Mahdi as Senussi (August 1928 – 28 April 1992) was the Crown Prince of the Kingdom of Libya from 26 October 1956 to 1 September 1969, when the Libyan coup d'état resulted in the monarchy being abolished.
Өмірбаян
Хасан 1928 жылы Мұхаммед ар Рид әс Сенуссидің (1890–1955, Ливияның кейінгі әмірі Идрис І-нің інісі) бесінші ұлы болып дүниеге келді, оның он бірінші әйелі Имбарайка әл Фаллатия болған. Ол Аль-Тадж, Куфра және Мысырдың Каир қаласындағы Аль-Азхар университетінде білім алды. 1951 жылдың 24 желтоқсанында Ливия тәуелсіздік алды. Әкесінің қайтысынан кейін, 1956 жылдың 26 қазанында оның ағасы, король Идрис I оны тақ мұрагері етіп тағайындады.
Hasan was born in 1928 the fifth son of Muhammad ar Ride as Senussi (1890–1955, the brother of the then emir of Cyrenaica, Idris of Libya) and his tenth wife Imbaraika al Fallatiyya. He was educated at Al Taj, Kufra and Al Azhar University in Cairo, Egypt. On 24 December 1951, Libya became independent. Following the death of his father, he was nominated crown prince by his uncle King Idris I on 26 October 1956.
1969 жылғы төңкеріс
1969 жылдың қыркүйегіндегі оқиғалар ханзада Хасан үшін де, Ливия үшін де шешуші болды. Хасан Ливия тағына мұрагер ретінде бірінші болып тұрды. Денсаулығы нашарлаған патша Идрис 1969 жылдың 4 тамызында Ливия Сенатының төрағасына қол қойылған құжатты тапсырды, онда Идрис ханзада Хасанның пайдасына тақтан басқатынын білдірді. Тақтан бас тарту туралы құжатта 2 қыркүйек күні – патшаның ресми түрде орнынан бас тартуға міндеттенген күні көрсетілген. Шындығында, 2 қыркүйекке дейін ханзада Хасан патша Идрис атынан патшалық билікті жүзеге асырып келді. Бірақ 1 қыркүйекте, Идрис елде болмағанда, медициналық ем алуда болғанда, ливиялық армия офицерлері, олардың ішінде полковник Муаммар әл-Қаддафи бас көтеріп, патша Идрис биліктен алынғанын жариялады. Патша Идрис тақтан бас тарту туралы құжатында көзделгендей өкіметін аяқтамағандықтан, Хасан ешқашан патша болған жоқ. Дегенмен, оның мұрасы 1956 жылдан 1969 жылға дейінгі аралықта ханзада ретінде атқарған қызметінде қалды, осы кезеңнің соңында ол Ливияның де-факто билеушісі болды. Ханзада ретінде ол көптеген ресми шетел сапарларына шықты, әсіресе Ливия әуе күштері үшін Кеннеди әкімшілігінен АҚШ-та жасалған реактивтік истребительдерді сатып алу туралы келіссөздер жүргізді.
The events of September 1969 proved to be pivotal both for Crown Prince Hasan and for Libya. As Crown Prince, Hasan was first in line to succeed to the Libyan throne. The ailing King Idris presented a signed document on 4 August 1969 to the President of the Libyan Senate, whereby Idris was to abdicate in favour of the Crown Prince. The instrument of abdication specified 2 September, the date when the King undertook formally to stand down. Indeed, the Crown Prince was already exercising regal powers in the name of King Idris, in the run up to 2 September. However, on 1 September, while Idris was out of the country undergoing medical treatment, a group of Libyan army officers, among them Colonel Muammar al Gaddafi, staged a rebellion and announced that King Idris was deposed. Since King Idris I was unable to complete his reign as envisaged by his instrument of abdication, Hasan never actually became King. His legacy, however, was in his role of Crown Prince, exercised between 1956 and 1969, towards the end of which he was the de facto ruler of Libya. As Crown Prince, he repeatedly undertook official trips abroad, notably to negotiate the purchase of U. S. built jet fighters from the Kennedy Administration for the Libyan Air Force.
Үй қамауы мен өлімі
Революциядан кейін Хасан Ливияда үй қамауында ұсталды, Ливия халық сотында сотталып, 1971 жылғы қарашада үш жылға бас бостандығынан айырылды. 1984 жылы тәж мұрагері мен оның отбасы үйінен қуылды, үй өртеп жіберілді және Триполидің қоғамдық жағажайларының біріндегі шатырларға көшіруге мәжбүр болды. Осы шатырларда 1986 жылы тәж мұрагері инсульт алды. 1988 жылы полковник Каддафи тәж мұрагеріне медициналық ем алу үшін Лондонға баруға рұқсат берді, ол 1992 жылы қайтыс болды. Сенімсіз дереккөз: 2013 жылғы қазан. Тәж мұрагері Сауд Арабиясының Медина қаласындағы Әл-Бақи зиратында әкесі, король Идрис қасына жерленді. 1992 жылы қайтыс болғанға дейін ол өзінің екінші ұлы Мұхаммед Эль Сенуссиді (1962 жылы туған) Ливия патшалық үйінің басшысы етіп тағайындады.
Following the revolution, Hasan was kept under house arrest in Libya, tried in the Libyan People's Court and sentenced to three years in prison in November 1971. In 1984, the Crown Prince and his family were thrown out of their house, which was then burnt down, and forced to move into cabins on one of Tripoli's public beaches. It was in these cabins that the Crown Prince suffered a stroke in 1986. In 1988, the Crown Prince was permitted by Colonel Qaddafi to travel for medical treatment to London, where he died in 1992. Unreliable source: date=October 2013 The Crown Prince was buried beside his uncle King Idris at Al Baqi' Cemetery, Medina, Saudi Arabia. Prior to his death in 1992, he appointed his second son, Mohammed El Senussi (born 1962), to succeed him as head of the Royal House of Libya.